Kogelgaten, zwerfkeien of dankwoorden in steen

Naar het Russenmonument of het Paushuis. Honderden instellingen organiseren speciale activiteiten in deze Maand van de Geschiedenis. Welke historische plekken zijn een bezoek waard?

1. Villa Carmen Sylva in Domburg

Vernoemd naar de Roemeense koningin Elisabeth (1843-1916) die als destijds beroemde dichteres en schrijfster het pseudoniem Carmen Sylva voerde. De vorstin verbleef in de nazomer van 1889 enige tijd in de villa als gast van de Duitse messen- en scharenfabrikant Carl Erbschloe. Als dank voor de genoten gastvrijheid liet Elisabeth bij haar vertrek een steen aanbrengen met de weelderige inscriptie Auf unsrer Düne lassen wir all unsern Sang und Klang zurück - zum Wiederfinden! Die laatste toezegging deed ze overigens niet gestand: Elisabeth zou nooit naar Domburg terugkeren.

2. Paushuis Utrecht

Het fraaie pand, hoek Pausdam en Kromme Nieuwegracht, ontleent zijn naam aan Adriaan Floriszoon Boeyens die van 1522 tot 1523 als paus Adrianus (of Hadrianus) VI in Rome resideerde. Tot de benoeming van paus Johannes Paulus II (in 1978) was hij de enige niet-Italiaanse paus. Het Utrechtse Paushuis werd in opdracht van Adrianus verbouwd, maar hij heeft er zelf nooit gewoond. Koning Lodewijk Napoleon heeft er in 1807 wel een paar maanden geresideerd in afwachting van de oplevering van zijn paleis aan de Wittevrouwenstraat, de huidige bibliotheek van de Universiteit Utrecht.

3. Landgoed Clingendael, Den Haag

Na een geschiedenis die terugging tot de 16de eeuw, werd het huis in 1940 betrokken door rijkscommissaris Seyss-Inquart (1892-1946). Die liet het (door zijn zuster bewoonde) Logeerhuis verplaatsen, gaf opdracht de zerken op de hondenbegraafplaats neer te halen uit vrees dat ze beschutting zouden kunnen bieden aan sluipschutters, en liet op het terrein enkele bunkers bouwen.

Op 14 maart 1942 werden de verzetsstrijders Pim Boellaard en Jan Jordaan bij het voormalige koetshuis onderworpen aan een verhoor waarbij behalve Seyss-Inquart ook de Reichsführer SS Heinrich Himmler en diens vertegenwoordiger in Nederland, Hanns Albin Rauter, waren.

Een plaquette herinnert aan deze episode (die is geboekstaafd door Jolande Withuis, de biograaf van Pim Boellaard).

4. Russenmonument in het centrum van Bergen (NH)

Herinnert aan de op 19 september 1799 uitgevochten veldslag tussen Russische en Engelse troepen aan de ene kant en Frans/Bataafse troepen aan de andere kant. De Russen en Engelsen - samen zo'n 32 duizend man sterk - waren enkele weken eerder geland om de Fransen uit de Bataafse Republiek (1795-1801) te verdrijven.

Aanvankelijk verliep hun opmars voorspoedig, maar bij Bergen werden ze verslagen. Het krijgsverloop was overigens niet alleen toe te schrijven aan het vernuft van de verdedigers: de Engelse en Russische bevelhebbers hadden verzuimd hun horloges gelijk te zetten waardoor de Russen niet de dekking kregen waarop ze hadden gerekend.

Het in 1901 onthulde monument, de kogelgaten in de Bergense Ruïnekerk en straatnamen herinneren aan deze episode (die in 2009 werd herdacht).

5. Het oude station van Maarn

Hier begon de Nederlandse ballingschap van de laatste Duitse keizer, Wilhelm II, op 11 november 1918 - de dag waarop de Eerste Wereldoorlog eindigde. In Maarn wachtte hem een ijzig welkom door de verzamelde menigte. Het gebouw, dat één dag in de wereldgeschiedenis mocht figureren, doet al ruim veertig jaar geen dienst meer. De NS wil het slopen. De inwoners van Maarn verzetten zich daartegen. Vooralsnog met succes.

Naar verluidt is het nergens in Nederland zo stil als in de nabijgelegen bossen.

6. Balloërkuil bij Rolde, Drenthe

Deze stuifvlakte zou in de Germaanse tijd hebben gediend als plaats van samenkomst van de zogenoemde Etstoel, destijds het hoogste rechtscollege in deze omgeving. Een staande zwerfkei met inscriptie, omringd door een aantal kleine keien, herinnert daaraan, al wordt betwist of bij deze stenen ooit recht is gesproken. Wie zwerfkeien wil bekijken waarvan de historische status onomstreden is, kan elders in Rolde de hunebedden D17, ooit 's Duvels Kut genoemd, en D18 bekijken.

maandvandegeschiedenis.nl

undefined

Meer over