Knallen op de Vesuvius

Een paar onschuldige klopjes op de borst, dat doen dokters ook bij een patiënt. Prof. Paolo Gasparini van de universiteit van Napels tilt niet zwaar aan de kritiek op zijn dynamietontploffingen op de vulkaan Vesuvius die recentelijk zijn begonnen....

BROER SCHOLTENS

De eerste lading van achthonderd kilo TNT werd afgelopen zaterdag tot ontploffing gebracht. Deze maand volgen nog dertien explosies met klappen tot duizend kilo TNT. De springstof komt tot ontploffing in boorgaten tot een diepte van zeventig meter.

De geluidsgolven van de explosies dringen door tot diep in de bodem. Ze weerkaatsen daar deels van ondergrondse aardlagen en voor een deel gaan ze door, op naar de volgende lagen. Meer dan 250 sensoren op de vulkaanhellingen en in de omgeving, tot ver in zee, vangen de gereflecteerde geluidsgolven op.

Analyse van die metingen levert een gedetailleerd beeld op van de ondergrond, in drie dimensies. Dan wordt bijvoorbeeld duidelijk waar in die talloze kanalen, door en onder de vulkaan, gestold lava zit. Maar voor dat het zover is, moeten computers nog enige jaren snorren, is de verwachting.

Driedimensionale seismiek is niets nieuws en dank zij snelle en krachtigere computers steeds makkelijker uitvoerbaar. Een groot deel van de Nederlandse ondergrond bijvoorbeeld is de afgelopen tien jaar tot enkele kilometers diep - tot waar aardgas zit - driedimensionaal in kaart gebracht.

Vulkanologen die een grootschalig seismisch onderzoek beginnen, lijkt het daar in Italië niet. Maar nee hoor; protestreacties volop. 'De laatste dagen van Pompeï en het Herculaneum zijn dichterbij dan werd gedacht', schrijft een commentator in de Engelse The Guardian.

Het dagblad preludeert daarmee op de eventualiteit dat de ontploffingsexperimenten een reusachtige uitbarsting zouden kunnen opwekken. Dat zou er een kunnen zijn die vergelijkbaar is met die in 79 na Christus, toen een groot deel van de vulkaan uiteenbarstte en hete lava vele plaatsen, waaronder Pompeï, overspoelde.

'Die vulkanologen brengen onnodig het leven in gevaar van zeshonderdduizend mensen rond de baai van Napels, in de buurt van de Vesuvius. Speel niet met de natuur', waarschuwt de commentator van de Engelse krant.

Merkwaardig genoeg speelt de opwinding over het onderzoek vooral in Engeland. De eerbiedwaardige The Times heeft het over het 'verzoeken van de Goden, over een stompzinnige provocatie'.

Met enig klassiek gevoel wordt het lot van Plinius de Oudere aangehaald. De Romeinse militair - en schrijver - ging tijdens de uitbarsting van 79 na Christus op onderzoek uit naar het gerommel in de vulkaan. Gedreven door al te veel wetenschappelijke nieuwsgierigheid deed hij letterlijk een stap te ver en kwam jammerlijk om.

Die Italiaanse onderzoekers zouden zich die historie moeten aantrekken, meent de Times. Ze zouden daar in Italië maar eens moeten gaan nadenken. Een bevreemdende oproep, bijvoorbeeld gezien in het licht van die epidemische gekke-koeienziekte. Deze kon vooral in Engeland zo'n enorme vlucht nemen, omdat daar weinig consequent en doordacht wordt gehandeld bij de bestrijding.

De stemmingmakerij, die naar gebieden in de omgeving van de Vesuvius lijkt te zijn overgewaaid, heeft nauwelijks enige grond. Duizend kilo TNT, genoeg om de ondergrond tot dertig kilometer diep in kaart te brengen, veroorzaakt een mini-aardbevinkje met een kracht van hooguit 1,6 op de schaal van Richter, berekent een onderzoeker van de Universiteit Utrecht.

Zo'n mini-beving is bijna niet te meten, en zal ondergaan in de ruis: de dagelijkse trillingen rond en onder de Vesuvius zijn van eenzelfde kracht. Als zo'n trilling een eruptie à la Pompeï zou kunnen initiëren, dan was dat al veel eerder gebeurd. Per slot van rekening doen zich in de wijde omgeving van de Vesuvius met enige regelmaat krachtiger bevingen voor.

Broer Scholtens

Meer over