Koning Spanje belooft openheid

De Spaanse koning geeft onder toenemende druk van critici binnenkort inzicht in zijn huishoudboekje. Het jaar 2011 was voor El Rey van Spanje een beproeving.

IÑAKI OÑORBE GENOVESI

AMSTERDAM - Een operatie aan zijn knie, een infectie in zijn voet en een blauw oog na een botsing met een openstaande deur in het Palacio de la Zarzuela waren nog de minste van zijn zorgen. Deze week verklaarde koning Juan Carlos noodgedwongen schoonzoon Iñaki Urdangarín - man van prinses Cristina - tot persona non grata op officiële bijeenkomsten.

Nadat de koning vorig jaar al zijn andere schoonzoon Jaime de Marichalar - van prinses Elena - verloor door een scheiding. Maar waar Marichalar de koninklijke familie Borbón moest verlaten en zijn titel van hertog van Lugo diende in te leveren wegens vermeend cokegebruik, mag Urdangarín als hertog van Palma vooralsnog leven tussen hoop en vrees.

Urdangarín zou tussen 2004 en 2006 zijn positie als voorzitter van stichting Nóos hebben gebruikt om miljoenencontracten binnen te slepen voor allerlei evenementen. Om vervolgens met zijn vriend en zakenpartner Diego Torres zeker 5,8 miljoen euro weg te sluizen. Een aanklacht is er nog niet. Officieel onderzoekt de Spaanse justitie slechts Urdangaríns rol als ex-voorzitter van Nóos bij fraude met overheidsgeld.

Maar dat er iets niet deugt, was voor de Baskische senator Iñaki Anasagasti al jaren geleden klip en klaar. Volgens Anasagasti werden Urdangarín en prinses Cristina in 2006 niet voor niets halsoverkop 'naar Washington gestuurd'. Koning Juan Carlos zou hebben geweten 'met wat voor zaakjes zijn schoonzoon bezig was en wilde hem beschermen'.

Lang was Anasagasti een roepende in de woestijn met zijn aanklacht. Maar toen na recente onthullingen bleek dat Urdangarín wel erg de schijn tegen heeft, besloot Juan Carlos alsnog afstand te nemen van zijn meest favoriete lid van de koninklijke familie, in de hoop verdere imagoschade aan het Spaanse koningshuis te voorkomen. Tenslotte ligt ook Juan Carlos zelf onder vuur van steeds radicalere antiroyalisten. Openlijke verbrandingen van zijn portret, gekroonde poppen die worden opgehangen, politieke aansporingen zijn functies neer te leggen, ze zijn de laatste jaren schering en inslag.

Daar kwam nog eens bij dat Spanjaarden bij een recente enquête hun koningshuis met een onvoldoende waardeerden. Voor de allereerste keer sinds Juan Carlos 36 jaar geleden de Spaanse troon besteeg. Voor dat laatste kwamen de Spaanse media al snel met een verklaring. De huidige generatie Spanjaarden zou nog amper de belangrijke betekenis kennen die Juan Carlos als koning heeft gespeeld bij de transitie naar democratie bij de dood van dictator Franco, evenmin als zijn doorslaggevende rol bij het mislukken van de staatsgreep van kolonel Tejero in februari 1981.

Maar volgens linkse critici van het vorstenhuis en voorstanders van de oprichting van de Derde Republiek in Spanje is de afnemende populariteit van het koningshuis te wijten aan het vooruitzicht dat de weinig geliefde kroonprins Felipe en zijn echtgenote Letizia ooit de Spaanse troon bestijgen. Bovendien hebben steeds meer Spanjaarden moeite met de 8,43 miljoen euro aan toelage voor Juan Carlos en zijn familie en de tientallen miljoenen aan overige kosten voor Los Borbones. Zeker nu Spanje sinds 2008 zucht onder een zware economische crisis.

Vorig jaar kon Juan Carlos nog volstaan met de mededeling 5 procent te bezuinigen. Maar nu is hij - volgens kenners met grote tegenzin - een stap verder gegaan: binnenkort maakt hij de inkomsten en uitgaven van zijn huishouden openbaar op de eigen site casareal.es.

Maar, benadrukte woordvoerder Rafael Spottorno van het koningshuis deze week, die openheid kent wel beperkingen. De transparantie van Juan Carlos en de zijnen zal niet zover gaan als de jaarlijkse afrekening van de Britse koningin Elizabeth II, die zelfs haar uitgaven voor de kapper kenbaar maakt.

Die mededeling van zegsman Spottorno stuitte gelijk op kritiek van tegenstanders van Los Borbones. Gretig is gewezen op de transparantie van vorstenhuizen als die van Denemarken en Noorwegen die triviale zaken als telefoonrekeningen en kosten voor alarmsystemen publiceren. Wat de Spaanse critici echt dwarszit, is dat Juan Carlos slechts verantwoording aflegt over zijn publieke inkomsten. Hij blijft zwijgen over hoe hij verder aan zijn geld komt.

Juan Carlos bezat immers slechts de kleren die hij droeg toen hij met zijn ouders in 1962 terugkeerde naar Spanje uit ballingschap. Bevriende zakenlui moesten zijn huwelijksreis met Sofia bekostigen. Nu is de vorst volgens het Amerikaanse tijdschrift Forbes goed voor 1.790 miljoen euro.

Hoe Juan Carlos dat fortuin heeft verkregen? Niemand die dat met zekerheid weet. Maar al jaren gaan er verhalen dat de koning lucratieve commissies zou hebben opgestreken bij oliedeals en andere bemiddelingen. Of koffers vol geld zou hebben ontvangen van beruchte entrepreneurs als Mario Conde, een van de kopstukken uit de gouden jaren van de Spaanse corruptiecultuur.

undefined

Meer over