InterviewFaizullah Jalal

Kritische intellectueel gearresteerd door Taliban: ‘Als je nu de waarheid spreekt in Afghanistan, moet je lijden’

Faizullah Jalal is de eerste intellectueel met openlijke kritiek op de Taliban die na de machtswissel in Afghanistan is opgepakt. Zijn vrouw en dochter vluchtten in augustus naar Nederland, Jalal bleef. Zaterdag werd hij gearresteerd. Verslaggever Rob Vreeken sprak hem eind november in Kabul.

Rob Vreeken
Faizullah Jalal Beeld
Faizullah Jalal

Een veeg teken voor het vrije woord in Afghanistan. Met de arrestatie zaterdag van prof. Faizullah Jalal tonen de Taliban dat er grenzen zijn aan wat er onder hun bewind zal worden getolereerd aan dissidente geluiden. De hoogleraar was de afgelopen maanden een van de weinig intellectuelen die openlijk kritiek uitten op de nieuwe machthebbers in Afghanistan.

‘Onder de vorige regeringen kon je tenminste zeggen wat je wilde’, zei Jalal eind november in een interview met de Volkskrant. ‘Ik was bijzonder kritisch over de regering van president Ashraf Ghani. Maar er was een beetje democratie. Nu is het moeilijk om iets tegen het Emiraat te zeggen.’

Dat bleek zaterdagmiddag. De hoogleraar werd door de inlichtingendienst van de Taliban opgehaald bij zijn woning in Kabul en meegenomen naar een onbekende locatie. ‘Sindsdien hebben we niets van hem gehoord’, zegt zijn dochter Husna Jalal (26) telefonisch vanuit de opvang in Nederland, waar zij sinds eind augustus verblijft.

Dat haar vader zou zijn mishandeld tijdens zijn arrestatie, kan ze niet bevestigen. Volgens haar is dat een gerucht, op sociale media verspreid door een nepaccount. ‘We weten echt helemaal niets.’

In de Afghaanse hoofdstad werd zondag door enkele tientallen vrouwen gedemonstreerd voor vrijlating van de gearresteerde hoogleraar. Op filmpjes op Twitter is te zien hoe zij leuzen roepen over Jalal, geflankeerd door enkele bewapende Taliban. Op sociale media kwam een campagne op gang voor vrijlating van de hoogleraar.

Vrouwenrechten

Jalal heeft zich altijd een voorstander betoond van vrouwenrechten. Zijn echtgenote Massouda Jalal was in 2004 de eerste en op dat moment enige vrouwelijke kandidaat bij de Afghaanse presidentsverkiezingen. Van 2004 tot 2006 was ze minister van Vrouwenzaken in de Afghaanse regering. Daarna richtte ze de Jalal Foundation op, die zich inspant voor vrouwenrechten.

Massouda en haar dochter Husna werden na de machtsovername door de Taliban geëvacueerd uit Kabul. Zij hebben asiel aangevraagd in Nederland. Faizullah Jalal besloot in Kabul te blijven, ‘om de waarheid te kunnen blijven spreken’, zoals Husna zegt. Hij is nu de eerste gewetensgevangene onder de Talibanregering, sinds de val van Kabul. Amnesty International en Human Rights Watch hebben opgeroepen tot zijn onmiddellijke vrijlating.

Een woordvoerder van de Taliban schreef zondag op Twitter dat Jalal is gearresteerd wegens het verspreiden van leugens op sociale media en omdat hij probeerde ‘de mensen op te zetten tegen de regering’. ‘Hij is gearresteerd om te voorkomen dat anderen hetzelfde gaan doen’, aldus de woordvoerder. Hij toonde daarbij enkele Twitterberichten, maar daarvan had Jalal eerder al gezegd dat die afkomstig waren van een nepaccount.

Eind november trok Jalal de aandacht door een discussie op de Afghaanse tv-zender Tolo met Nahim Wardak, een Talibanwoordvoerder. Jalal leverde daarin ongezouten kritiek op de Taliban. Op een gegeven moment maakte hij Wardak uit voor ‘kalf’, voor Afghanen een zware belediging. De confrontatie leidde tot veel ophef. Fragmenten gingen volop rond op sociale media.

Wetteloze situatie

Enkele dagen na de uitzending sprak de Volkskrant Jalal in een restaurant in de Afghaanse hoofdstad. Hij maakte zich toen al zorgen over zijn lot. ‘Als je nu de waarheid spreekt in Afghanistan, moet je lijden. Na de uitzending kreeg ik honderden telefoontjes. Mijn familie en vrienden zijn bezorgd. Drie nachten heb ik niet geslapen, ik ben steeds op een ander adres.’

Toch twijfelde hij er niet aan zich te blijven uitspreken. ‘Waarom zou ik het niet doen? Er zijn zoveel problemen. De economie is een ramp. Ambtenaren, soldaten en leraren zijn hun baan kwijt. Universiteiten zijn dicht. We leven in een wetteloze situatie. Iedereen is bang voor elkaar. Niemand vertrouwt de ander. ‘De mens is voor de mens een wolf’, zoals Thomas Hobbes zei. We bestaan, maar we leven niet. We zijn wandelende doden.’

Tolo TV had hem uitgenodigd te spreken over de voorwaarden van de internationale gemeenschap, die fondsen voor Afghanistan pas wil vrijmaken als de vrouwenrechten worden gerespecteerd en het land een ‘inclusieve’ regering krijgt. Jalal is het daarmee eens. Hij vindt dat het geld direct naar de bevolking moet gaan via hulporganisaties, en niet door de Taliban mag worden gebruikt om hun positie te versterken.

‘Op een gegeven moment werd de discussie venijnig. Wardak zei: ‘Je bent een communist.’ Iedereen zonder baard is voor hem een communist. Toen noemde ik hem een kalf. Ik vocht al tegen de communisten toen hij klein was.’

‘Ik zei: ‘Op deze manier krijgen jullie nooit het respect van de wereld. Jullie ontslaan iedereen die hoogopgeleid is. De mensen verlaten het land.’ Toen was de uitzending afgelopen. Vervolgens kreeg Tolo TV te horen dat ze geen mensen meer mogen uitnodigen die zich tegen hen uitspreken. ‘Vooral niet professor Jalal’, zeiden ze.’

Meer over