NieuwsDodenherdenking

Koning op de Dam: ‘Sinds de oorlog heeft ons land iets dergelijks niet gekend’

Tijdens de Dodenherdenking op de Dam sprak koning over de uitzonderlijke coronacrisis en de Nederlanders die aan de zijlijn toekeken tijdens de Tweede Wereldoorlog. Hierbij spaarde hij zijn overgrootmoeder Wilhelmina niet.

Koning Willem-Alexander spreekt tijdens de Nationale Dodenherdenking op de Dam. Beeld ANP

Koning Willem-Alexander heeft maandag tijdens de Nationale Herdenking gezegd dat Nederland ‘uitzonderlijke maanden’ doormaakt waarin iedereen ‘een deel van onze vrijheid’ gedwongen heeft moeten opgeven vanwege de coronacrisis. ‘Sinds de oorlog heeft ons land iets dergelijks niet gekend’, aldus de koning op een verlaten Dam in Amsterdam.

Bij het Nationaal Monument sprak de koning de bevolking toe, nadat hij met koningin Maxima een krans had gelegd en er twee minuten stilte in acht was genomen voor de oorlogsslachtoffers. Bij de Nationale Herdenking waren dit jaar vanwege de coronacrisis alleen premier Rutte, de Amsterdamse burgemeester Femke Halsema en voorzitter Gerdi Verbeet van het Nationaal Comité 4 en 5 mei aanwezig.

‘Het voelt vreemd op een bijna lege Dam’, aldus de koning. ‘Maar ik weet dat u, dat jij, deze Nationale Herdenking meebeleeft en dat we hier samen staan.’ Het staatshoofd benadrukte dat de Nederlanders nu zelf, 75 jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog, vrijwillig de keuze maken om hun vrijheid in te leveren. ‘In het belang van leven en gezondheid’, aldus de koning. ‘Toen wérd de keuze voor ons gemaakt. Door een bezetter met een ideologie zonder genade die vele miljoenen mensen de dood in joeg.’

‘Niet goedpraten’

In zijn toespraak wees hij op het levensverhaal van de Amsterdammer Jules Schelvis om de ‘ultieme onvrijheid’ tijdens de oorlog te benadrukken. De koning zei dat hij de getuigenis van Schelvis zes jaar geleden in de Westerkerk nooit zal vergeten. De Amsterdammer vertelde toen over de tocht in 1943 naar het concentratiekamp in Sobibor.

‘Hij sprak over het vervoer met 62 mensen in één veewagon’, aldus de koning. ‘Over hoe hij zijn vrouw Rachel in de chaos kwijtraakte. Nooit zag hij haar terug.’ Schelvis vroeg indertijd in de kerk hoe de wereld kon toestaan ‘dat wij, rechtschapen burgers van Nederland, als uitschot werden behandeld’. Koning Willem-Alexander: ‘Ik heb er geen antwoord op. Nog steeds niet.’

Willem-Alexander sprak ook kritisch over Nederlanders die aan de zijlijn stonden. Hij spaart daarbij opvallend genoeg koningin Wilhelmina niet. ‘Medemensen voelden zich in de steek gelaten, onvoldoende gehoord, onvoldoende gesteund, al was het maar met woorden. Ook vanuit Londen, ook door mijn overgrootmoeder, toch standvastig en fel in haar verzet. Het is iets dat me niet loslaat.’

Hij deed een beroep op de bevolking om de vrijheid en de democratie te koesteren die Nederland al 75 jaar kent. ‘Oorlog werkt generaties lang door’, betoogde de koning. ‘Nu, 75 jaar na onze bevrijding, zit de oorlog nog steeds in ons. Het minste wat we kunnen doen is: niet wegkijken. Niet goedpraten. Niet uitwissen. Niet apart zetten. Niet ‘normaal’ maken wat niet normaal is. En: onze vrije, democratische rechtsstaat koesteren en verdedigen. Want alleen die biedt bescherming tegen willekeur en waanzin.’

LEES OOK

Mijn Bevrijding
Nederland werd 75 jaar geleden bevrijd. Daarom presenteert de Volkskrant 75 verhalen over de mensen die erbij waren.

4 mei-lezing Arnon Grunberg
Als herdenken ook verlangen naar kennis is, dan zijn details belangrijk, zegt Arnon Grunberg in zijn 4 mei-lezing die hij uitsprak in de Nieuwe Kerk in Amsterdam. Want kennis bestaat uit details. Lees zijn lezing hier terug.

Nico moest met zijn klompen dreigen om de uitgehongerde stadsjongens van zich af te houden
De bevrijding van Zoeterwoude begon als een groot feest voor Nico van der Poel (86), totdat daar opeens een stel stadsjongens stond. ‘De Leidenaren waren pissig omdat wij nooit honger hadden gehad en zij wel.’

Merlyn en Peter overleefden als kleuters de onderduik, maar hun oorlog was nog lang niet voorbij
Als op 5 mei overal in Nederland de vlaggen uitgaan, zal het voor Peter Hein en Merlyn Frank opnieuw geen feest zijn. Als kleuters zaten ze ondergedoken, helemaal alleen. Die angstige tijd heeft de rest van hun leven getekend. ‘Ik ben veel te lang blijven zwijgen.’

Laten we juist dit jaar écht herdenken, zonder televisie
Nu we op 4 mei noodgedwongen thuisblijven, is dit hét moment om de twee minuten stilte wat bewuster te beleven, betoogt Maurits de Bruijn. Niet als toeschouwer, maar als actieve deelnemer.