Kroaten krijgen een eerlijke president met gevoel voor humor

Zijn partij haalde maar twee zetels in het parlement, maar Stipe Mesic won met gemak de presidentsverkiezingen van Kroatië. Dat komt door zijn innemende lach en omdat hij de tegenpool van Franjo Tudjman is....

Corine de Vries

WAT Stipe Mesic, die maandag werd gekozen tot president van Kroatië, vooral anders maakte dan de andere kandidaten is zijn lach.

De 65-jarige Mesic kijkt iedereen recht in de ogen en lacht, op affiches, op foto's in kranten en op televisie. 'Beter een president die lacht, dan eentje die wordt uitgelachen', zei Mesic tijdens zijn campagne. De in december overleden president Franjo Tudjman lachte nooit.

De Kroaten waren de autoritaire heerschappij en het isolationisme van Tudjman zat, en hebben duidelijk gestemd op een totaal andere persoonlijkheid. In tegenstelling tot zijn bombastische voorganger kan Mesic helder en eenvoudig over politiek praten, geeft directe antwoorden en ontwijkt moeilijke vragen niet.

De in het Oost-Kroatische Orahovica geboren jurist Mesic is bepaald geen nieuwkomer in de politiek. In de jaren zestig zat hij in het Kroatische parlement, en in 1972 werd hij vanwege zijn deelname aan de Kroatische lente (een opleving van het Kroatisch nationalisme) voor twee jaar gevangengezet door Tito.

Begin jaren '90, toen Joegoslavië op het punt stond uiteen te vallen, was Mesic de Kroatische vertegenwoordiger in het Joegoslavische presidium. Ondanks het verzet van de Serviërs werd Mesic in juli 1991 president van Joegoslavië. De laatste, want drie maanden later viel Joegoslavië uiteen.

Na de Kroatische onafhankelijkheid werd Mesic voorzitter van het parlement. Hij werkte nauw samen met Tudjman en was een van de kopstukken van diens rechts-nationalistische HDZ.

Warren Zimmerman, de toenmalige Amerikaanse ambassadeur in Joegoslavië, beschrijft Mesic in zijn boek Origins of a Catastrophe als een gematigde politicus. 'Hoewel hij lid is van Tudjmans partij, is hij geen nationalist. Achter zijn rasperige, zwarte baard schuilt een vriendelijk persoon die iets heeft dat nationalisten vreemd is - gevoel voor humor.'

In 1994 stapte Mesic uit de HDZ, uit protest tegen Tudjmans agressieve politiek in Bosnië, het gebrek aan democratie en de groeiende corruptie. Hij ontpopte zich vervolgens tot een van Tudjmans belangrijkste critici. In 1998 bracht Mesic als eerste vooraanstaande Kroaat een bezoek aan het Joegoslavië-Tribunaal in Den Haag. Hij legde daar een getuigenis af over Tudjmans en Milosevic' plannen om Bosnië onderling te verdelen. Sindsdien wordt hij in HDZ-kringen als verrader gezien, wat hem bij deze verkiezingen goed uitkwam.

Mesic' kleine Kroatische Volkspartij maakt deel uit van de regerende coalitie, maar behaalde bij de verkiezingen in januari slechts twee zetels in het parlement. In enkele weken klom Mesic op van underdog naar favoriet dankzij zijn charisma en nonchalance. Op een van zijn affiches nodigt Mesic de kiezers uit een kopje koffie te komen drinken met de president, en hij deed zijn best om zoveel mogelijk gewone Kroaten te ontmoeten.

De nieuwe president zal moeten samenwerken met de coalitie van de sociaal-liberale premier Ivica Racan. Racan noemde de Mesic vorige maand nog 'een lachende Tudjman' en riep de kiezers op om op zijn coalitiepartner Drazen Budisa te stemmen. Maar de Kroaten verwierpen dit advies. Mesic kreeg 56 procent van de stemmen.

Ondanks de vrijwel onbeperkte presidentiële macht die Mesic van Tudjman erft, zal hij zich de komende acht maanden terughoudend moeten opstellen. Daarna zal hij moeten instemmen met een grondwetswijziging die hem zijn macht grotendeels ontneemt.

Mesic heeft dit al toegezegd, maar hij lijkt niet van plan om een louter ceremoniële president te worden. Hij wil de controle over het leger houden, de bazen van de geheime dienst aanwijzen en een belangrijke speler zijn in het buitenlands beleid. 'Ik ben overtuigd dat Kroatië twee doelen zal bereiken - het lidmaatschap van de EU en de NAVO - tijdens mijn mandaat', zei hij onlangs.

Toch hoeft de samenwerking geen probleem te zijn, want de doelen die Mesic en Racan zich de komende maanden gesteld hebben komen overeen: een compromisloze strijd tegen de corruptie, het verminderen van de staatsuitgaven en een beperking van de macht van de president. Verder beloven ze te zullen doen wat de internationale gemeenschap van hen verwacht: snelle democratisering, samenwerking met het Joegoslavië-Tribunaal, stoppen met het financieren en manipuleren van de Bosnische Kroaten, en het bevorderen van de terugkeer van Servische vluchtelingen.

Maar zo snel en zo ideaal als Mesic en Racan het de Kroatische kiezers voorspiegelden, zal Kroatië niet veranderen. Hun taak, het wederbouwen van de vernietigde economie en van de gebroken moraal der Kroaten, is gigantisch.

Meer over