'Kunstbezit maakte zich schuldig aan wanbeheer'

De Stichting Nederlands Kunstbezit (SNK), die na de Tweede Wereldoorlog door de Nederlandse overheid werd ingesteld voor de restitutie en recuperatie van door de nazi's geroofd Nederlands cultuurbezit, heeft zich schuldig gemaakt aan wanbeheer en willekeur....

'Terugkijkend op het functioneren van het restitutiebeleid van de SNK rijst een beeld op van willekeur, slordigheid en nalatigheid', aldus Aalders. 'Opvallend was ook de neiging om voorrang te geven aan de vorming van een Nationaal Kunstbezit boven restitutie aan de gedupeerde eigenaren.'

Volgens Aalders hebben de organisatorische problemen bij de SNK daadwerkelijke restitutie van kunst aan oude eigenaren of erfgenamen daarvan, in de weg gestaan. 'Claimanten zijn daarvan de dupe geworden', aldus Aalders.

Als oorzaken noemt hij 'het ontbreken van ervaren bestuurders' - bij de SNK waren vooral kunsthistorici in dienst -, 'die misschien wel van goede wil waren en wier kennis ook uitstekend van pas kwam bij taxaties en herkomstdeterminatie, maar die hopeloos tekortschoten bij de tamelijk gecompliceerde administratieve verwerking van de gegevens.'

Ook concludeert Aalders dat er 'met twee maten' werd gemeten. Zo mochten de Rotterdamse havenbaron D.G. van Beuningen en de in kunst handelende gebroeders Katz uit Dieren zich in de sympathie van de SNK-officieren verheugen, en veel van hun vrijwillig aan de Duitsers verkochte kunst na de oorlog weer terugkopen. Anderen daarentegen werden botweg tegengewerkt.

Aalders noemt het voorbeeld van de in mei 1940, op zijn vlucht uit bezet Nederland omgekomen joodse kunsthandelaar Jacques Goudstikker. Zijn collectie van oude meesters werd door de Duitse bezetters opgekocht, tegen de wil van de weduwe. Na de oorlog probeerde zij tevergeefs de bezittingen van haar man terug te krijgen. De erven van Goudstikker daagden vorig jaar nog de Nederlandse overheid voor het gerecht en claimden hun collectie terug. Hun claim werd afgewezen. Aalders stelt dat 'de souplesse' waarmee Van Beuningen en de gebroeders Katz werden behandeld, 'schril' afsteekt tegen de behandeling die de familie Goudstikker onderging.

Toch was niet alles negatief. Volgens Aalders is het bestuur van SNK nooit 'op persoonlijk gewin' uitgeweest, ondanks het feit dat SNK-directeur A.B. de Vries werd gearresteerd op verdenking van fraude. Op het gebied van recuperatie, het terughalen van kunstwerken uit voornamelijk Duitsland, heeft de SNK wel goed werk verricht, stelt Aalders.

Meer over