Knipperen mag soms wel en soms niet

Parkstad Limburg is niet de enige, in heel Nederland loeren politiemannen dezer dagen op fietsers die geen licht 'voeren', zoals het wat ambtelijk heet....

ANTHON KEUCHENIUS

De meeste fietsers zijn doordrongen van de noodzaak van verlichting, maar zullen pas tot daden overgaan als de politie de regels handhaaft. Dat doet de politie daarom sinds een jaar of drie intensief, met aanmerkelijk resultaat. Sinds de campagne 'Licht aan' begon in 2003 is het aantal mensen dat verlicht fietst, gestegen van 49 tot 63 procent.

De grootste stijging (een verdubbeling van 30 tot 60 procent) vond plaats in de binnenstad van Amsterdam en vooral onder jongeren tussen de 18 en 25 jaar. 'Ouderen' (80 procent) voeren in het algemeen vaker licht dan jongeren (50 procent) en vrouwen een fractie vaker dan mannen. Middelburg (80 procent voert de ranglijst van lichtvoerders aan, Almere (46 procent) sluit de rij. Voor het buitengebied zijn nog geen cijfers bekend.

Wieldynamo

De oude wieldynamo (tussen 10 en 30 euro) voldoet in bepaalde gevallen nog altijd prima. Voor korte ritjes, als het licht niet te vaak aan hoeft en de fiets met enige zorg wordt behandeld, is het een goede oplossing met veel licht voor een redelijke prijs. Moeilijker wordt het wanneer de fiets vaak buiten staat, in en uit rekken moet, zodat draadjes losraken en contactjes vervuilen.

Een gewone dynamo is weinig efficiënt; om drie watt te krijgen moet je tien watt extra trappen. Dat is dus nog geen 30 procent rendement. Ander nadeel van een dynamo is het lawaai en het slippen van het wieltje bij sneeuw en soms al bij regen.

Naafdynamo

De naafdynamo is de wieldynamo gestaag aan het vervangen. Een naafdynamo is niets anders dan een dynamo - een stilstaande draadspoel in de as met draaiende magneten in de naaf - verstopt in het midden van het wiel. Een naafdynamo is geluidloos, slijt de banden niet, is minder kwetsbaar dan de wieldynamo en heeft een dubbel zo hoog rendement.

Een naafdynamo vraagt slechts tien watt aan trapvermogen, wat via een redelijk ingewikkelde rekensom neerkomt op ongeveer 7 procent weerstand. Een naafdynamo heeft geen last van kou, regen en sneeuw, maar kan zelf niet uit. Het licht uitzetten om de stroomkring te onderbreken kan wel, maar ook dan leveren de magneten nog rond 3 procent weerstand op.

Son (vanaf 150 euro, ook voor vouw- en ligfietsen) is de topper onder de naafdynamo's, gevolgd door de iLight (50 euro) en verschillende Shimano-modellen (vanaf 40 euro). Een naafdynamo in een bestaand wiel laten spaken is kostbaar. Verstandiger is de aanschaf van een extra 'winter'-wiel met naafdynamo. Let vooral op een passende kop- en achterlamp, anders branden de lampjes door.

Accu

Voor forensen die dagelijks langere stukken over onverlichte wegen afleggen en geen naafdynamo willen aanschaffen is een accu geen slechte investering. Het vergt wel de nodige discipline, omdat je - afhankelijk van de gebruikte lampen - de accu dagelijks moet opladen. De losse accu's met twee op en afklikbare koplampjes (Sigma, Cateye) gelden als redelijk tot goed. Oplaadbare koplampen met ingebouwde accu hebben een minder goede reputatie.

Fietsverlichting

Elektrische fietsverlichting is ongeveer een eeuw oud, voordien gebruikte de fietser rijwiellantaarns die brandden op carbid, olie of kaarsen.

Officieel moet een fiets in het duister voorzien zijn van een wit of geel licht voorop, en een rood licht achter. De lichtjes mogen niet knipperen, alterneren of verblinden en mogen niet aan de fietser zelf bevestigd zijn.

De boetes zijn al jaren onveranderd: vijftien euro voor het ontbreken van één licht, vijfentwintig voor twee lichten en nog eens vijfentwintig als je geen reflectoren hebt. Met dat knipperen heeft de wetshandhaver overigens een probleem; er zijn gevallen van boetes bekend, net als van schouderklopjes. Hier en daar delen gemeenten en organisaties als 3VO zelfs knipperlichtjes uit, ook al zijn ze verboden. Vrijwilligers van de Fietsersbond repareren overigens vanmiddag (zaterdag) op veel plaatsen in Nederland de fietsverlichting van voorbijgangers, mocht die kapot zijn. Kijk op fietsersbond.nl voor de adressen of om je aan te melden als vrijwilliger.

Voor en achter

Koplampen zijn er in vele soorten en maten. De gewone gloeilamp is goedkoop, maar halogeen-, krypton- en xenonlampen (gloeilampen in een wolkje gas) leveren meer licht. Alle (gloei)lampjes hebben een levensduur van ongeveer honderd branduren. Sommige koplampen zijn voorzien van een condensator, een ouderwets soort batterij die energie opspaart voor als de benen ophouden met trappen en toch het sleutelgat van de schuurdeur gevonden moet worden. Pas op: voor en achterlamp vullen elkaar aan. Ontbreekt de een, dan zal de ander doorbranden op piekmomenten.

Omdat de weg van dynamo naar achterlicht de afgelopen eeuw keer op keer te lang is gebleken, zijn bijna alle achterlichten inmiddels voorzien van ledlampjes met batterijen. Ze zijn allemaal heel redelijk, concludeerde de fietsersbond vorig jaar, met als uitschieter de Spanninga ultraXb (18 euro). Koop liever geen achterlicht dat vanzelf aan- en uitgaat, dat levert veel klachten op.

Batterijlampen

Batterijlampen zijn relatief goedkoop, makkelijk en ook bruikbaar als zaklamp. Het grote voordeel van leds is het geringe stroomverbruik, zodat je de batterijen zelden hoeft te verwisselen. Er zijn inmiddels oneindig veel soorten, maten en kwaliteiten op de markt. Onderaan bungelen de lampjes om gezien te worden, bovenaan staan de duurdere soorten die waarlijk licht werpen op berm en naderend wegvlak. Smart levert deugdelijke lampjes in de eerste categorie, voor zowel achter als voorop de fiets. Cateye bracht vier jaar geleden de eerste echt schijnende leds en biedt inmiddels een hele serie lampen van breedstralers tot bundelschijners. Opvallend is ook de Basta Combi, een batterijkoplamp met leds én halogeen, voor momenten dat meer licht nodig is. De combinatie batterij en halogeen is overigens verre van ideaal: de batterijen zijn erg snel en gevaarlijk ineens op. Het mijnwerkersledje op het hoofd zetten kan overigens ook, al is dat strikt genomen verboden: de lichtjes moeten aan de fiets zitten.

Feestverlichting

Je kunt van je fiets ook een kerstboom maken. Spanninga levert lampjes voor in de uiteinden van het stuur. Knog levert de frog, kleine latexledjes, die je om alle stangen van je fiets en anderszins heen kan binden. Halfords levert knipperende trappertjes en het illustere bedrijf Cobra King maakt batterijloze ledjes die als een soort tandwiel worden aangedreven op het achterwiel. Het summum in deze categorie zijn de hokeyspokes, lange leds die door de spaken heen geweven een bijzonder effect geven en zelfs een lichtkrantje kunnen worden.

Kijk voor testresultaten op www.fietsersbond.nl (2004) of download de test van Aktiv Radfahren (2005) op www.nabendynamo.de.

Regels en boetes

Elektrische fietsverlichting is ongeveer een eeuw oud, voordien gebruikte de fietser rijwiellantaarns die brandden op carbid, olie of kaarsen.

Officieel moet een fiets in het duister voorzien zijn van een wit of geel licht voorop, en een rood licht achter. De lichtjes mogen niet knipperen, alterneren of verblinden en mogen niet aan de fietser zelf bevestigd zijn.

De boetes zijn al jaren onveranderd: vijftien euro voor het ontbreken van eenn licht, vijfentwintig voor twee lichten en nog eens vijfentwintig als je geen reflectoren hebt. Met dat knipperen heeft de wetshandhaver overigens een probleem; er zijn gevallen van boetes bekend, net als van schouderklopjes. Hier en daar delen gemeenten en organisaties als 3VO zelfs knipperlichtjes uit, ook al zijn ze verboden. Vrijwilligers van de Fietsersbond repareren overigens vanmiddag (zaterdag) op veel plaatsen in Nederland de fietsverlichting van voorbijgangers, mocht die kapot zijn. Kijk op fietsersbond. nl voor de adressen of om je aan te melden als vrijwilliger.

Meer over