Kunst in Syrië

Kunst en politiek hebben een moeizame verstandhouding. Nogal eens is zulke kunst maatschappelijk of politiek verantwoord, maar artistiek onverantwoord, zoals de criticus van deze krant schreef over de onlangs geopende tentoonstelling Documenta in Kassel.

In de galerieruimte van het Prins Claus Fonds in Amsterdam is sinds kort een kleine tentoonstelling te zien over kunst en cultuur ten tijde van de huidige Syrische opstand. Die laat zien hoe het anders kan.

Hoezeer aan zo'n regime onwelgevallige kunstenaars gevaar lopen, is bekend. De zanger die een protestsong maakte, werd gevonden met een doorgesneden keel. Van de cartoonist Ali Ferzat, winnaar van de Prins Claus Prijs in 2002, werden alle vingers gebroken omdat hij president Bashar al-Assad had afgebeeld.

Sinds de Arabische lente is ook bekend hoeveel invloed kunstenaars en sociale media kunnen hebben bij het aanwakkeren van opstand. Dat geldt voor Syrië in het kwadraat. Liedjes, posters, graffiti, schilderijen, films en cartoons worden verspreid via Flickr, YouTube en Facebook. Mét de opstand staan de sluizen van de artistieke productie wijd open, met effect. Het protestlied van de vermoorde zanger weerklinkt in elke demonstratie. De moed van de ene cartoonist werkt als een sneeuwbal bij anderen.

Maar wat het meest opvalt, zijn de esthetiek en de humor waarmee de Syrische kunstenaars de onvrijheid te lijf gaan. Hoe serieus en niet mis te verstaan het bewind ook wordt aangepakt, de lach is nooit ver weg in de dialogen van de poppenkastspelers van Top Goon of in de naïeve cartoons van Ferzat. Ontroerend is de eerste tekening van Ferzat nadat zijn gebroken vingers weer tekenvaardig waren. Een vederlichte bloem tilt een tank op en keert het geweld.

Ook de nadruk op esthetische beeldtaal - in posters, schilderijen en animatiefilms - is opmerkelijk. Bij de posters heeft propaganda plaatsgemaakt voor felle kleuren en heldere emblemen, harmonisch en beeldschoon versmolten met vaak poëtische teksten, zoals de bloedrode vredesduif met een gehavende vleugel, een tekst als kant in zijn lijf gekalligrafeerd.

Logisch. Deze kunst moet een hart onder de riem steken. Ze moet verleiden, zodat de liedjes worden gezongen en de posters worden uitgeprint en opgehangen. Dat bereik je nu eenmaal niet met artistiek oninteressante drammerigheid.

Culture in Defiance, Continuing traditions of Satire, Art and the struggle for Freedom in Syria. Prins Claus Fonds Galerie, Amsterdam. T/m 23 november. princeclausfund.org

undefined

Meer over