Kok in een spagaat tussen Zalm en Melkert

De biechtstoel is terug in hetTorentje van minister-president Kok. Net als in de tijden van de kabinetten-Lubbers moeten de ministers er met de billen bloot in de strijd om miljarden....

Formeel heten de bijeenkomsten waarbij de premier zijn ministers ondervraagt 'trilateraaltjes', maar onder elkaar praten de ministers over 'de biechtstoel'.

Ver weg van de crisis rond mond- en klauwzeer en treinstakingen, woedt achter de schermen in Den Haag nog steeds de strijd om de miljarden.

'We moeten nog steeds een stevige slag maken', zei premier Kok deze week. Twee weken neemt het kabinet extra de tijd. Twee weken voor Kok om zich te bevrijden uit een spagaat, met aan de ene kant minister Zalm van Financiën en aan de andere kant PvdA-fractieleider Melkert.

Voor het eerst riep Zalm deze week de hulp van Kok in. Zalm zag er geen gat meer in, zeggen insiders. Anderen noemen dit zijn eerste politieke daad in de miljarden dans.

Zalm vindt dat hij genoeg heeft gedaan. Er ligt tussen de vijf en zes miljard op tafel en dat is wat hem betreft genoeg. Niet voor andere ministers, dus pakte hij zijn boeltje op, nam PvdA-staatssecretaris Bos mee en samen schoven ze bij Kok aan in het Torentje.

Ik kan alles leveren wat me wordt gevraagd, is Zalms adagium. Maar de oplossingen die hij dan in de mond neemt, grenzen aan oorlogsverklaringen. Ze betreffen het budget van ontwikkelingssamenwerking en efficiëncykortingen of bezuinigingen op het asielbeleid. Steun krijgt hij van de VVD, maar PvdA en D66 willen er niet van horen.

Pogingen van PvdA-minister Vermeend van Sociale Zaken om de helpende hand te reiken, heeft Zalm vooralsnog genegeerd. Vermeend wist zo'n anderhalf miljard bijeen te garen. Zijn voorstellen maken allemaal min of meer inbreuk op de begrotingsregels, beter bekend als de Zalmnorm.

En dat is een grens die Zalm niet wenst te overschrijden. De directe aanleiding voor Zalm om Kok erbij te roepen, was de eis van big spender VVD-minister Hermans van Onderwijs. Hermans wil best een veer laten, op voorwaarde dat hij straks in de Kamer niet wordt afgeslacht. Hij moet zich verzekerd weten van de steun van met name PvdA-fractieleider Melkert, en die wil zich door geen Zalmnorm laten weerhouden.

Niet alle ministers hoeven de biechtstoel in. Deze week namen Hermans en diens PvdA-staatssecretaris Adelmund er plaats. Een dag later kwamen D66-minister Borst van Volksgezondheid en haar PvdA-staatssecretaris Vliegenthart.

Zij zijn de grootverbruikers, zij deden beloften. Onderwijzers, huisartsen, ambtenaren; ze kijken reikhalzend uit naar wat komen gaat.

Kabinet en Kamer willen die beloften nakomen. De plannen lopen uiteen van extra beloningen tot langer werken of oprekken van VUT-regels. In de gezondheidszorg bedraagt de loonsom nu 40 miljard gulden, in het onderwijs 30 miljard. Op die bedragen loopt een procentje meer of minder al gauw in de miljarden.

Aan de zijlijn maken de vakbonden zich sterk, om straks voor iedereen het onderste uit de kan te halen.

Voor het kabinet is dat uitgesloten. Het is te kostbaar en het lost niets op, omdat niet alle werkers bij de overheid het even slecht hebben. Dus is het ook in het Torentje plussen en minnen. Deze week richtte de aandacht zich vooral op kansen die de belastingaftrek biedt. Scholing kan ermee worden betaald, net zoals de komst van herintreders of de bonus voor oudere werknemers die blijven.

Komende week zijn er opnieuw gesprekken. Daarna levert Zalm een eerste proeve af, die het midden moet houden tussen wat hij wenst te bieden en wat de ministers noodzakelijk achten. 'Zalm is buitengewoon creatief', zei Kok. Diens regel is nog immer wet. Maar op voorhand uitsluiten dat de Zalmnorm straks niet sneuvelt, kon Kok evenmin.

Meer over