Kunstplaatjes kijken door de viewmaster

De viewmaster, jaren tachtigicoon uit de kinderkamer, is terug. De toverkijker voor fotoschijfjes wordt opnieuw ontdekt door de kunstwereld...

De viewmaster beleefde een hoogtijperiode in de jaren tachtig. Sjarel Ex, in 1987 conservator van de tentoonstelling Century 87, experimenteerde toen al met viewmasterschijfjes, als aanvulling op de papieren catalogus. In de jaren negentig raakte de viewmaster in vergetelheid, maar nu duikt hij weer op.

Het Centraal Museum in Utrecht gebruikt viewmasters om bezoekers een kijkje achter de schermen en in de depots te laten nemen.

De Nederlandse band The Sheer komt in augustus met een videoclip, waarin een meisje de band door een viewmaster tot leven ziet komen.

En klanten van de SNS-banken in Nieuwegein en Spijkenisse kunnen een gratis viewmaster met kunstplaatjes afhalen.

Voor het SNS-project vulden zes bekende Nederlandse fotografen Hans Aarsman, Maurice Scheltens, Melanie Bonajo, Paul Bogaers, Mark Niedermann en Johannes Schwartz ieder een driedimensionale viewmasterschijf, met als thema Dichtbij.

Hans Aarsman fotografeerde details van zijn chaotische werkplek. De viewmaster biedt de mogelijkheid ongegeneerd bij de fotograaf naar binnen te gluren.

Door de kijker zie je dat Aarsman een voorkeur heeft voor het verzamelen van ansichtkaarten met herdershonden, en dat hij comfortabele instappers draagt.

Fotograaf Mark Niedermann speelt met modelvliegtuigjes en het 3D-perspectief en Johannes Schwartz laat de viewmaster in de achteruitkijkspiegel van een auto turen.

Klantenbinding door hippe retro-gadgets en kunst. Die moeten de bank een wat eigentijdser imago geven. Maurice van de Ven, van reclamebureau Kessel-Kramer dat de SNS-campagne bedacht: 'We hebben de viewmaster als presentatiemiddel gekozen, omdat we er een breed publiek mee kunnen bereiken. Zo wordt kunst toegankelijker. De kijker is eenvoudig te bedienen. Iedereen pakt hem op.'

De eerste bakelieten viewmaster kwam in 1938 op de markt. De uitvinding van ver voor het digitale tijdperk is nog steeds een wondertje van techniek. 'De viewmaster is door het gebruiksgemak, de rijke kleuren en intrigerende 3D-beelden fascinerend voor alle leeftijden.'

De dia's voor de viewmaster worden met een mechanische stereocamera geschoten. 'Een techniek die door film en televisie uit de mode is geraakt', zegt fotograaf Johannes Schwartz. De kijker heeft volgens hem een hoog verrassingsgehalte, door de vele onverwachte inkijkjes. Of het kunst is, daar gaat het Schwartz niet om. 'Ik hoop dat mensen nieuwsgierig worden, en weer viewmasterschijfjes gaan verzamelen.

Zelf moest hij het vroeger zonder viewmaster doen. 'Het mocht niet van het ouderlijk gezag. Destijds waren er alleen strips voor de viewmaster beschikbaar, en strips waren niet goed voor mij.'

Meer over