REPORTAGE

Knullig drugslab is niet zomaar ontmanteld

Nederland is exportland nummer 1 op het terrein van synthetische drugs, met de provincie Brabant als epicentrum. Deze week werd daar weer een drugslab ontmanteld. Dit keer onder de grond, met stekkers in plassen water.

Medewerkers van een ontmantelingsteam vinden een drugslab onder een stal in Etten-Leur. Beeld Marcel Van Den Bergh
Medewerkers van een ontmantelingsteam vinden een drugslab onder een stal in Etten-Leur.Beeld Marcel Van Den Bergh

Elektrocutiegevaar. Instortingsgevaar. Zoutzuurdampen.

Mooi, denkt Marchel Zomer. 'Dit is een mooi drugslab.'

Op dinsdagochtend, om 10.48 uur, heeft de drugslabspecialist een melding gekregen over een ondergronds laboratorium in het Brabantse Etten-Leur. De medewerker van de Landelijke Faciliteit Ondersteuning Ontmanteling (LFO) staat in zijn overall op het modderige terrein van een tuinder. In betere tijden werden hier aardbeien verbouwd, zal een buurman later vertellen. Vandaag rijden brandweer- en politieauto's af en aan.

Hoe meer risico's de ontmanteling met zich meebrengt, hoe mooier de drugslabspecialist het werk vindt. En dus is hij vandaag enthousiast. Zojuist zijn hij en zijn collega's binnengevallen in het laboratorium. Via een verborgen deur in de stalmuur hebben ze een gangetje gevonden met een gat in de betonnen vloer. 'Politie, politie, maak je bekend', riepen ze terwijl via een labiel uitziende ladder door het gat afdaalden naar de geïmproviseerde kelder. Hun wapen binnen handbereik, met gezichtsmaskers ter bescherming tegen de zure, giftige lucht. Door de zoutzuurdampen zagen ze nauwelijks een hand voor ogen.

LFO ontmantelt een drugslab in schuur. Na het gat gemaakt te hebben, wordt zo veel mogelijk chemische lucht uit het lab gezogen. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
LFO ontmantelt een drugslab in schuur. Na het gat gemaakt te hebben, wordt zo veel mogelijk chemische lucht uit het lab gezogen.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Al jaren geldt Brabant als het epicentrum van de synthetische drugs, Nederland staat op de eerste plaats als exportland van pillen. Reden: de goede kwaliteit en een lage prijs. Hoewel het probleem al decennia oud is, nam de overlast de laatste jaren sterk toe. Zozeer zelfs dat de Brabantse burgemeesters vorig jaar aan de bel trokken in Den Haag.

Sinds november zijn er in Zuid-Nederland 125 agenten vrijgemaakt voor speciale ondermijningsteams. Hun doel: samen met onder meer de Belastingdienst en gemeenten het criminele proces zo veel mogelijk verstoren. Voorheen werd er eerst onderzoek gedaan na een melding over een lab, nu gaat de politie meteen naar binnen. 'Ik heb vandaag al drie telefoontjes gehad', zegt Zomer.

Hij en zijn drie LFO-collega's draaien overuren, sinds januari zijn er daarom vier nieuwe agenten in opleiding tot chemisch specialist. Het team van het LFO gaat steeds als eerste naar binnen om de gevaren te analyseren.

'We moesten ons identificeren in de kelder. Voor het geval er nog 'drugskoks' waren. Maar er was niemand meer aan het werk', vertelt Zomer kort na de inval. Wat hij zojuist heeft gezien, ziet hij wel vaker. Alhoewel: dit keer is het laboratorium wel heel stuntelig gebouwd. Stekkers liggen in plassen water op de vloer. De ijzeren palen die de kelderconstructie moeten stutten, zijn aangetast door de zoutzuurdampen. In een van de drie kelderruimtes staan jerrycans met duizenden liters chemialiën: de ingrediënten voor het bereiden van BMK - een grondstof voor speed - én ingrediënten voor het 'koken' van de speed.

'De bouwer van dit lab is geen professional, maar het materiaal om de drugs te maken, is wel professioneel', concludeert Zomers. Na de inspectie van de ruimtes is hij gaan puzzelen: hoe ontmantel je dit lab op een veilige manier? Dat blijkt een lastige klus.

Meer drugsafval

Sinds 2011 is het aantal dumpingen van drugsafval flink toegenomen. Dit komt doordat de basisingrediënten voor amfetamine en MDMA - BMK en PMK - lastiger verkrijgbaar zijn. Voorheen werden ze uit het buitenland gehaald. Steeds meer drugscriminelen kiezen ervoor ze zelf te produceren, een stuk goedkoper. Maar het betekent ook een extra productieproces én dus meer afval. BMK werd vroeger het land in gesmokkeld voor zo'n 800 euro per liter, aldus de politie. Nu maak je het voor 150 euro per liter met behulp van apaan en zoutzuur. 'Hierdoor krijg je andere soorten productielocaties, een andere soort vervuiling en meer risico's', zegt Peter Graafland van de LFO.

In 2014 waren er zo'n tweehonderd drugsafvaldumpingen, een recordaantal. Soms zijn de vaten gesloten, maar het gebeurt ook dat de chemicaliën flinke milieuschade veroorzaken. Per jaar bedraagt de natuurschade in Brabant tussen de 3- en 4 miljoen euro, schat de provincie.

Daarnaast werden er in 2014 ruim negentig labs opgerold, eveneens een record. Meestal komen ze aan het licht als er wat mis gaat, bijvoorbeeld als een buurtbewoner zoutzuurdampen uit een stal ziet komen en denkt dat er brand is. Soms worden ze opgerold na een politieonderzoek.

Zo kreeg de politie afgelopen vrijdag een melding van een verontruste bewoner in Den Bosch. In een flat lag een dode man, een tweede persoon overleed later in het ziekenhuis. In de kelderbox werden chemicaliën aangetroffen. En de woonkamer zat onder de amfetaminepasta.

Provisorisch geknutselde elektriciteitsbedrading in het drugslab in Etten-Leur. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Provisorisch geknutselde elektriciteitsbedrading in het drugslab in Etten-Leur.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Prutsers

'Het waren een stel prutsers, het was zooitje', vertelt Zomer die ook bij het ontmantelen van dit drugslab betrokken was. Of het tweetal is overleden aan de giftige gassen is nog niet bekend, het toxicologisch onderzoek is nog niet afgerond.

'Het is een wonder dat er niet meer ongelukken gebeuren', zegt Peter Graafland, coördinator van het de LFO. 'Er zijn een heleboel situaties geweest die anders aflopen. Zeker bij de labs die we hebben ontmanteld in woonwijken.' Vaak genoeg zien hij en zijn team huis-tuin-en-keukenlaboratoria in schuren of woningen. 'Er zijn mensen die op internet een recept vinden en zeggen: oh, dat maak ik even in mijn schuur. Ik meng dit met dat, en dan verwarm ik het. Als je dan één stap vergeet, neem je enorme risico's.'

Steeds vaker, constateert hij, gaat het om professionals: mensen met een eigen drugsrecept en goede apparatuur die door criminele groepen worden ingehuurd om te 'koken'. 'Zij weten wel wat ze doen.'

Uit de stal in Etten-Leur klinkt het gedreun van een betonboor. De politie probeert met de brandweer een extra gat in de vloer te maken zodat de zoutzuurdampen weg kunnen en het ontruimen kan beginnen. Het is donker geworden, en bouwlampen verlichten het terrein.

Het drugslab zit onder de betonnen vloer. Voor er een gat wordt geboord, wordt via een klein gaatje de luchtkwaliteit gemeten. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Het drugslab zit onder de betonnen vloer. Voor er een gat wordt geboord, wordt via een klein gaatje de luchtkwaliteit gemeten.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

De voormalige aardbeienkassen liggen er levenloos bij. Onvoorstelbaar, zegt een brandweerman, 'dat in deze ruimte pillen gemaakt worden die mensen gewoon in hun mond stoppen. Drugsgebruikers hebben geen idee van de wereld die achter de pillen schuilgaat.'

Een buurman slaat het hoofdschuddend gade. 'Hier is de politie al eerder binnengevallen', zegt hij. Toen ging het om een hennepplantage met drieduizend planten. Volgens hem is de tuinder, die als verdachte is aangemerkt, een zieke man. 'Longkanker. Hij heeft vast geen flauw idee aan wie hij de ruimtes verhuurt en wat er gebeurt.'

Meer over