Kopzorgen in Spanje om lot van ETA-terrorist

Uitgemergeld ligt hij in het ziekenhuisbed, vastgebonden aan handen en voeten. Zijn toestand mag na 94 dagen hongerstaking dan wel kritiek zijn, Iñaki de Juana Chaos blijft een vluchtgevaarlijke terrorist....

Van onze verslaggever Iñaki Oñorbe Genovesi

Hij is ook een ETA-kopstuk wiens haast onherroepelijke noodlot de Spanjaarden verdeelt en de regering van premier Zapatero nachtmerries bezorgt. Want wat te doen met de 51-jarige De Juana, van wie amper 52 kilo van zijn oorspronkelijke 86 kilo over is en die voor de tweede maal gedwongen aan het infuus is gezet?

Als voormalig leider van het Comando Madrid heeft De Juana in de jaren tachtig 25 moorden namens de Baskische afscheidingsbeweging ETA gepleegd. Bovendien zegt hij nog altijd geen spijt te voelen voor zijn terreurdaden – hij zou zelfs vanuit zijn cel champagne en kreeft hebben besteld nadat de ETA wethouder Tomás Caballero had vermoord.

De Juana heeft zijn celstraf uitgezeten, maar zit door een omstreden rechterlijke uitspraak nog twaalf jaar en zeven maanden achter de tralies. Dit kan zelfs 96 jaar worden als het Spaanse hooggerechtshof volgende week een aanklacht van een belangengroep voor terreurslachtoffers overneemt.

Een en ander is terug te voeren naar februari 2005, als De Juana na ruim achttien jaar in diverse gevangenissen te hebben gezeten, op vrije voeten dreigt te komen. Met diverse cursussen en studies heeft hij zijn straf – drieduizend jaar cel – behoorlijk weten in te korten. De publieke verontwaardiging is enorm.

De Spaanse justitie voorkomt zijn vrijlating ternauwernood door hem te beschuldigen van terroristische bedreigingen en lidmaatschap van een terreurorganisatie. Aanleiding zijn twee artikelen die De Juana onder pseudoniem heeft gepubliceerd in de Baskische krant Gara. Hierin zou hij een hoge Spaanse rechter en vijf gevangenisdirecteuren hebben geïntimideerd.

Uit protest gaat De Juana vanaf begin augustus 2006 in hongerstaking. Na 63 dagen beëindigt hij zijn actie. Hij zou van de Spaanse regering een toezegging hebben gekregen dat mild naar zijn zaak zal worden gekeken. Op 7 november veroordeelt het Spaanse nationale gerechtshof hem echter tot ruim twaalf jaar celstraf.

Een dag eerder, nadat het vonnis via diverse media is uitgelekt, gaat De Juana opnieuw in hongerstaking. En ditmaal wil hij pas met zijn actie stoppen als hij wordt vrijgelaten.

De daaropvolgende weken verslechtert zijn toestand zo erg, dat Spaanse rechters een speciale zitting beleggen om te bekijken of De Juana zijn straf niet thuis kan uitzitten. Twaalf van de zestien rechters oordelen echter dat De Juana achter de tralies moet blijven. Hij heeft zijn hopeloze toestand louter aan zichzelf te wijten.

Intussen groeit het verzet tegen De Juana’s situatie. Veel Basken hekelen de in hun ogen ‘politieke en rechterlijke willekeur’ van de Spaanse staat. Radicale Baskische jongeren koelen hun woede met met molotovcocktails op gemeentehuizen en rechtbanken.

Deze week voegden ook ruim zeshonderd ETA-gedetineerden in 81 gevangenissen – 32 in Frankrijk en 49 in Spanje – zich bij de protesten. Met sit-ins, opsluitingen en voedselweigeringen willen de Etarras hun afkeuring tonen voor ‘de wrede behandeling’ van De Juana. Ook roepen ze de Baskische bevolking op in opstand te komen tegen deze ‘onrechtvaardigheid’.

De stap is opmerkelijk aangezien de ETA tot nu toe fel was gekant tegen de hongerstaking. De Juana zou niet vooraf over zijn actie hebben overlegd. Ook zou hij puur uit persoonlijke motieven en niet vanuit de ETA-idealen van Baskische onafhankelijkheid en zelfbeschikking zijn leven op het spel zetten. Maar na de bomaanslag eind december op de luchthaven in Madrid, die ertoe leidde dat het geheime overleg tussen de Spaanse regering en de Baskische separatisten werd afgebroken, lijkt de ETA De Juana plots een sleutelrol toe te dichten in de oplossing van veertig jaar Baskisch geweld.

Opvallend is dat veel Spanjaarden er ook zo over denken. Het verklaart waarom na de aanslag op de parkeergarage van vliegveld Barajas de meeste gesprekken over de lijdensweg van De Juana gaan en niet over de twee omgekomen Ecuadoranen.

Niet dat de Spanjaarden medelijden hebben met de bloeddorstigste ETA-terrorist uit de historie. Ze vrezen vooral dat als de Spaanse regering niet ingrijpt, De Juana’s hongerdood de opmaat kan worden voor een nieuwe en grootscheepse terreurcampagne.

Die dreiging bezorgt ook premier Zapatero, die het vredesproces in Baskenland nieuw leven probeert in te blazen, buitengewoon veel kopzorgen. Bovendien vreest de premier dat als hij De Juana – die ook voorstander is van het vredesproces – tegemoet komt, hij enkele maanden voor de lokale verkiezingen veel Spanjaarden naar de oppositie jaagt. En die is juist fel tegen elke vorm van dialoog.

Meer over