Kunst met effect van een wekker

Achter hem staat een knots van een ding, een tuimelaar van riet en baksteen met bovenop een paar konijnenoren. Je kunt er eigenlijk niet omheen....

Merel Bem

Het AT5-programma Onbekende bekenden confronteert Amsterdammers elke aflevering met een kunstwerk in hun buurt. De reacties zijn overwegend positief ('Wat vind u van dit plein?' 'Nou, ik vind het gewoon heel erg mooi'), maar af en toe zit er een bewoner tussen die zijn ontevredenheid niet onder stoelen of banken steekt ('Dit is toch geen kunst; kunst is een schilderij of een beeld.')

Voor deze laatste groep is de kunstmanifestatie 2001: A Public Space Odyssey (met de nadruk op public) waarschijnlijk geen pleziertochtje. Toch mikken het Amsterdams Fonds voor de Kunst (AFK), een onafhankelijke stichting die het beleid voor kunst in de openbare ruimte in Amsterdam uitvoert, en de organisator van het evenement, op zo veel mogelijk mensen, ook op de verstokte pessimisten. Of misschien wel juist op hen.

Want discussie - dáár gaat het om.

Tijd voor verandering, moet het Fonds gedacht hebben, na kritiek vanuit kunstkringen: het AFK zou te weinig doen om het grote publiek bij de kunstprojecten te betrekken, en dat in een tijd waarin voor de kunst zélf dat publiek steeds belangrijker wordt.

Een grootscheepse actie is het gevolg. Een tentoonstelling in Arti et Amicitiae aan het Rokin, een kleinere in Arcam, een symposium, publicaties, kunstenaarsposters, noem maar op. Het AFK bombardeert Amsterdam met kunst in de openbare ruimte van de laatste vijf jaar.

De tentoonstelling in Arti heeft een slimme publiekstrekker: je betreedt de galerie niet langer gewoon door de deur, maar via een houten overdekte trap die kunstenaar Michiel Voet aan de gevel plakte. Binnenin het bouwsel wordt de bezoeker een verrassend aangename kijk op het Rokin geboden.

Het kunstwerk heeft het effect van een wekker: joehoe, wakker worden! Want zoals je na het ontwaken gedesoriënteerd in je bed kan liggen, zo sta je hier plotseling op de eerste verdieping van Arti, klaar voor nog meer verrassingen.

In een donkere zaal hangen negen LCD-schermen, waarop in rap tempo dia's van tachtig kunstwerken in de Amsterdamse openbare ruimte geprojecteerd worden. Ongelooflijk, hoeveel er eigenlijk is. Hier hangt het wasgoed van Ida van der Lee in de Vrolikstraat; daar zijn de houten poorten van ontwerper Piet Hein Eek; het Dachau-monument van Niek Kemps in het Amsterdamse Bos; of de enorme marmeren beer van Simona Vergani in het Erasmuspark.

Allemaal bekende beelden - of juist niet. Elke buurt heeft wel een 'verstopt' kunstwerk, iets waaraan je al jarenlang onwetend voorbij bent gelopen, omdat je op straat niet om je heen kijkt, of omdat je het kunstwerk eenvoudigweg niet als zodanig hebt herkend.

Een kunstenaar is tegenwoordig namelijk niet alleen kunstenaar, maar ook 'conceptmanager, optimalisator, bemiddelaar en diplomaat', zoals blijkt uit de tekst bij het werk van 'kunstenaar/planoloog' Hans Venhuizen, in galerie Arcam (Architectuur Centrum Amsterdam) aan het Waterlooplein.

Hier, onder de noemer Cross-Over Bouw-Kunst, worden in tekeningen en maquettes zeven projecten tentoongesteld, waarin het onderscheid tussen architectuur en beeldende kunst nagenoeg verdwenen is. Kunstenaars, onder wie Atelier van Lieshout en Jan van de Pavert, en architecten werken nauw en op gelijkwaardige wijze met elkaar samen.

Kunstenaar Henri Jacobs ontwierp een kleurenschema voor de flat Kleiburg in de Bijlmermeer, terwijl hij aan de galerijzijde een spel speelt met raamstijlen, die als een gedicht van streepjes in zijn maquette te zien zijn.

De expositie in Arti en Arcam brengen dezelfde boodschap: de ontwerpen en foto's mogen hier dan wel tijdelijk te zien zijn, dat betekent niet dat je de kunstwerken zélf hebt gezien. Dit is pas het begin. Koop een kaart van Amsterdam, stippel een kunstroute uit en ontdek een kant van de stad die je nog niet kent.

Al zijn er natuurlijk altijd mensen die de wereld het liefst bij het oude laten. 'Waarom moet alles toch zo prachtig nieuw gemaakt worden?', verzucht een man in Oud-Zuid. Achter hem is zijn vrouw het heftig knikkend met hem eens.

Meer over