ACHTERGRONDSAMENSTELLING OMT

Komen we met alleen medische experts door de coronacrisis?

Premier Rutte vaart bijna blind op het Outbreak Management Team (OMT). Hij noemt de adviezen van het medische crisisteam zelfs heilig. Maar hoe ziet dat OMT er eigenlijk uit? En is de samenstelling wel divers genoeg?

Premier Mark Rutte en Jaap van Dissel (RIVM) na afloop van een overleg met de Ministeriële Commissie Crisisbeheersing (MCCb) over de noodmaatregelen vanwege het coronavirus.Beeld ANP

‘Sorry, ik heb nog geen betere Nederlandse benaming.’ De inmiddels afgetreden Bruno Bruins biedt meteen zijn excuses aan als hij bij het eerste coronadebat op 5 maart het Outbreak Management Team noemt. Echt lekker bekt het niet, maar de minister heeft grotere zorgen.

Een betere benaming komt er ook daarna niet voor wat momenteel de belangrijkste adviesclub van Nederland is, voor het gemak vaak afgekort tot OMT. Samen fluisteren de medisch deskundigen het kabinet in welke maatregelen nodig zijn om een te snelle verspreiding van het coronavirus te voorkomen. En hoewel RIVM-chef Jaap van Dissel graag benadrukt ziet dat het OMT slechts een van de deskundige medische adviseurs is, neemt het kabinet nagenoeg alle aanbevelingen van het crisisteam over.

Nu de ergste nood op de intensivecareafdelingen achter de rug is, zwelt de oproep aan om in het OMT ook leden op te nemen met een andere expertise. De medische blik zou te nauw zijn, ontoereikend voor het vormgeven van ‘het nieuwe normaal’, waarin een balans moet worden gevonden tussen de economie, het beschermen van de volksgezondheid en het sociale contact.

‘Het OMT vaart vooral op cijfertjes en medische kennis’, zegt Rina Knoeff, hoofddocent aan de Universiteit Groningen met als specialisme de geschiedenis van de geneeskunde. ‘Voor de maatschappelijke gevolgen van de aanpak is binnen het team te weinig oog.’

De geschiedenis leert dat de maatregelen na verloop van tijd wel versoepeld móéten worden, zegt Knoeff. ‘Tijdens de pokkenepidemie in de 18de eeuw werkte de repressieve aanpak maar tijdelijk. De armen kunnen het zich niet veroorloven binnen te blijven en de rijken laten zich niet inperken.'

Artistieke duizendpoot Ramsey Nasr betoogde zondag in het tv-programma Buitenhof  dat het RIVM een beroep zou moeten doen op kunstenaars. ‘Wij doen niets anders dan de hele tijd ondenkbare scenario’s uitdiepen’, zei Nasr. ‘Doe een beroep op die kracht.’

Wachten op witte rook

De samenstelling van het OMT verschilt nu ook al per gelegenheid, afhankelijk van de benodigde expertise. Een vaste kern van zeven is altijd present, onder wie voorzitter Van Dissel en Ann Vossen, voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Medische Microbiologie. De rest van het OMT bestaat uit medisch deskundigen, opgeroepen door het RIVM. Dit kan eenmalig of zijn of met grote regelmaat. Zo werd Diederik Gommers, voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Intensive Care, een stamgast bij het OMT. 

Een keer per week komt het OMT bijeen, meestal op maandag. Geheel volgens het eigen advies wordt er zo veel mogelijk thuisgewerkt: de deskundigen bellen in via een videoverbinding. Alleen de kern van zeven komt samen in het RIVM-gebouw in Bilthoven. Hoewel de samenstelling van de pakweg dertig (virtueel) aanwezigen dus kan verschillen, zijn het altijd medisch deskundigen:  virologen, internisten, gynaecologen, kinderartsen, longartsen en epidemiologen.

Voorzitter Van Dissel brengt na het wekelijkse overleg de conclusies over aan de Interdepartementale Commissie Crisisbeheersing (ICCb). In die commissie zitten Nederlands hoogste ambtenaren, van de directoraten-generaal van verschillende ministeries. Zij kauwen op de bevindingen en vermalen die tot een beleidsadvies aan het kabinet. Op papier wordt het ICCb geadviseerd door een ‘multidisciplinaire staf’; in de praktijk nemen de ambtenaren de OMT-adviezen vaak één op één over.

Lastig wordt het als ook het crisisteam er niet uitkomt. Deze week bleek dat er in het OMT geen consensus is over de vraag of de basisscholen volledig open kunnen en of de kappers weer mogen gaan knippen. De reactie van het kabinet was tekenend: de basisscholen gaan slechts gedeeltelijk open, kapsalons blijven dicht. Kortom: het kabinet wacht op witte rook bij het OMT.

Een nieuwe adviesclub?

Ook in de Tweede Kamer leeft de wens van een breder panel aan experts, bleek woensdag tijdens het debat over de coronacrisis.  Alle partijen drongen aan op het raadplegen van niet-medische deskundigen. Niet binnen het OMT, maar in een nieuwe adviesclub.

Fractieleider Gert-Jan Segers van de ChristenUnie had zelfs al een naam bedacht: het Impact Management Team, of IMT. ‘Met bijvoorbeeld een gedragswetenschapper, een econoom, een ethicus, een adviseur voor internationale samenwerking, een pedagoog, een psycholoog.’

Dat ging Mark Rutte te snel: de premier waarschuwde voor het optuigen van een ‘economische club op hetzelfde niveau als het OMT’ terwijl de ziekenhuizen nog altijd overbelast zijn. ‘Dat lijkt me verkeerd.’ De gezondheidssituatie moet leidend blijven, aldus Rutte. Wel zegde hij toe ‘zo snel mogelijk’ met een plan te komen voor het organiseren van inspraak door andersoortige experts.

Lees ook:

Luisteren we in de coronacrisis niet naar een te klein groepje deskundigen?
Wat experts zeggen is voor de regering leidend. Fijn, vond Volkskrant-journalist Kustaw Bessems, tot hij hun redeneringen niet meer kon volgen, en zelfs onenigheid zag. Hij wil graag méér stemmen horen

Lockdown-moe: hoe het draagvlak voor de lockdown afbrokkelt nu de angst voor het virus wegebt
Ook premier Rutte ziet dat het drukker wordt op straat, zei hij dinsdagavond tijdens zijn persconferentie, en die waarneming klopt: een groeiende groep Nederlanders neemt het niet meer zo nauw met de coronamaatregelen van het kabinet en het RIVM.

De weg naar een corona-app voor contactonderzoek was ‘ergens wel dapper’ maar deugde van geen kanten
Voorlopig is de corona-app voor contactonderzoek nog ver weg. En dat terwijl het ministerie met ongekende voortvarendheid aan de slag ging. Wat ging er mis?

Meer over