Knippen en steps als ludiek anti-lockdown-protest

Met de acties Kapsalon Theater en Museum Gym heeft de culturele sector woensdag luid en duidelijk van zich laten horen. Burgemeesters snappen de frustraties over de lockdown, maar zetten de handhavers toch aan het werk.

Herien WensinkAnnette EmbrechtsHein Janssen en Bart Dirks

Je laten knippen door de ‘kapparetier’ of terwijl het Concertgebouworkest een ouverture voor je speelt, een middagje trainen tussen de oude meesters: zeker zeventig ­theaters en veertig musea sloten zich woensdag aan bij acties tegen de lockdown. Theaters vermomden zich als kapsalon; musea openden de deuren als sportschool. Het ludieke protest kwam voort uit frustratie. Telkens staan theaters, bioscopen en musea achteraan in de rij als er wordt versoepeld.

Lang niet overal werd het culturele ­protest gedoogd – handhavers in diverse steden deelden op last van de burgemeester waarschuwingen uit. In Rotterdam, Utrecht, Enschede en Nijmegen werden de evenementen op last van boa’s voor­tijdig afgebroken.

Burgemeesters

Dat ingrijpen is onvermijdelijk, aldus hoogleraar staats- en bestuursrecht Wim Voermans. ‘De regels zijn eenvoudig: burgemeesters zijn verantwoordelijk en verplicht nationale wetten en regels te handhaven.’ Volgens Voermans ontstond er een lastige situatie doordat eind vorige week in een aantal gemeenten een oogje werd toegeknepen toen winkels en horeca tegen de regels in hun deuren openden.

‘Een bummer van heb ik jou daar’, noemt initiatiefnemer Diederik Ebbinge die handhaving. Al snapt hij het ergens wel. ‘De burgemeesters zitten in wel dertig ­catch 22’s, daar kun je best wat begrip voor opbrengen. Ik heb de afgelopen weken veel sympathie en medelijden met politie, boa’s en andere handhavers gehad. Vandaar dat ik bedacht: we moeten ons niet op hen richten, maar op de regering.’

Het kabinet laat volgende week dinsdag weten of er versoepelingen komen.

Kapsalon De Kleine Komedie, Amsterdam

Met afgezakte broek en zijn jasje gescheurd hinkt cabaretier Jochem Myjer het podium op van De Kleine Komedie in Amsterdam. Myjer, die samen met Bert Visscher de ‘beveiliging’ van het theater op zich nam en aan de deur QR-codes scande, heeft zojuist in z’n eentje een heel busje ME’ers afgevochten, grijnst hij. Vervolgens zingt hij achter de piano twee zwart-komische liedjes, waarvan er één, Irritatiefactortje, over kleine dagelijkse coronafrustraties, tot hoorbare herkenning leidt in de zaal.

Vijftig gelukkigen zitten daar: met mondkapjes op en veilig op anderhalve meter afstand kijken ze naar drie kappers die in een uur negen klanten knippen – dit is ‘bijpunttheater’, aldus initiatiefnemer Diederik Ebbinge. Ebbinge presenteert de middag, actrice Lies Visschedijk is kappersassistente. Knippen kost een tientje, maar bij de betaling hapert steevast het pinapparaat.

Maar het publiek is hier natuurlijk vooral voor de optredens tússen de kappersstoelen. Het eerste uur staan daar Freek de Jonge, Henry van Loon, Jasper van der Veen en Jochem Myjer, later volgen nog onder anderen Claudia de Breij en Brigitte Kaandorp.

Ze zijn allemaal een beetje ‘roestig’ na twee jaar niet optreden, aldus Van Loon, die zijn tekst voordraagt vanaf zijn iPad. De Jonge leest voor uit een schrift en struikelt over de benen van een kappersklant. Het podium delen is wennen. ‘Godskolere, er wordt niet geföhnd als ik aan het woord ben!’ Voorzichtig zingt de zaal mee met een aanstekelijk antilockdownlied. ‘Kom laat ons demonstreren tegen de coronaklucht/ Als we blijven ventileren is er geen vuiltje aan de lucht.’

Op de derde rij trekken twee dames een flesje champagne open. Ze móésten hier gewoon bij zijn, zeggen Nynke Govers en Charmaine Kamperman, beiden 49, uit Amsterdam. Govers kijkt bezorgd: ‘Ze gaan toch echt wel knippen!’ Ze mag plaatsnemen tijdens het optreden van De Jonge, die speciaal voor haar stoel komt staan. Bij Van Loon wordt het spannender voor de clientèle. ‘Je weet dat dat geen echte kapper is, toch? Scheer het er allemaal maar af.’

Na een uur worden de bezoekers veilig weer naar buiten geleid, om plaats te maken voor de volgende lichting. Zo ontvangt De Kleine Komedie 200 mensen in vier uur tijd; liefhebbers die snakken naar cultuur en de sector een hart onder de riem willen steken. Buiten staat directeur Jörgen Tjon a Fong, gespannen. Hij verstijft als er een politieauto langskomt, maar de agenten rijden zwaaiend door. Handhaving blijft hier vandaag beperkt tot een waarschuwing.

Na afloop zingen twee uitgelaten jongens op straat Jochem Myjer na: ‘Ik wil weer op het podium staan, dat godverdomme de theaters opengaan.’ (Herien Wensink)

Beautysalon De Doelen, Rotterdam

Toen dinsdag de brief binnenkwam van het Team Aanpak Ondermijnende Criminaliteit van de gemeente Rotterdam, was Janneke Staarink wel even onder de indruk. Staarink is directeur van het Rotterdamse concertgebouw De Doelen, een van de deelnemers aan Kapsalon Theater. In de brief stond dat het Team waar nodig zou handhaven op publieke openstelling.

Niettemin opent woensdag om 13 uur Beautysalon De Doelen zijn deuren. Vijf Rotterdamse kappers en een nagelstyliste nemen met hun klanten plaats aan een behandeltafel. Op het podium beginnen gelijktijdig musici van de Rotterdam Philharmonic Orchestra Academy aan het eerste van vier miniconcerten, met later ook optredens van sopraan Katharine Dain en saxofonist Kika Sprangers met haar fabelachtige band Fenix. Terwijl de kappers hun werk doen, klinkt in het gebouw eindelijk weer muziek.

Kapper Kim neemt de Rotterdamse Mandy onder handen. Haar lange krullenbol verandert in een half uur tijd in een goed gelukte Grace Kelly-rol. Mandy is blij met het resultaat: ‘Ik draag mijn haar normaal nooit zo, maar dit is wel heel feestelijk’.

Net als de band Fenix aan zijn optreden wil beginnen, staan ineens drie mannen van de afdeling handhaving op de stoep. Directeur Staarink weet hen te overtuigen dat het hier niet om een openbare openstelling gaat; de handhavers vertrekken met de mededeling dat ze met hun baas zullen overleggen.

Staarink: ‘Ik snap heel goed dat de burgemeester moet zeggen dat het eigenlijk niet mag, maar dit voelt niet fair. Iedereen voert actie – winkels, boeren, horeca – en nu wij een ludieke actie bedenken, krijgen we te maken met handhaving. Begrijp me goed: we love Aboutaleb, maar hij kan ons niet kwalijk nemen dat wij voor onszelf opkomen.’

In Beautysalon De Doelen is alles keurig geregeld: afspraak vooraf, QR-code, afstand en mondkapjes. En toch komt om 16 uur het telefoontje van de algemeen commandant van de Afdeling Handhaving: binnen een half uur moet De Doelen leeg zijn. De directeur spreekt de kappers en de klanten toe; het laatste optreden wordt afgelast. Tegen vier uur is alles opgeruimd.

In de wachtruimte pakt Fenix-bassist William Barrett zijn contrabas in. Hij heeft vrolijke ogen. ‘Ja, het was fantastisch om na bijna twee jaar weer op te treden. Publiek, podia, muzikanten – iedereen trok zich terug op zijn eigen terrein. Nu kwam alles eindelijk weer samen. En wij als muzikanten waren ineens ook publiek: wij zagen echte kappers aan het werk. Het leek wel een performance.’ (Hein Janssen)

Bootcamp Loevestein, Poederoijen

Vijfentwintig mensen staan in Poederoijen te trappelen voor de ophaalbrug van Slot Loevestein. De jongste is een peuter in buggy, de oudste een bijna gepensioneerde beheerder van het kasteelmuseum. Precies 400 jaar geleden ontsnapte hier rechtsgeleerde Hugo de Groot uit de toenmalige staatsgevangenis, in de beroemde boekenkist. Nu voert dit groepje actie om Slot Loevestein open te krijgen. Met een bootcamp van een uur sluit het fort aan bij de landelijke protestactie Museum Gym. Anderhalve meter afstand is bij dit imposante kasteel geen enkel probleem.

Annabel Dijkema, hoofd museale zaken bij Slot Loevestein en twaalf jaar lang gymjuf bij een turnvereniging, heeft speciaal voor deze actiedag een pittig parcours uitgezet. ‘Bij een militaire vesting hoort een militaire bootcamp.’ Wie dacht een step-oefening te kunnen doen op de antieke boekenkist, moet even schakelen. De bootcamp vindt buiten plaats op het toernooiveld, waar eeuwen geleden de wapens kletterden tijdens riddergevechten. De groep tijgert enthousiast onder een boog van wilgentakken en doet stoere buikspieroefeningen op boomstammen, houten picknicktafels en de recentelijk vernieuwde speeltoestellen. Floor Verhoeven (43) en haar Australische man Luke Tsafis (53) vinden het heerlijk op deze sportieve manier met hun twee zoontjes eindelijk een toeristisch uitje te beleven. ‘Een kasteel stond hoog op het wensenlijstje voor onze vijfweekse reis door Nederland. Maar alles is dicht.’

Virry van der Schee (63) uit buurdorp Sleewijk doet mee omdat ze het museum ‘een heel warm hart’ toedraagt. ‘Ik hoop dat de actie zoden aan de dijk zet. Een veilig bezoek is hier gegarandeerd.’

Twee handhavers uit Zaltbommel hebben aan drie minuten genoeg om vanachter de slotgracht ‘geen onrechtmatigheden’ te constateren. Dijkema mag doorgaan met het oppeppen van de groep voor een uitdagende balansoefening. Deze bootcamp mag met recht, ook zonder handhavers, het best beveiligde protestinitiatief van deze actiedag worden genoemd. De vesting is alleen via smalle dijkweggetjes te bereiken, omdat alle veerponten over Maas en Waal uit de vaart zijn.

Ed Dumrese (53), directeur van Slot Loevestein, staat nog even uit te hijgen na de sportles. ‘Het blijft bizar dat we bezoekers niet binnen mogen laten. Nota bene op een plek waar ooit soldaten waren gelegerd om gevangenen te beletten eruit te breken.’ Als eerste meldde Dumrese Loevesteins bootcamp aan bij de landelijke actie Museum Gym. ‘Misschien houden we deze sportactiviteit wel op het programma. Het werkt uitnodigend!’ Na afloop is er voor de uitgeputte sporters nog een beker warme chocomel met slagroom. (Annette Embrechts)

Meer over