KRACHTMETING IN BIRMA; De Lady in het busje wil geen parasol

EEN STOELTJE onder een parasol, een tafeltje met tijdschriften en wat blikjes frisdrank - het militaire bewind van Birma probeert demonstratief om het Aung San Suu Kyi zo aangenaam mogelijk te maken....

MARIANNE BOISSEVAIN

'De Lady', zoals ze door veel Birmezen wordt genoemd, weigert gunsten te aanvaarden van de junta. Zij zit al tien dagen in haar minibusje aan de kant van de weg, en daar blijft ze zitten totdat ze mag doorrijden naar haar partijgenoten in Bassein. Of totdat haar krachten het begeven. En dat moment kan volgens haar dokter nu elk moment aanbreken.

De krachtmeting tussen de militairen en de Lady bereikt vandaag een nieuwe mijlpaal. De oppositieleidster heeft het bewind een ultimatum gesteld: uiterlijk 21 augustus moet het parlement bijeen worden geroepen dat in 1990 is gekozen in verkiezingen die de militairen zelf hadden uitgeschreven, maar die eindigden in een klinkende overwinning voor Aung San Suu Kyi's Nationale Liga voor Democratie.

Vandaag slaat het uur der waarheid. Maar de 42 parlementsleden van de Liga die in de gevangenis zitten, blijven ongetwijfeld achter slot en grendel. 'Hoe kun je een parlement bijeenroepen als er geen grondwet is?' zei een zegsman van de junta gisteren nog. 'Je kunt even goed van een kaalkop verlangen dat hij zijn haar verft.'

Het argument van de grondwet is al zo oud als de verkiezingsoverwinning van de Liga, die door de junta ruiterlijk werd erkend. Natuurlijk zou de Staatsraad voor Herstel van Recht en Orde (zoals de junta zich destijds noemde) de macht overdragen, dat was immers beloofd. Maar een parlement kan alleen functioneren op basis van een democratische grondwet, en die moest nog worden geschreven. Inmiddels zijn er acht jaar verstreken en de grondwet is nog steeds niet klaar.

Wat de Lady gaat doen als zij vandaag haar zin niet krijgt is niet bekend. Het ontbreekt haar niet aan moed en onverzettelijkheid - daar heeft zij zelfs de Nobelprijs voor gekregen - maar wel aan machtsmiddelen. In haar naar buiten gesmokkelde videoboodschappen roept zij de wereld steevast op het Birmese bewind in een isolement te drijven en er geen zaken mee te doen.

Er is reden te over om Birma de rug toe te keren. Het is niet de enige militaire dictatuur ter wereld, maar het is wel een van de wreedste. 'De straffeloosheid waarmee overheidsfunctionarissen, vooral militairen, de burgerbevolking behandelen als een onuitputtelijk reservoir van onbetaalde dwangarbeiders maakt deel uit van een politiek systeem dat berust op het gebruik van macht en intimidatie om de bevolking het recht op democratie en een rechtsstaat te ontzeggen,' concludeert de Arbeidsorganisatie van de Verenigde Naties (ILO) in een gisteren verschenen rapport over de dwangarbeid in Birma.

De meeste slachtoffers van dwangarbeid zijn leden van opstandige etnische minderheden als de Karen, de Mon en de Shan. Hele dorpen worden ingezet om wapens en proviand te versjouwen voor de Birmese soldaten, om in steengroeven te werken of wegen en spoorlijnen aan te leggen. Volgens Amnesty International moeten veel dwangarbeiders de barre omstandigheden met hun leven bekopen.

Vooral in de Verenigde Staten heeft Aung San Suu Kyi's oproep tot een boycot gehoor gevonden. Ook Heineken koos enkele jaren geleden eieren voor zijn geld toen het de hete adem van aandeelhouders en actievoerders in zijn nek voelde. Ook buitenlandse ondernemers kunnen zich immers niet bevrijden uit de netten die de junta over heel Birma heeft uitgespreid. Zelfs op het bouwterrein van een groot hotel is een meisje van veertien aangetroffen dat daar dwangarbeid verrichtte.

Helaas hebben economische sancties betrekkelijk weinig effect op een land als Birma, dat een kwart eeuw lang in een zelfgekozen isolement zijn 'Birmese weg naar het socialisme' heeft gevolgd. Birma's Aziatische buurlanden hebben daarom gekozen voor een andere benadering, die ze 'constructief engagement' noemen. Wie niet eens met de militaire machthebbers wil praten, kan hen ook niet op andere gedachten brengen, luidt hun redenering. De opluchting was groot toen het huisarrest van Aung San Suu Kyi in 1995 eindelijk werd opgeheven. Maar sindsdien hebben de Aziatische toenaderingspogingen geen vruchten meer afgeworpen.

Het is alweer tien jaar geleden dat een democratische volksopstand in Birma door het leger in bloed werd gesmoord. Het wordt hoog tijd om een nieuwe strategie te verzinnen voor de Staatsraad voor Vrede en Ontwikkeling, zoals de junta zich tegenwoordig vroom noemt.

De mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch kwam twee weken geleden met een belangwekkend voorstel. Het is een poging om de strategieën van isolering en constructief engagement niet tegen elkaar in te laten werken, maar elkaar te laten versterken.

Met een reeks van concrete stappen kan de wereld Birma tegelijkertijd uit het economische en uit het humanitaire moeras trekken. In ruil voor het afschaffen van de dwangarbeid, de vrijlating van de politieke gevangenen, het herstel van de burgerrechten en andere verbeteringen zou Birma na ieder succes worden beloond met het afschaffen van economische sancties of een intensivering van de politieke en economische contacten.

Het zal ongetwijfeld moeite kosten om het Westen en Azië op één lijn te krijgen. Maar zo'n ondogmatische aanpak is de moeite van het proberen waard.

Marianne Boissevain

Meer over