Kritische noten Afrika-beleid

Is 10 miljard euro belastinggeld goed besteed in Afrika? Op deze vraag kregen de ministers Koenders (Ontwikkelingssamenwerking, PvdA) en Verhagen (Buitenlandse Zaken, CDA) begin dit jaar een kritisch antwoord....

Van onze verslaggever Theo Koelé

Vandaag buigt de Tweede Kamer zich over het rapport van de Inspectie Ontwikkelingssamenwerking en Beleidsevaluatie (IOB), een club die een bijzondere positie inneemt op het ministerie van Buitenlandse Zaken. De IOB kan namelijk ‘in volledige onafhankelijkheid’ oordelen over het beleid, zoals directeur Bram van Ojik beklemtoont in het voorwoord van het rapport.

Het document beslaat het Afrikabeleid over de periode 1998-2006. De IOB onderzocht niet alleen wat er is bereikt door hulpverlening, maar bekeek ook de diplomatieke inspanningen en economische betrekkingen. Het onderzoek duurde twee jaar, en er werden ruim vijfhonderd personen geraadpleegd. Het leidde tot bevindingen en conclusies ‘die er niet om liegen’, aldus Van Ojik.

Zo heeft kwijtschelding van schulden aan ontwikkelingslanden geen zichtbaar effect op de verbetering van het lot van de armen. Ook door uitbreiding van onderwijs en gezondheidszorg lukt het lang niet altijd om de armsten te bereiken. Productieve sectoren (met name landbouw) krijgen te weinig aandacht. En van het voornemen om ontwikkelingslanden zeggenschap te geven over de besteding van hulpgeld, ‘komt in de praktijk bitter weinig terecht’.

Natuurlijk, het moet en kan altijd beter, weten ook de ministers Koenders en Verhagen. Het onderzoek bestrijkt de periode dat ze nog niet aan het roer zaten op Buitenlandse Zaken. Sinds hun aantreden, zo lieten ze weten, is er al veel verbeterd. ‘Het Nederlands beleid heeft, net als de ontwikkelingen in Afrika zelf, niet stilgestaan’.

Zuinigjes bestempelden ze het IOB-rapport als ‘een redelijk overzicht’ van de periode vóór hun ministerschap. Stekelig constateerden ze dat de onderzoekers soms ‘nogal kort door de bocht zijn gegaan’, en ‘weinig genuanceerde’ conclusies trokken.

Op verzoek van Koenders’ hoogste ambtenaar hebben enkele onafhankelijk buitenstaanders nog eens kritisch naar het rapport gekeken. Tot ergernis van het VVD-Kamerlid Boekestijn. ‘Die linkse professoren willen de kritiek van het IOB irrelevant maken!’ Hij doelde met name op Bas de Gaay Fortman, oud-politicus van de PPR.

Op het ministerie wordt die kritiek weggewuifd. Geenszins is geprobeerd het IOB-rapport te bagatelliseren of weg te moffelen. Er is zelfs een grote publieke discussiebijeenkomst aan gewijd. Koenders kan Boekestijn, die ‘vuurwerk’ belooft in het debat van vandaag, fijntjes wijzen op oud-minister Voorhoeve (Defensie, VVD). Die schreef onlangs dat er ondanks alle tekortkomingen geen reden is te tornen aan het ontwikkelingsbudget. En daar was het de VVD in de Kamer eigenlijk om begonnen.

Meer over