Kunstenaars blokkeren eenwording

De vrijwel afgeronde fusie van de Rijksakademie van beeldende kunsten en De Ateliers is stukgelopen door toedoen van de artistieke adviesraad van De Ateliers. Directeur Dominic van den Boogerd van De Ateliers en bestuursvoorzitter Hans Verkoren zijn hierbij gepasseerd. De adviesraad is een niet-statutair orgaan waarin drie kunstenaars zitting hebben.

AMSTERDAM - Volgens betrokkenen in en rond De Ateliers was al tijden bekend dat met name de adviesraad onwillig stond tegenover een samenwerking met de Rijksakademie. De adviesraad van De Ateliers vertegenwoordigt de kunstenaars die de studenten begeleiden. De raad kan dwingende adviezen uitbrengen aan de directie en het bestuur. Er zitten drie afgevaardigden in: de kunstenaars Marien Schouten, Rob Birza en Bojan Sarcevic.

Op eigen initiatief en zonder de directeur Dominic van den Boogerd te informeren, hebben zij eind vorige week interim bestuursvoorzitter Hans Verkoren via een bemiddelaar gevraagd af te treden als onderhandelaar van de fusiegesprekken. Tevens werd door hen, ook via een derde, ondernemer en kunstverzamelaar Joop van Caldenborgh benaderd om de onderhandelingen met de Rijksakademie aan te scherpen en wellicht de nieuwe voorzitter te worden.

De fusiegesprekken tussen De Ateliers en de Rijksakademie, waarmee ruim een jaar geleden onder druk van bezuinigingen een begin werd gemaakt, verkeerden eind vorige week in een eindstadium. Ze waren tot dan toe 'constructief' geweest, volgens beide directies. Gisteravond zouden ze worden afgerond.

Toch meende de adviesraad dat er een nieuwe eis gesteld moesten worden: in plaats van te verhuizen naar de Rijksakademie zou het gebouw van De Ateliers volledig voor de opleiding behouden moeten blijven.

Afgelopen maandag bleek tijdens een bestuursvergadering van De Ateliers dat nieuwe onderhandelingen, twee dagen voor de afronding, niet mogelijk waren. Op voorstel van de daarbij aanwezige Van Caldenborgh werd besloten de gesprekken met de Rijksakademie dan maar te staken en zelfstandig door te gaan. Daarbij werd besloten dat Van Caldenborgh de voorzittershamer van Verkoren zou overnemen.

Omdat de fusie tussen de instituten nu van de baan is zal De Ateliers geen overheidsgeld meer krijgen. Het ministerie van OCW had de fusie als voorwaarde gesteld om voor subsidie in aanmerking te komen.

Ook directeur Van den Boogerd onderkent dat de beslissing een 'abrupte wending' betekent voor de toekomst van het kunstenaarsinstituut. Volgens hem waren de onderhandelingen tussen de twee partijen namelijk bijna afgerond. Van den Boogerd: 'We waren een eind op streek. In de zomer had de Rijksakademie nog aan twee belangrijke voorwaarden voldaan: minder huisvestingskosten en lagere personeelslasten.'

Volgens betrokkenen had de Rijksakademie ook andere eisen van De Ateliers ingewilligd. Zo zou de toekomstige naam van het nieuwe, gefuseerde instituut, Ateliers/Rijksakademie gaan heten, en niet andersom, wat op basis van grootte logischer zou zijn (de Rijksakademie leidt bijna driemaal zoveel kunstenaars op). Ook zou er in de beoogde fusieplannen een raad van adviserende kunstenaars blijven bestaan. Het bleek niet genoeg.

Maar volgens de kersverse bestuursvoorzitter Van Caldenborgh kan De Ateliers, ook zonder overheidssteun, 'zijn eigen broek ophouden'. Hij meent genoeg animo onder sponsoren en verzamelaars te signaleren om aanvullend geld (ongeveer 500 duizend euro) bijeen te krijgen, naast het eigen vermogen. 'Natuurlijk zal het wennen zijn, maar het blijven denken in subsidies heeft ook iets tragisch.'

Rijksakademie-directrice Els van Odijk werd dinsdag overvallen door de blokkade. 'De gesprekken waren niet altijd makkelijk, maar wel opbouwend. Er leek een prachtig nieuw instituut in de maak waarin de kwaliteiten van twee kanten werden samengebracht.'

Wie is Joop van Caldenborgh?

Joop van Caldenborgh (1940) ziet nu zijn eigen museum voor moderne kunst verrijzen op zijn Wassenaarse landgoed Voorlinden. De ondernemer verdiende zijn vermogen met zijn chemiebedrijf Caldic. De Museum Caldic Collectie is een van de grootste particuliere kunstverzamelingen van het land en omvat werk van onder anderen Soll Lewitt, Anthony Gormley, Marlene Dumas, Ai Weiwei, Anselm Kiefer en Damien Hirst. Het museum is ontworpen door Dirk Jan Postel en gaat naar verwachting volgend jaar open.

Instituten met verschillend dna

Kunnen instituten met totaal verschillend dna ooit naadloos ineenschuiven? De vraag speelde vanaf de allereerste gesprekken tussen de Rijksakademie en De Ateliers, postacademische kunstopleidingen met internationaal aanzien. De Rijksakademie is een eerbiedwaardig instituut, in 1870 opgericht door koning Willem III. De Ateliers ontstond in 1963 uit verzet tegen de gevestigde orde. Is de laatste bestuurlijk een traditionele onderwijsinstelling, bij De Ateliers bepaalt een adviesraad van kunstenaars het beleid en niet het bestuur. In beide instellingen werken jonge kunstenaars uit binnen- en buitenland in een eigen atelier. Ze worden begeleid door gevestigde kunstenaars en kunstcritici. Niet zelden leidt een opleiding aan één van de instituten tot een internationale doorbraak. Alumni zijn onder anderen: Marijke van Warmerdam, Gabriël Lester, Alicia Framis (Rijksakademie); Marlene Dumas, Joep van Lieshout, Erik van Lieshout (Ateliers).

undefined

Meer over