Kroaten vechten om bank van Mostar

Een politieagent en een huismeester scharrelen vrijdag door het hoofdkwartier van de Hercegovacka Banka in Mostar. Onder hun voeten knarst overal gebroken glas van verbrijzelde deuren en ramen....

Met een spuitbus zijn gele pijlen op de vloerbedekking geschilderd: de kleinduimpje-manier van de militairen om te weten waar ze wel en niet waren geweest. Kamers en leeggehaalde archiefkasten zijn voorzien van nummers, en elke kamer bovendien van een gele graffiti: een reusachtig 'YES' als bewijs dat de ruimte is leeggeruimd.

Twee achtergelaten computers en een tiental dozen waarin een deel van de administratie is gepropt, bewijzen de haast waarin alles is gebeurd. De nachtelijke actie werd abrupt beëindigd toen het licht werd; het gevaar was te groot dat boze Kroaten de militairen zouden aanvallen.

'We moesten die bank wel aanpakken', zegt een hoge VN-functionaris in de Bosnische hoofdstad Sarajevo. De bank zou 'de ruggengraat' van de nationalistische Kroatische beweging zijn. Bewijzen voor die stelling zijn tot dusver niet geleverd, en ook de militaire actie tegen de bank is niet echt iets waar de VN-bestuurders uit volle overtuiging achter kunnen staan. 'De militairen hebben er een zooitje van gemaakt', erkent de functionaris, die in dit geval liever zijn naam niet in de krant ziet. 'Ze hebben zich van hun zwakste kant laten zien en dat is precies waar hier iedereen op zit te wachten: een teken van zwakte.'

Twee weken geleden deed de internationale gemeenschap een eerste inval in de filialen van de bank. Een inval die uitdraaide op een fiasco. Woedende Kroaten belaagden de VN-medewerkers en SFOR-militairen, namen gijzelaars en dreigden een tijd lang een van die gijzelaars te doden. Sindsdien weet de internationale gemeenschap niet meer zo goed hoe serieus zij de Kroatische opstand moet nemen die tot de inval in de bank heeft geleid.

Ineens lijkt de opstand een bedreiging te zijn voor alles wat is bereikt sinds de vredesakkoorden van Dayton. Niemand weet waartoe de Kroaten in Mostar precies in staat zullen zijn. Tot voor kort werd gedacht dat nationalistische partijen als de HDZ hun langste tijd hadden gehad, maar sinds de jongste gebeurtenissen is niemand daar meer zo zeker van. 'We zijn allemaal bloednerveus', erkent de VN-medewerker.

Op 15 mei loopt het ultimatum af dat het 'congres' de internationale gemeenschap heeft gesteld. Niemand laat zich erover uit wat er gebeurt als de internationale gemeenschap weigert te onderhandelen. 'Er zal worden gepraat', zegt Martin Raguz, tweede man van het HDZ. 'Er zal een serieus gesprek op gang moeten komen over een paar fundamentele zaken: een verandering van de grondwet en een verandering van de kieswet.'

Hij twijfelt er niet aan dat dat gaat lukken. Wat in Mostar in gang is gezet, is niet meer terug te draaien. De Kroaten eisen dezelfde positie als de twee grotere bevolkingsgroepen, de Serviërs en de Bosniërs. Die wijziging zou in wezen neerkomen op de vorming van een derde, Kroatische, 'entiteit' in Bosnië. De tweede wijziging moet de Kroaten een gelijkwaardige positie garanderen in de regering, een positie die de HDZ bij de jongste verkiezingen is kwijtgeraakt, is 'ontstolen', meent Raduz.

De partij haalde in de Kroatische delen van het land een overweldigende meerderheid - in Herzegovina zelfs 85 procent - maar werd buiten de regering gehouden. Als gevolg van een wijziging van de kieswet kreeg het bovendien niet de zetels in het Hogerhuis waarop het recht meende te hebben.

De HDZ voelt zich bestolen, en wil door de opstand in Mostar het verloren terrein terugwinnen. Maar de internationale gemeenschap voelt daar niets voor. Zij hamert erop dat de HDZ regeerde bij de gratie van corruptie, omkoping en bedreiging, ouderwetse, 'Milosevic-achtige praktijken', aldus een VN-functionaris.

Geld is volgens de internationale gemeenschap de sleutel tot de macht van de HDZ. Daarom besloot het VN-bestuur de Hercegovacka Banka aan te pakken, toen het vermoeden rees dat via die bank grote sommen geld voor de afvallige Kroatische militairen werd doorgesluisd. Iets wat hardnekkig wordt ontkend door de HDZ-officials die tijdelijk een nieuw hoofdkantoor hebben betrokken: bij de Hercegovina Postanska Banka.

Meer over