Kritiek op kritiek

Poppen pesten met dode kip', kopt het Algemeen Dagblad boven de kritiek van Wijbrand Schaap over de Holland Festivalvoorstelling ZOOedipous....

Wanda Reisel

Als we het niet meer weten keren wij kennelijk terug naar eeuwige waarden. Naar wat Oedipous, Rex, Jung, Freud en Kafka met elkaar van doen hebben werd de afgelopen tijd druk gegist in de recensies. Deze week was het raak met het Oedipousdrama in zowel de musical Rex als ZOOedipous van de Argentijnse theatergroep El Periferico de los Objetos (De Rand van de Dingen? De Ringweg van de Voorwerpen?). In ZOOedipous zijn er poppen die op Franz Kafka lijken, van gedaante verwisselende monstervliegen, kippen die de nek wordt omgedraaid: 'Maar wat te denken van de doodgemepte vlieg die terugkeert als een reusachtig monster, Jokaste en Laios bekruipt en zich invreet in hun lijf?' (Marian Buijs in de Volkskrant). 'Dood een dier op de bühne, schok het publiek. Maar zijn diepere gedachten dan gegarandeerd? Welnee'(Kester Freriks in NRC Handelsblad).

Het groteske surrealisme en de dagen van Arrabal zullen niet herleven. Er klinkt namelijk uit de recensies over de voorstelling ZOOedipous een totale wanhoop: Freud, Kafka en Sophokles zijn in de blender gedaan met een scheut wreedheid en een kippenkop en lijkenhier tot een opzienbarend zinloze postpostmoderne, maar toch weer ouderwets aandoende cocktail geklutst te zijn. 'De kip en de vlieg vormen de dierentuin, en drie poppen doen met medewerking van hun bespelers een beetje aan incest en moord' (Wijbrand Schaap in het AD).

De inhoudelijke conclusies zijn zoals te verwachten: 'De Argentijnen hebben zich niet voor niets door tal van filosofische en psychoanalytische werken geworsteld om aan te kunnen tonen dat de mens een beest is (...). Heel interessant allemaal, maar wie onbevangen deze ZOOedipous binnenstapt, zal de betekenis van de voorstelling amper begrijpen' (Hanny Alkema in Trouw).

'Heel veel kun je in een voorstelling, die toch zo karig is, stoppen. Het is alleen hoogst vermoeiend om het er ook allemaal uit te halen' (Ton Verbeeten, GPD-bladen).

De bloedernst van deze zes jaar oude voorstelling schiet zijn doel voorbij. Geweld, kots, familie en huisdieren, het is kennelijk geen gelukkige combi. Nee, dan de op het Oedipousverhaal gebaseerde musical van Koen en Ad van Dijk Rex: 'Ze heet Joke en ze arriveert begin jaren zestig uit het roomse Brabant op de universiteit van Nijmegen' (Henk van Gelder, NRC Handelsblad). 'Joke (Jokaste) krijgt er een verhouding met Laurens (Laïos); zwanger van Rex (Oedipous) staat zij het kind af aan een adoptiepaar en 19 jaar later ... staat met zwart geverfde haren en in legerkistjes deze Rex op het kruispunt van de diagonale catwalks die het decor vormen, te galmen dat hij zijn identiteit kwijt is', (Maartje Somers, Het Parool). Ik kan het helemaal mis hebben, maar volgens mij zijn op de rug van Joop van den Ende het postmodernisme en de deconstructie nu de musicalwereld binnengeslopen, terwijl het gesubsidieerde toneel daar net een beetje van af was en er van alles aan probeert te doen om het publiek binnen te krijgen: met kippen, bloed, dansjes, soaps, locatieprojecten, bejaardenseks, boottochten. Mis poes, bij de musical gebeurt het: 'Er valt bij deze Oedipous meer dan genoeg te beleven. Universitaire kringen, de macht van het noodlot, de grens tussen goed en kwaad en Freud en Jung en Sophokles voor Rex zijn hele bakken high culture vakkundig en trefwoordsgewijs in de softijsmachine van de musical geperst. Dat Jung bij Joop van den Ende vooral op schwung rijmt, vinden puristen waarschijnlijk maar niets. Maar anno 2001 moet je daar de lol van kunnen inzien' (Maartje Somers).

Er is iets gaande. Het gaat heel langzaam, maar wees er bij. Joop! is niet alleen een bedwelmend parfum.

Meer over