Krijgsheren

Generaals, ofwel krijgsheren, ze trokken door de eeuwen heen ten strijde. Generaal-majoor der mariniers C. Homan en Prof. dr. J....

C. HOMAN; J. SICCAMA

C. Homan

Tijdens de slag bij Waterloo toonde de Franse kolonel Clement opvallend veel moed. Ongelukkigerwijs werd hij echter door zijn hoofd geschoten. Napoleon, die van zijn dapperheid en ongeluk hoorde, gaf instructies Clement naar een boerderij te vervoeren waar Larrey, de hoofd-chirurg, bezig was met opereren. De chirurg zag onmiddellijk dat de zaak hopeloos was. Hij verwijderde met een zaag de top van de schedel van de kolonel en zette diens hersens op tafel. Op dat moment snelde een adjudant binnen die riep: 'Is generaal Clement hier?'

Clement veerde overeind en antwoordde: 'Neen! maar kolonel Clement wel.'

'Generaal', zei de adjudant, 'de Keizer was bijzonder onder de indruk van uw moed en hij heeft u op het slagveld tot generaal bevorderd.'

Clement sprong van tafel, drukte de top van zijn schedel op zijn hoofd en wilde juist met versnelde pas de boerderij verlaten toen Larrey hem achterna riep: 'Generaal, uw hersens' De moedige Clement riep terug: 'Nu ik generaal ben zal ik ze niet langer nodig hebben'

Met alle respect voor Clement lijkt mij moed als enige eigenschap een wat magere basis voor een groot militair leider. Een Chinees spreekwoord luidt dan ook: 'Een generaal die dapper en dom is, is een ramp.' Persoonlijk houd ik het op een combinatie van fysieke en morele moed en professionele deskundigheid. Toetsing hiervan aan de krijgsgeschiedenis leidt voor mij tot de (in alfabetische volgorde) volgende Top 10.

1. Caesar. Eerzuchtig en uiterst bekwaam strateeg die de vitale elementen 'tijd' en 'verrassing' in de strijd volledig wist uit te buiten. Sinds deze veldheer is de beschaving weinig voortgeschreden: 'Oorlog geeft de overwinnaars het recht om naar believen iedere voorwaarde aan de overwonnenen op te leggen (Caesar: De Bello Gallico, 51 v.C).'

2. Generaal Vo Nguyen Giap. Theoreticus en practicus van de revolutionaire oorlogvoering. Zijn belangrijkste beginsel: 'Sla toe om te winnen, sla alleen toe als succes verzekerd is; zo niet, sla dan niet toe.' Bracht op deze wijze zowel de Fransen als de Amerikanen in Zuidoost-Azië de nederlaag toe.

3. Generaal Hannibal. Wist door onbegaanbaar geacht terrein het Romeinse leger van Flaminius te naderen en deze bij het meer van Trasimene in de grootste hinderlaag uit de geschiedenis te lokken en te vernietigen.

4. Generaal Robert Edward Lee. In navolging van Napoleon een meester in 'la manoeuvre sur les derrières': het uitbuiten van de manoeuvre tegen de achterhoede en flanken van de vijand om deze forse psychologische en fysieke klappen uit te delen. Schreef aan een collega: 'Het is maar goed dat oorlog zo verschrikkelijk is; anders zouden we er nog van gaan houden.'

5. Generaal Douglas MacArthur. Een opperofficier op wie alleen superlatieven van toepassing zijn; dit zowel wat betreft zijn verdiensten en triomfen als zijn tekortkomingen. Zijn verrassende amfibische landing bij Inchon zorgde voor een ommekeer in de Koreaanse oorlog. Sprak het Amerikaanse Congres in 1951 toe met de woorden: 'Het doel van oorlog is de overwinning en niet een langdurige besluiteloosheid.'

6. Veldmaarschalk Graaf Karl von Moltke. Belangrijkste exponent van de 19de eeuwse Pruisisch-Duitse school en een meester in mobilisatieplannen en het gebruik maken van het spoorwegennet. Gaf zijn ondercommandanten een grote vrijheid van handelen: 'Een bevel moet alles bevatten wat een commandant niet zelf kan doen, maar ook niets anders.'

7. Admiraal Lord Horatio Nelson. Vernietigde bij Kaap Trafalgar de helft van de gecombineerde Franse en Spaanse vloten zonder dat daarbij een van zijn eigen schepen verloren ging. Bezorgde de Britten hiermee de volledige heerschappij ter zee. De liefde was voor hem een belangrijke inspiratiebron getuige zijn uitspraak: 'Als er meer Lady Hamiltons waren, zouden er ook meer Nelsons zijn.'

8. Veldmaarschalk Erwin Rommel. Zette met zijn defensieve-offensieve methode in de gemechaniseerde oorlogvoering in Noord-Afrika de numeriek sterkere Britten voortdurend op het verkeerde been. Winston Churchill zei over deze alom gerespecteerde militair in het Lagerhuis in 1942: 'We hebben een stoutmoedig en bekwaam tegenstander tegenover ons, en, - afgezien van de verwoestingen van de oorlog -, durf ik te zeggen een groot generaal.'

9. Luitenant-admiraal-generaal Michiel de Ruyter. Wist als opperbevelhebber van 's Lands vloot met een nieuwe tactiek van manoeuvreren met formaties van schepen, zijn bijna steeds numeriek sterkere opponenten te verslaan. Erkende reeds in de 17de eeuw het primaat van de politiek: 'De Heeren hebben my niet te verzoeken maar te gebieden, en al wierd my bevolen 's Lands vlag op een enkel schip te voeren, ik zou daarmee te zee gaan; en daar de Heeren Staten hun vlag betrouwen, zal ik myn leven wagen.'

10. Generaal-majoor Oliver P. Smith. Een positief denkend buitenbeentje in deze rij. Toen Smith tijdens de Koreaanse oorlog tot de aftocht werd gedwongen, riep hij tot zijn manschappen: 'Er is geen sprake van terugtrekken! We vechten alleen maar in een andere richting'

J.G. Siccama

Als selectiecriterium voor de Top-10 van de militaire bevelhebbers (ofwel 'krijgsheren') hanteer ik de prestaties op het slagveld, en niet de militair-strategische ideeën.

1. Djengis Khan. Ongeletterde, maar geniale bevelhebber van de Mongolen (en hun Tataarse vazallen), die nagenoeg geheel Eurazië (met uitzondering van West-Europa) via razendsnelle cavalerie-invallen aan zich onderwierp.

2. Heinz Guderian. 'Panzergeneral', die zich door middel van een eigen inlichtingendienst op de hoogte stelde van de militaire hervormingen in het interbellum en de grondslag legde voor de Blitzkrieg tegen West-Europa in 1940.

3. Napoleon Bonaparte. Strateeg-politicus die de hele Franse natie voor zijn aanvankelijk zeer succesvolle veroveringstochten wist te mobiliseren.

4. Alexander de Grote. Macedonisch-Griekse heerser, die van 336 tot 323 voor Christus het Midden-Oosten veroverde.

5. Hannibal. Bevelhebber van Carthago, die in de Tweede Punische Oorlog (219-202 v.C.) grote successen boekte tegen het Romeinse Rijk, culminerend in de Slag om Cannae (216 v. C.).

6. Maurits van Nassau. Oprichter van het Staatse leger die zich met succes vrijvocht van de Spaanse overheersing.

7. Generaal Yamashita. Overrompelde in 1942 de Britse verdediging van Singapore door uit een volkomen onverwachte zijde aan te vallen.

8. Admiraal Togo. Versloeg in de Japans-Russische oorlog (1904-1905) de Russische vloot in de Straat van Tsushima.

9. Mordechai Hod. Bevelhebber van de Israëlische luchtstrijdkrachten die tijdens de Zesdaagse Oorlog (1967) de luchtvloten van de Arabische landen decimeerden.

10. Bernard Brodie. Maritiem-strateeg die vocht in de Stille Oceaan en met zijn boek The Absolute Weapon de grondslag voor het nucleaire denken legde.

Meer over