Kohls zware bas dreigt kwartet 'Club Med' te overstemmen; Koorknaapje Italië zingt braaf des euro's lof

De ene dag haalt Italië de EMU, de volgende niet, daags daarop is het onzeker. Zo schommelt het al maanden heen en weer, vanaf het moment dat de regering-Prodi van het nakomen van de Maastrichtse criteria een ere- en halszaak maakte....

JAN VAN DER PUTTEN

Van onze correspondent

Jan van der Putten

ROME

Het is anders gelopen. Niet omdat Italiës tijdige deelname aan de euro is veiliggesteld, maar vanwege gebeurtenissen in het buitenland die de Italiaanse regering bijzonder welkom waren: de linkse zeges in Groot-Brittannië en Frankrijk, de EMU-problemen van Parijs en Bonn, en vooral de denkpauze die Frankrijk Europa heeft opgelegd. Maar juist dat laatste initiatief kan Italië indirect fataal worden.

Dat de Italiaanse overheid haar financiën moest saneren, euro of geen euro, was evident, want na jaren spilzucht en corruptie was de schatkist leeg. De centrum-linkse regering-Prodi hanteert voor deze sanering de normen van Maastricht als stok achter de deur.

Volgens Prodi zou het missen van de euro voor Italië rampzalige gevolgen hebben: instorting van de lire, terugkeer van de inflatie, rentestijging, recessie, werkloosheid. Alle offers zouden dan vergeefs zijn geweest. Noord-Italië, een van Europa's rijkste gebieden, zou die uitsluiting niet dulden en het separatisme omhelzen. Geen wonder dat de Italiaanse regering geprikkeld reageerde als Duitse bankiers, Nederlandse ministers of Brusselse commissies weer eens beweerden dat de euro voorlopig niet voor Italië was weggelegd.

Er is dus voor Italië geen weg terug. Maar de sanering heeft vele vijanden. Ondernemers klagen dat de recessie groeit, vakbonden en communisten dat sanering een ander woord is voor werkloosheid, de rechtse oppositie dat de regering maar wat aanklungelt, het publiek dat het de offers beu is, en onafhankelijke commentatoren dat de bezuinigingen tot nu toe niet structureel zijn geweest.

De maatregelen die hout snijden, moeten nog komen. Volgende week woensdag begint de confrontatie over de hervorming van de verzorgingsstaat. De regering wil een eind maken aan de kostbare pensionering van vijftigjarigen en aan de kolossale verspillingen in de gezondheidszorg. Maar daarbij botst ze op haar parlementaire steunpilaar: Communistische Herstichting.

Als het de regering niet lukt de communistische leider Bertinotti tot concessies te verleiden, dan haalt Italië de vereiste norm niet (een financieringstekort van maximaal 3 procent van het bruto binnenlands product) en dus ook niet de euro. Lukt het wel, dan is het lang niet zeker dat Rome duurzaam aan de EMU-eisen kan voldoen.

Het stabiliteitspact, met zijn zware boetes voor de landen die hun begrotingstekort niet kunnen beheersen, leek door de Duitse minister Waigel te zijn verzonnen om Rome zo ver mogelijk uit de buurt van de euro te houden. Maar toen won in de Franse verkiezingen de man die Che Guevara dreigt te verdringen als held van links Italië.

In zijn campagne had Lionel Jospin zich uitgesproken tegen de uitsluiting van Italië uit de euro-kopgroep, alle onvoldoende s ten spijt. Als premier heeft hij het Duitse monetarisme getart met zijn eis om in het stabiliteitspact ook de werkgelegenheid, de groei en de coördinering van de economische politiek van de lidstaten op te nemen. Ons idee, riep de regering in Rome blij.

Minister Dini van Buitenlandse Zaken geniet van de euro-problemen van Frankrijk en vooral Duitsland, waar de angst groot is dat de sterke mark moet plaats maken voor een door de lire verzwakte euro. Dini herinnert eraan dat hijzelf als eerste heeft geopperd dat het in het uiterste geval voor alle partijen beter is de datum voor het begin van de euro uit te stellen.

Uitstel, of versoepeling van de criteria, zou ongetwijfeld in Italiës voordeel zijn. Maar nu gedraagt Rome zich als het braafste jongetje van de klas: geen uitstel, geen verandering van de normen, maar wel meer aandacht voor de werkgelegenheid. Italië voelt zich uit zijn isolement bevrijd. Na de verkiezingen in Engeland en Frankrijk, zei 'superminister' Ciampi van Economische Zaken, 'is Italië geen solist meer, maar koorzanger.'

Tot nu toe voelt bondskanselier Kohl er weinig voor in dat koor mee te zingen. Als de euro-spanning tussen Frankrijk en Duitsland niet wordt opgelost, kan Italië daarvan het slachtoffer worden. Duitsland kan een rigoureuze naleving eisen van de toelatingscriteria. Dat zou leiden tot uitsluiting van de zwakke broeders van de 'Club Med': Italië, Spanje en Portugal, naast het bij voorbaat gediskwalificeerde Griekenland. Italië wil zo snel mogelijk de knoop doorhakken. Liefst al in Amsterdam.

Meer over