Kok legt leiderschap PvdA neer

Minister-president Wim Kok stelt zich niet beschikbaar als lijsttrekker van de PvdA. Hij maakt dat vanavond bekend, zo wordt in de PvdA-top bevestigd....

Van onze verslaggevers

Kok presenteerde dinsdag, een dag voordat hij officieel bekendmaakt terug te treden als partijleider, zijn 'politieke testament', ook al wil hij zelf die term niet gebruiken. Hij pleitte hartstochtelijk voor het beeindigen van de heersende gedoogcultuur in Nederland. Die moet met wortel en tak worden uitgeroeid. Kok windt er geen doekjes om: regels zijn er om te worden nageleefd.

Maar Kok wil ook niet spreken van over het politieke testament van het zittende kabinet. De serie lijvige nota's die hij en vijf ministers dinsdag presenteerden, heten Verkenningen voor de toekomst.

De documenten zijn gemaakt voor het politieke debat in het verkiezingsjaar. Politieke partijen kunnen eruit putten voor hun verkiezingsprogramma's; het nieuwe kabinet kan er gebruik van maken bij het vaststellen van het regeerakkoord.

Het is voor het eerst dat een kabinet aan het einde van een regeerperiode een dergelijk uitgebreid en ambitieus programma presenteert. 'Dat is inderdaad uniek', beaamt Kok. 'Maar', zegt hij, 'de ontwikkelingen zijn ook ongewoon.'

Niet zijn mogelijke afscheid, maar de veranderende plaats van de overheid in de samenleving bedoelt hij. De nieuwe overheid moet rekenschap afleggen en vooral leider zijn. De nieuwe burger moet aangesproken worden op zijn eigen verantwoordelijkheid.

Kok noemt als voorbeelden de rampen in Enschede en Volendam. De minister-president: 'We moeten een nieuw denken ontwikkelen en niet langer dingen door de vingers zien.'

Volgens de premier moet dat niet alleen op het terrein van de veiligheid, maar ook op de terreinen van de gezondheidszorg, de sociale zekerheid of de economie. 'Werk, werk en nog eens werk', het oude credo van Kok, moet plaatsmaken voor de strijd tegen de gedoogcultuur.

De nieuwe keuzes zijn niet aan hem noch aan zijn ministers, maar aan de nieuwe lichting bewindslieden. 'We leveren ingrediënten', aldus Kok, op wiens verzoek het Sociaal en Cultureel Planbureau heeft geprobeerd die andere taak van de overheid te verwoorden.

Ook de vakministers praten over de veranderde verhoudingen. Die leiden tot concrete vragen. Moeten bejaarden straks meebetalen aan hun AOW, nu de samenleving vergrijst en er steeds meer ouderen een pensioen hebben? Moet het onderwijs zich richten op alle leeftijdsgroepen, omdat leren al begint voor de schoolperiode en daarna doorgaat?

Uiterst stellig in haar verkenning is minister Borst van Volksgezondheid als ze pleit voor een hoger budget voor de zorg, omdat mensen met levensbedreigende ziekten langer leven en straks de zorg zullen domineren.

'Er zijn meer voorzieningen nodig. Mensen stellen hogere eisen en moeten iets te kiezen krijgen.'

Ook minister Jorritsma van Economische Zaken spreekt over 'lessen uit het verleden'. Ze hebben haar geleerd dat investeringen alleen niets opleveren.

Jorritsma: 'Je moet eerst kijken hoe een knelpunt op te lossen, in al z'n facetten en zonder tegen de maatschappelijke en economische dynamiek in te gaan. Als de mensen niet uit de auto willen komen, lukt het je niet ze met het openbaar vervoer te laten reizen.'

Meer over