KUNSTAGENDA BUITENLAND

Sopraan Roberta Alexander zingt in de Opera van Bremen op 30 november in een nieuwe produktie van Mozarts Die Entführung aus dem Serail....

DUITSLAND

Bij Kunsthaus Lempertz (Neumarkt 3) in Keulen op 29 november een grote veiling van moderne schilderijen en beeldhouwwerk. Werken van Grosz, Max Ernst, Oskar Schlemmer, Miró, Chagall, Picasso en vele anderen. Kijkdagen tot en met 27 november.

Rameau's zelden gespeelde opera Le mariage de Platée is in een nieuwe (Duitstalige) produktie te zien in Detmold op 24 november, met herhalingen verder in het seizoen.

Humperdinck's sprookjesopera Hänsel und Gretel is in een nieuwe produktie te zien in het theater van Heidelberg op 25 en 27 november.

De Zuidafrikaanse kunstenares Grahame Weinbren maakte haar tweede interactieve film: een film waarin de toeschouwer de ontwikkeling van het verhaal en de karakters kan beïnvloeden, zodat een 'individuele versie' van het kunstwerk ontstaat. In de film Sonate, nu te zien in de Kunst und Ausstellungshalle in Bonn, verbindt zij scènes uit een kort verhaal van Tolstoj met scènes uit het bijbelse verhaal Judith. Tot en met 14 januari.

De in Nederland woonachtige Duitse kunstenaar Axel Funke exposeert in de Kunstverein Grafschaft Bentheim in Neuenhaus. Foto's, schilderijen en beelden, tot en met 7 januari.

Een videowand met 214 monitoren waarop een show van Nina Hagen te volgen is, en een laserinstallatie die een vloed van beelden op de wand projecteert. De Koreaanse kunstenares Nam June Paik wil met de expositie High Tech Allergy de Duitsers ervan overtuigen dat videokunst nìet iets is om allergisch voor te zijn. Integendeel. Vanaf morgen in het Kunstmuseum in Wolfsburg, tot en met 21 januari. In hetzelfde museum tevens een expositie van foto's van Nobyuoshi Araki, een Japanse fotograaf met cult-status die zijn lens bij voorkeur op Tokyo richt. Tokyo Novelle, tot en met 18 februari.

Martin Sieghart en de oude meesterregisseuse Ruth Berghaus leiden in Leipzig een nieuwe produktie van de 'opera onder de operettes', Die Fledermaus van Johann Strauss. Première op 25 november, herhalingen verder in het seizoen.

Johannes Schaaf regisseerde een nieuwe produktie van Verdi's Simon Boccanegra in de Opera van Stuttgart. Nog te zien op 26 en 30 november.

In het Altes Museum (Am Lustgarten 10178) in Berlijn meer dan dertig bronzen beelden uit de vijftiende tot en met de achttiende eeuw, Von allen Seiten schön - Bronzen der Renaissance und des Barock. Tot en met 7 januari.

Een retrospectief van Malewitz in het Ludwig Museum in Keulen. Tot en met 28 januari.

Moskou-Berlijn/Berlijn-Moskou in de Martin-Gropius-Bau in Berlijn schetst de culturele relatie van de twee steden. Over de overeenkomsten en verschillen tussen Moskou en Berlijn, Hitler en Stalin, kunstenaars en monteurs. Tot en met 7 januari.

George Grosz: Berlin - New York, tot en met 3 december in de Staatsgalerie in Stuttgart.

GROOT-BRITTANNIE

In het Londense Covent Garden dirigeert Esa-Pekka Salonen Hindemiths Mathis der Maler (de nieuwe enscenering is van Peter Sellars) nog op 28 november en op 1 en 6 december.

In de Whitechapel Art Gallery in Londen opent op 8 december een retrospectief van de Duitse schilder Emil Nolde. Met meer dan zestig schilderijen en dertig aquarellen en prenten. Tot en met 25 februari.

Op 29 november begint in het Museum of Moving Image in Londen Animation plus..., een tentoonstelling over de geschiedenis van de Britse animatiefilm. Tot en met 7 januari.

Zaterdag begint in de Tate Gallery in Liverpool Home and away, waarin men op zoek gaat naar 'Britishness' in de Britse kunst aan de hand van het werk van Walter Sickert, Jacob Epstein en Henri Gaudier-Brzeska, maar ook van Bacon, Hockney, en Gilbert and George. Van 25 november tot eind februari.

In de British Library een tentoonstelling over de Engelse dichter Keats die op 25-jarige leeftijd de dood verkoos boven een leven als chirurgijn-apotheker. Tot en met 28 januari.

In de Haywarth Gallery in Londen een grote tentoonstelling met kunst van Europese kunstenaars uit de periode van het nazi-regime, Art and Power: Europe under the Dictators 1930-1945. Tot en met 21 januari.

De vijf maanden durende manifestatie Africa95 toont Afrikaanse kunst niet als koloniale trofeeën of etnografica, maar als gefêteerde kunstvoorwerpen. De hoofdexpositie, The Art of a Continent bevindt zich in de Royal Academy of Arts in Londen. Tot en met 21 januari.

In het kader van Africa95 wijdt de Barbican Art Gallery voor het eerst een tentoonstelling aan Afrikaans textiel-design. Tot en met 10 december.

Ook de Tate Gallery in Londen neemt deel aan de Afrika-tentoonstellingen. Tot en met 10 december toont ze werk van Farid Belkahia, Touhami Ennadre en Cyprien Tokoudagba.

De Barbican Art Gallery heeft ter gelegenheid van de Engelse film Carrington over leven en werk van Dora Carrington, een retrospectief (schilderijen, tekeningen, houtsnedes en brieven) van deze kunstenares (1893-1932) ingericht. Tot en met 10 december.

In de Serpentine Gallery in Londen beelden en schilderijen van William Turnbull. Tot en met 7 januari.

FRANKRIJK

Michel Plasson leidt in de Opera van Toulouse een nieuwe produktie van Poulencs Dialogue des Carmélitesses. Nog te zien op 24 en 26 november.

Het Louvre heeft 78 tekeningen, van Dürer tot Dubuffet, bij elkaar gebracht vanwege de 'restruimte': de ruimte op de tekening die nìet gevuld is, maar wel degelijk een functie heeft. Met bruiklenen uit een groot aantal belangrijke Europese musea. Réserves, les suspens du dessin, tot en met 19 februari.

Het Musée national des Arts et Traditions populaires in Parijs toont foto's uit de Goede Oude Tijd van de jaarfeesten en kermissen. Photos foraines 1900-1960, tot en met 31 januari.

De ingenieurs van de Italiaanse Renaissance, van Brunelleschi tot en met Leonardo da Vinci, worden belicht op de expositie Ingenieurs, in het Cité des Sciences et de l'Industrie in Parijs . Met maquettes, voorbeelden van uitvindingen en 350 reprodukties van originele tekeningen.

Charavines lag rond 3000 voor Christus aan het (Alpen)meer van Paladru. Wat er toen in dit dorpje te vinden was, is nu te zien in het Musée des Antiquité's nationales in het Château de Saint-Germain-en-Laye in de gelijknamige plaats. Tot en met 12 februari.

In het Institut de France (Quai de Conti 23) in Parijs een expositie van Italiaanse tekeningen uit het museum Condé de Chantilly. Met werk van Pérugin, Filippino Lippi en Michel-Ange. Tot en met 8 januari.

In de Opéra Bastille in Parijs het ballet Romeo and Julliet in de choreografie van Noerejev. Voorstellingen nog op 25, 27, 28 november en op 1 december.

In het Grand Palais in Parijs een tentoonstelling over Sérinde, 'het land Boeddha': kunst uit de streek langs de zijderoute, tussen India en China. Tot en met 19 februari.

De geschiedenis van de zes moedige burgers van Calais, die zich in 1347 opofferden om de stad te redden, heeft niet alleen Rodin geïnspireerd tot zijn beroemde beeld. De expositie Les Borgeois de Calais. Fortunes d'un mythe laat een groot aantal doeken, beelden, tapijten, tekeningen en gravures zien die op deze geschiedenis betrekking hebben. Tot en met 3 december in het Musée des Beaux-Arts et de la Dentelle in Calais.

Hoe heeft film de 'geest' en mentaliteit van deze eeuw beïnvloed? Wat is de relatie van film met beeldende kunst en architectuur? Het Musée des Beaux-Arts in Tourcoing probeert aan de hand van de collectie van de Cinémathèque française antwoord te geven op deze vragen. L'art et le 7e art, tot en met 8 januari.

BELGIE

Stefan Soltesz en regisseur Götz Friedrich leiden bij de Vlaamse Opera in Antwerpen een nieuwe produktie van Korngolds opera Die tote Stadt. Het koor en een grote cast (met William Cochran, Cynthia Markis, David Pittman-Jennings) wandelen op 24, 26, 29 november en 2 december door de 'mysterieuze stad Brugge'. Herhalingen van 9 tot en met 20 december in Gent.

Zaterdag in het Koninklijk Muziekconservatorium in Gent het eerste Internationaal Poëziefestival met Gerard Reve, Wang Jiaxin, Graig Raine, Leonard Nolens, Stefan Hertmans en anderen.

De ideeën van architect/beeldend kunstenaar John Körmeling zijn bijzonder maar zelden uitvoerbaar. Het Museum voor Hedendaagse Kunst Antwerpen (Leuvenstraat 32) toont zijn recente plannen (onder meer De Platte Auto) vanaf vandaag. Tot en met 14 januari eveneens sculpturen, installaties en tekeningen van de Duitse kunstenaar Bernd Lohaus.

Vanavond gaat in 'Les Tréteaux de Bruxelles' in Brussel (tegenover de Koninklijke Vlaamse Schouwburg) Leatherface van Helmut Krausser in première, in een regie van Yves Bombay.

De Eindhovense fotograaf Francois Eyck legde begraafplaatsen in binnen- en buitenland vast. Zijn foto's hangen van 25 november tot en met 3 december in de galerie van het Office du Tourisme de Spa (Place Royale 41) in België.

Het Nederlands Toneel Gent brengt op 25 november Gisteren van Harold Pinter in regie van Jean-Claude Beruti in première in de Koninklijke Nederlandse Schouwburg in Gent. Aanvang 19.30 uur.

Bill T. Jones/Arnie Zane Dance Company is nog op 24 en 25 november met Still/Here in DeSingel in Antwerpen.

Het Zweedse Cullberg Ballet staat op 25 november met Giselle van huischoreograaf Mats Ek in de Vlaamse Opera in Gent.

In het Museum voor Fotografie in Antwerpen een overzichtstentoonstelling van fotograaf Paul Huf. Tot en met 28 januari.

Tien jaar geleden overleed de kunstenaar Marc Chagall. In het Joods Museum èn in het Stadhuis, beide in Brussel, tot en met 31 december een eerbetoon aan Chagall. Met gravures uit zijn 'Bijbelcyclus', en foto's van Chagall door Izis.

Het Museum voor het Vlaamse Cultuurleven in Antwerpen is onlangs gerenoveerd en stelt vanaf vandaag zijn deuren weer open voor het publiek. De vaste collectie, die een overzicht biedt van het culturele leven in Vlaanderen sinds 1780 is volledig herzien en geactualiseerd.

Saxofonist André Goudbeek, voormalig lid van het Willem Breuker Kollektief, componeerde muziek bij de zwijgende film Nanook of the North (1922). Live-uitvoering bij de vertoning van Robert Flaherty's klassieker, dinsdag in Cultureel Centrum, Sint Truiden; woensdag in De Werff, Brugge.

Tot en met 10 december in het Museum voor Schone Kunsten in Antwerpen werk van Antoon de Clerck die affiniteit heeft met 'hyperrealisme'.

De aristocraat Hans Prinzhorn, kunsthistoricus en psychiater te Heidelberg, legde in het begin van deze eeuw een collectie aan van tekeningen en schilderijen van psychiatrische patiënten. Het Palais des Beaux-Arts in Charleroi stelt deze collectie voor het eerst tentoon. La beauté insensée, tot en met 28 januari.

Kostuums uit de films van Fellini in het Stedelijk Modemuseum in Hasselt, tot eind december.

De Dongxi-verzameling, een waardevolle particuliere collectie Chinese kunst, wordt tentoongesteld in de Kredietbank (Grote Markt 19) in Brussel. Behalve sculptuurtjes van jade, gemaakt van 4500 voor Chr. tot de 18de eeuw, bestaat de collectie uit papieren rolschilderingen. De expostie duurt tot en met 17 december.

Vlaanderen en Castilië onderhielden vruchtbare contacten op het gebied van handel en cultuur. In de gotische kathedraal van Antwerpen is een expositie gewijd aan de gezamelijke erfenis van de 15de en 16de eeuw. Schilderijen en andere kunstvoorwerpen uit kerken en kathedralen in de regio Castilla y León tonen de wisselwerking tussen Noord en Zuid. Tot en met 10 december.

ITALIE

Zeventiende-eeuwse Vlaamse en Hollandse meesters, tot en met 10 december in Galleria Caretto, Turijn.

Henry Moore in Bologna: De laatste tien jaar, tot en met 14 januari op Piazza Nettuno (sculpturen) en in Palazzo Re Enzo (andere werken); Ware etsen, valse sculpturen tot en met 16 december in Stamparte.

Tientallen foto's over het leven van Pasolini. Tot en met 17 december in Palazzo Braschi, het museum van de stad Rome.

Werk van de futurist Enrico Prampolini uit de periode 1913 tot '56, tot en met 21 december in Fonte d'Abisso Arte, Milaan.

De sieraden: experimentele schilderijen van Piero Pizzi Cannella, tot half december in Galleria Attico di Fabio Sargentini, Rome.

Precolombiaanse sculpturen, tot en met 22 december in Galleria Mazzoleni Sambonet, Milaan.

Nog tot en met 2 december video's en installaties van Bill Viola in het Pecci-museum, Prato.

Verschenen: het eerste nummer van het maandblad Carnet, een gids over de culturele gebeurtenissen en noviteiten in Italië en het buitenland. In de kiosk 7.000 lire. Jaarabonnement 42.000 lire; tel. 0039-2-27200720.

NEW YORK

Honderdvijftig werken van boekontwerper en typograaf Jan van Krimpen zijn tot en met 14 december samengebracht in de National Design Gallery of the American Institute of Graphic Arts (164 Fifth Avenue). Europees aanzien kreeg Van Krimpen in 1925 met het ontwerp van het lettertype Lutetia.

De lobby in het Whitney Museum of American Art at Philip Morris (Park en 42nd Street) is opgeluisterd met 'recalcitrante sculpturen', vervaardigd door Terry Adkins, op wiens thematische veelzijdigheid geen grip valt te krijgen. Tot en met 4 januari.

In gallerie Signey Janis (110 West 57th Street) opnieuw aandacht voor vroeg werk van Piet Mondriaan, als aanvulling op de grote tentoonstelling in het MoMA. Met een voetnoot van de schilder Peter Halley, die met drie werken zijn beïnvloeding door Mondriaan tot uitdrukking brengt. Tot en met 9 december.

Museumdirecteur uit München Helmut Friedel gaf voor een tijdelijke tentoonstelling in het Goethe House (1014 Fifth Avenue) beeldend kunstenaars Dietmar Tanteri en Peter Zinganel de gelegenheid om ruimtelijke installaties te vervaardigen. Tot en met 19 januari.

Alleen nog komend weekeinde valt de speelse installatie van Tony Feher bij Richard Anderson (476 Broome Streete) te bezichtigen. Met flessen, papieren bekertjes, tinnen bekertjes en plastic doosjes probeert Anderson uitdrukking te geven aan 'de lichtheid van het bestaan'.

New York viert tot en met 10 februari het einde van de Tweede Wereldoorlog met een poster- en fototentoonstelling. Treasury of the Past in het New York Historical Museum (170 Central Park West, 77th Street).

ZWITSERLAND

Schilderijen en objecten van Max Bill in Galerie Jamileh Weber, Waldmannstrasse 6 in Zürich. Van 26 november tot en met 2 maart. (Van 23 december en 15 januari is de galerie gesloten).

In de Opera van Bern leidt Hans Drewanz zondag de première van een nieuwe produktie van Der gewaltige Hahnrei, een van de grote stukken van de onlangs herontdekte, in de jaren dertig voor entartet uitgekreten componist Goldschmidt.

Op 7 december begint in Kunsthaus Zürich een overzicht van tien jonge kunstenaars, Kunst aus Zürich 1995. Met werk van Stefan Altenburger, Robert Bitterli, Eric Schumacher, Lukas Salzmann, Helene Sperandio en anderen.

De Opera van Basel speelt op 26 en 28 november Hans-Werner Henze's Boulevard Solitude.

De Londense School, waartoe schilders als Francis Bacon, Lucian Freud, Frank Aerbach en Leon Kossoff worden gerekend, onderscheidt zich door figuratieve, realistisch-expressionistische schilderkunst. Musée des Beaux-Arts in Lausanne toont tot en met 4 februari werk van deze Britse schilders, From Londen.

In Kunsthaus Zürich 100 Jahre Kino: Illusion, Emotion en Realität. De zevende kunst (film) op zoek naar de andere zes. Parallelen worden getrokken met werken van Balla, Duchamp, Giacometti, Goya en vele anderen. Tot en met 25 februari.

LUXEMBURG De laatste grote tentoonstelling die Luxemburg als 'Culturele Hoofdstad' 1995 heeft ingericht is Main Stations. De rij van dertien namen van exposanten is indrukwekkend: Barnett Newman, Jackson Pollock, Joseph Beuys, Marcel Broodthaers, Yves Klein, Andy Warhol, Sol LeWitt, Jasper Johns, Robert Ryman, Frank Stella, Jannis Kounellis, Bruce Nauman, en Lawrence Weiner. Tot en met 3 maart in Casino Luxembourg.

Meer over