Nieuws

Kritische Libanese uitgever, filmmaker en activist Lokman Slim vermoord

Lokman Slim was kritisch over Hezbollah, had westerse contacten en documenteerde de doden uit de Libanese burgeroorlog. Werd hij daarom uit de weg geruimd?

Lokman Slim tijdens een recent interview met Reuters.  Beeld Reuters
Lokman Slim tijdens een recent interview met Reuters.Beeld Reuters

In een zwarte huurauto reed de 59-jarige Lokman Slim afgelopen woensdagavond vanuit het zuiden van Libanon terug naar de hoofdstad Beiroet. Maar Slim, uitgever, filmmaker en politiek activist, zou nooit arriveren bij zijn huis, een villa vol boeken in een door Hezbollah gedomineerde buitenwijk.

‘Lokman neemt zijn telefoon niet op en is niet gezien sinds gisteravond 8 uur,’ twittert zijn levenspartner, de Duitse Monika Borgmann, op donderdagmorgen. Even later wordt hij met meerdere kogels in zijn hoofd dood aangetroffen in zijn huurauto, op een bergweg ten zuiden van de stad Saida.

Wie heeft Lokman Slim om het leven gebracht? Libanese media, westerse diplomaten en zijn eigen familie gaan uit van een politieke moord. Als dader wijzen zij naar Hezbollah, de in Libanon oppermachtige sjiitische militie.

Afkeer van Hezbollah

Slim was kritisch op Hezbollah, een organisatie die volgens hem diep was geïnfiltreerd in de Libanese staat. Nu maken wel meer Libanezen geen geheim van hun afkeer van Hezbollah, maar meestal zijn dat christenen of soennieten. Voor Slim was het anders: hij is een sjiiet, iemand uit hun eigen groep, die de mensen in de beweging persoonlijk kent, en daarmee een factor om serieus te nemen.

‘Lokman Slim gaf publiek en privé aan dat er bedreigingen tegen zijn leven waren,’ twittert Dorothy Shea, de Amerikaanse ambassadeur in Beiroet. De Europese missie in Beiroet veroordeelt ‘de cultuur van straffeloosheid in Libanon’.

Als Slim inderdaad door Hezbollah is gedood, dan zou het de eerste politieke moord in Libanon zijn in jaren. Van 2004 tot en met 2008 werden in Libanon op grote schaal politici, activisten en journalisten om het leven gebracht. Algemeen wordt aangenomen dat deze liquidaties het werk zijn van Hezbollah of de Syrische geheime dienst, die in die tijd in Libanon openlijk aanwezig was en banden onderhoudt met Hezbollah.

Demonstranten houden foto's omhoog van Lokman Slim bij een betoging voor het Paleis van Justitie in Beiroet op 4 februari.  Beeld AFP
Demonstranten houden foto's omhoog van Lokman Slim bij een betoging voor het Paleis van Justitie in Beiroet op 4 februari.Beeld AFP

Lokman Slim groeit op in Haret Hreik, in Zuid-Beiroet. Als twintiger ziet hij hoe de wijk steeds meer wordt overgenomen door Hezbollah, de dan nog piepjonge pro-Iraanse militie die aanvankelijk onder andere namen in Libanon opereert. Christenen worden uit de wijk verjaagd. Een buurvrouw die foto’s maakt voor een kunstproject, wordt door Hezbollah gearresteerd. Een buurman wordt afgevoerd omdat hij er ‘te westers’ uit ziet.

Terwijl Haret Hreik van Libanese middenklassewijk transformeert in een Hezbollah-machtsbasis waar westerlingen zich nauwelijks nog wagen, weigert Slim om zijn familiehuis te verlaten. Hij begint een uitgeverij die kritische boeken publiceert over politiek. IJvert voor veranderingen van het diep verzuilde politieke systeem in Libanon.

Krijgsheren uit de burgeroorlog

Samen met de Duitse journalist Borgmann opent hij Unam, een documentatiecentrum over de recente Libanese geschiedenis. Zo documenteert Unam wie er tijdens de Libanese burgeroorlog (1975-1990) is verdwenen en vermoord. In Libanon is het tot op de dag van vandaag taboe om over zulke zaken te praten. Omdat veel krijgsheren uit de burgeroorlog nog steeds politiek actief zijn, voelen veel mensen zich niet veilig om openlijk te rouwen.

Slim schuift regelmatig aan voor etentjes bij Amerikaanse diplomaten thuis. Dat is niet alleen voor de gezelligheid, blijkt uit Amerikaanse verslagen van deze ontmoetingen die zijn uitgelekt via Wikileaks. De Amerikanen, die Hezbollah als terroristische organisatie beschouwen, willen de kritische sjiiet waar mogelijk steunen in zijn werk.

In Libanon, en zeker in het Hezbollah-wereldje dat Slim tegen zich heeft, wordt contact met westerse diplomaten gezien als nog-net-geen-spionage. Zijn tegenstanders noemen hem en zijn vrienden de ‘sjiieten van de ambassade’: mensen die in Libanon zelf weinig te vertellen hebben, maar internationaal handig gebruik maken van hun contacten.

Ook kritiek op de president

Slim is niet alleen gekant tegen Hezbollah zelf, maar heeft ook kritiek op andere politieke kopstukken, zoals de Libanese president Michel Aoun. Die beschrijft hij als een ‘loser’ die zich laat gebruiken door Hezbollah. Aoun is een christen en net als Slim opgegroeid in Haret Hreik. Maar waar Slim zich tegen Hezbollah verzet, heeft Aoun een politieke alliantie met de militie.

Hezbollah valt Slim al jaren lastig. Maar vooral vanaf de zijlijn, benadrukt hij zelf. Ze durven hem niet persoonlijk aan te pakken, vertelt hij een van zijn Amerikaanse contacten. Integendeel: op de openingen van zijn tentoonstellingen komt gewoon een Hezbollah-official aanwaaien. De beweging richt haar woede liever op bijvoorbeeld zijn drukker, want hoe durft die uit Slims naam subversieve boeken te laten verschijnen?

Maar in 2019 wordt duidelijk dat de bedreigingen wel degelijk persoonlijk worden. Buurtgenoten demonstreren bij zijn huis en kladden teksten op de muren. Algemeen wordt aangenomen dat Hezbollah hierachter zit. Ze verwijten Slim dat hij in gesprek wil met Israël. Israël en Libanon zijn formeel met elkaar in oorlog. Libanezen begaan een misdrijf als ze contact hebben met Israëliërs.

Monika Borgmann, de weduwe van Lokman Slim, leest een artikel in een Libanese krant over de moord op haar man.   Beeld Wael Hamzeh / EPA
Monika Borgmann, de weduwe van Lokman Slim, leest een artikel in een Libanese krant over de moord op haar man.Beeld Wael Hamzeh / EPA

Lockdown

Libanon verkeert sinds enkele weken in een strenge covid-19-lockdown. Mensen kunnen niet eens zelf naar de supermarkt. Het is in beginsel niet toegestaan om naar buiten te gaan. Waarom Slim er in deze omstandigheden voor koos om in een gehuurde auto naar Zuid-Libanon te rijden, is niet duidelijk.

Zijn familie heeft verklaard dat hij een etentje had bij vrienden. Maar volgens een journalist van televisiestation Al Arabiya, die stelt dat ze Slim hierover daags voor zijn dood heeft gesproken, probeerde hij deze week om een Hezbollah-overloper het land uit te krijgen. Deze mysterieuze overloper zou op de Amerikaanse sanctielijst staan vanwege zijn betrokkenheid bij het witwassen van geld voor Hezbollah en wilde naar het Westen vluchten.

Op het hoogste internationale niveau zijn er zorgen dat de Libanese autoriteiten de toedracht van de moord op Slim zullen proberen te verdoezelen. ‘Dit onderzoek moet niet het patroon gaan volgen van het onderzoek naar de explosie in de haven in de Beiroet, waarin na zes maanden nog steeds alles onduidelijk is en niemand verantwoordelijk wordt gehouden’, twittert Jan Kubis, VN-gezant voor Libanon. ‘Mensen moeten de waarheid weten.’

Meer over