Analyse‘Romeo's’

Klopt de beschuldiging dat agenten in burger zelf rellen uitlokken?

Eind november vorig jaar grijpen politieagenten in burger in bij een demonstratie van Kick Out Zwarte Piet in Venlo. Beeld Joris van Gennip
Eind november vorig jaar grijpen politieagenten in burger in bij een demonstratie van Kick Out Zwarte Piet in Venlo.Beeld Joris van Gennip

Op sociale media wordt gejaagd op Romeo’s, politiemensen in burger die tijdens rellen arrestaties verrichten. Wie zijn zij? En klopt de beschuldiging dat ze zelf rellen uitlokken?

Een filmpje. Geschreeuw. Een rellende menigte. Stenen en vuurwerk vliegen door de lucht. ME’ers met schilden en getrokken wapenstokken vormen een cordon. Ineens, als uit het niets, duiken vier omstanders op een stenengooier. De hoofden van die omstanders zijn op het filmpje omcirkeld. Er staan teksten bij: ‘Wie zijn dit?’, ‘Fuckers!’ en ‘Kent iemand deze man?’, met een grote pijl erbij.

Het zijn politiemensen. Onder ideale omstandigheden zijn ze onzichtbaar. Ze dragen geen uniform, houden in rellende menigten de boel in de gaten en zodra excessen dreigen, grijpen ze in.

Romeo’s heten ze, of AE’s – leden van de Aanhoudings Eenheid. Het zijn de ‘stillen’, de onherkenbare politiemannen en -vrouwen in burger van de Mobiele Eenheid. Samen met hun geüniformeerde ME-collega’s moeten ze bij massabijeenkomsten de orde en veiligheid handhaven.

Dat doen ze door onopvallend naast of tussen de menigte te staan. Ze kijken wie de eerste stoeptegel uit de grond trekt, anderen ophitst of strafbare feiten pleegt, zoals het vernielen van gebouwen, in brand steken van auto’s, gooien van vuurwerk of het dragen van wapens. ‘Politie, je bent aangehouden, meekomen’, klinkt het op zo’n moment, terwijl de persoon in kwestie ineens, onverwacht, aan beide armen wordt beetgepakt. En voordat de omstanders het doorhebben, wordt zo iemand de menigte uitgewerkt om escalatie te voorkomen.

Het is juist die onzichtbaarheid van het politieteam die nu gevaar loopt. Steeds vaker duiken op sociale media foto’s en filmpjes op van arrestaties door de AE, waarbij het hoofd van een agent in burger is omcirkeld en publiekelijk de vraag wordt gesteld: ‘Wie is deze Romeo/verrader/fucker/nazi?’

‘Het lijkt alsof er een jacht gaande is op onze mensen’, zegt sectiecommandant Jos van der Velden van de Aanhoudings Eenheid van Amsterdam. Het begon afgelopen zomer, bij protesten op het Haagse Malieveld. ‘Het was een jaar met uitzonderlijk veel demonstraties, met de boerenprotesten en de Black Lives Matter-beweging. Demonstranten hadden ineens door dat wij er zijn. Iedereen mag foto’s van ons maken, iedereen mag ons filmen, daar zijn wij aan gewend. Maar onze identiteiten achterhalen is een stap te ver.’

Hij kent de verhalen. Van Romeo’s die bij het schoolplein wachten om hun kinderen op te halen en die ineens worden aangesproken: ‘Hé, ik zag jou op YouTube, jij bent een stille.’ Van collega’s die zijn herkend en van wie de adressen zijn achterhaald. Van agenten wier gefilmde arrestatie online zo massaal wordt gedeeld, dat ze hun werk niet meer kunnen doen.

De intimidatie gaat de laatste weken, mede door de avondklok, een volgende fase in: de mensen die het geweld proberen te voorkomen, worden steeds vaker door demonstranten en bloggers neergezet als degenen die geweld uitlokken. Als provocateurs die opzettelijk de Mobiele Eenheid reden geven om hard in te grijpen.

‘Dat is een groot misverstand’, zegt Van der Velden. ‘Wij zijn juist getraind om kalm te blijven en niet te reageren als de politie wordt uitgedaagd. Als wij een aanhouding verrichten die veel commotie veroorzaakt, hebben wij ons werk niet goed gedaan.’

De nationale politie telt ongeveer 380 Romeo’s: zo’n dertig tot vijftig per eenheid in de grote steden en zestien tot twintig in kleinere eenheden. Het is een nevenfunctie; Romeo’s zijn in het dagelijks leven gewoon agenten die aangiften opnemen of noodhulp verlenen.

De naam is door de politie verzonnen, zoals politiemensen te paard Papa’s heten, hondengeleiders Oscars, motorrijders Mikes en waterwerpers Whiskey’s worden genoemd. In de jaren tachtig, toen de krakersrellen een kookpunt bereikten, werden Romeo’s een nieuwe, versterkende eenheid binnen de ME.

‘De Mobiele Eenheid had tot taak mensen bij elkaar of juist uiteen te drijven’, zegt politiewoordvoerder Suzanne van de Graaf. ‘Maar de ME’ers konden geen aanhoudingen verrichten, want dan zouden zij hun linie doorbreken. Daardoor ontstond de behoefte aan een team dat in zulke situaties aanhoudingen kon verrichten.’

Wie voor die taak in aanmerking komen? Volgens Jack Hussaarts, teamchef van het team Conflict- en Crisisbeheersing (CCB) en eindverantwoordelijk voor de Romeo-opleiding aan de Politieacademie, worden de Romeo’s onder meer geselecteerd op hun stressbestendigheid. ‘Ze beschikken over een grote fysieke en mentale kracht. Er zijn maar weinig mensen die het hoofd koel kunnen houden als ze langdurig worden uitgedaagd. Romeo’s gaan niet uit frustratie slaan als ze voor klootzak worden uitgescholden, en kunnen langdurig onder druk staan zonder hun pistool te trekken.’

AE’ers zijn bovendien heel flexibel, benadrukt Hussaarts. Ze worden veelvuldig ingezet, ook door korpsen ver buiten hun eigen regio. ‘En ze beschikken over een thuisfront dat daar ook heel flexibel mee omgaat, anders kun je dit werk niet doen.’

Tijdens een opleiding van vijf weken leren de AE’ers wat de beste observatietechnieken zijn en hoe ze afwijkend gedrag kunnen herkennen. Ze leren hoe je iemand in complexe omstandigheden aanhoudt, en hoe je je in crisissituaties staande houdt. Dit alles in nauwe samenwerking met andere disciplines, zoals de Papa’s met hun politiepaarden, de hondenbrigades of de marechaussee. Een aanhoudingseenheid bestaat in principe uit acht undercoveragenten die onderling de taken verdelen: sommigen verrichten aanhoudingen, de anderen zorgen ervoor dat hun collega’s dat ongehinderd kunnen doen.

‘Het is juist die onherkenbaarheid die agressie kan opwekken’, denkt Willem Jebbink, die als strafrechtadvocaat al vaker aangehouden demonstranten heeft bijgestaan. ‘Hoe de-escalerend is die methode? Demonstranten worden soms met grof geweld aangehouden. Als iemand ineens door undercoveragenten, dus voor zijn gevoel gewone medeburgers, in zijn nek wordt gesprongen, is het begrijpelijk dat hij zich verzet en dat omstanders zich ermee gaan bemoeien. Dat werkt juist escalatie in de hand.’

Politie in burger verwijdert demonstranten van het 18 Septemberplein in Eindhoven. Afgelopen zondag liep daar een demonstratie tegen de coronamaatregelen volledig uit de hand. Beeld ANP
Politie in burger verwijdert demonstranten van het 18 Septemberplein in Eindhoven. Afgelopen zondag liep daar een demonstratie tegen de coronamaatregelen volledig uit de hand.Beeld ANP

Een arrestatie wordt echter niet zomaar verricht, zegt AE-sectiecommandant Jos van der Velden. Daar gaat een gedegen risico-analyse aan vooraf. Romeo’s worden pas ingezet nadat een burgemeester daartoe heeft besloten – zonder toestemming van een burgemeester mogen de ME en de AE nooit ingrijpen.

Om de inzet en het aantal ME’ers te bepalen, beredeneren het hoofd Ordehandhaving en het hoofd Informatie van de politie samen op basis van inlichtingen: welke excessen kunnen we bij deze bijeenkomst verwachten en hoeveel man ME en AE zijn daarbij nodig? Daarbij worden de sociale media in de gaten gehouden, en deze week werd ook steeds meegewogen wat elders in Nederland bij de avondklokrellen gebeurde.

‘Wij zijn er niet op uit om iemand op te pakken’, benadrukt Van der Velden. ‘We houden ook niemand aan voor het overtreden van de avondklok. Maar als ergens de ruiten eruit vliegen of een auto in de fik gaat, dan grijpen wij in.’

Als commandant stuurt hij de Romeo’s vanuit een politievoertuig aan, via de portofoon. Zelf houdt hij contact met de andere groepscommandanten. Zodra Romeo’s zien dat iemand een strafbaar feit pleegt, leggen ze met hun telefoon vast op welk tijdstip welk strafbaar feit door wie en op welke plek wordt gepleegd, zodat ze dat later op het bureau kunnen uitwerken in een proces verbaal. Na een delict is Van der Velden degene die het bevel tot aanhouden geeft; dat bepalen de Romeo’s niet zelf. De groepscommandant bepaalt vervolgens hoe de aanhouding verloopt. Het argument dat die agenten in burger erop uit zijn om geweld uit te lokken, vindt Van der Velden daarom ‘totaal misplaatst’ .

Ingrijpen is volgens hem altijd een moeilijke afweging. ‘Bij elke aanhouding moeten wij een inschatting maken: kunnen we deze persoon rustig oppakken, of slaat dan juist de vlam in de pan? Als we dat laatste vermoeden, laten we iemand lopen. Dan pakken we hem op een later moment, als het wél kan, alsnog op. Dan hoor je omstanders roepen: ‘Doe normaal! Hij doet toch niks?’ Nee, nu niet, maar hij heeft net wel zes ruiten stukgeslagen.’ Het probleem van de arrestatiefilmpjes op YouTube is volgens de politie dan ook dat je vaak niet ziet wat daar aan vooraf is gegaan.

Om het tij te keren, grijpen Van der Velden en zijn mensen elke gelegenheid aan om uit te leggen waarom ze dit werk doen. ‘Behalve Romeo zijn we ook gewoon politieman’, zegt hij. ‘Ik rijd ook op noodmeldingen om je te komen helpen. Het is vervelend als ik je oppak voor een misdraging, maar volgende week kom ik je bij wijze van spreken reanimeren. Ik zeg ook vaak tegen Ajax-supporters: jij gooit nu met stenen naar de politie en daarom pakken we je op, maar als Feyenoord-hooligans volgende week stenen naar jou gooien, beschermen we jou.’

Hij wil geen ‘huilverhaal’ houden, benadrukt Van der Velden. ‘We zijn stevige mensen, we kunnen echt wel wat hebben. Maar stenen gooien naar politiemensen in burger die geen helm dragen, is een ander verhaal. Agenten van wie de naam wordt verspreid op het internet, kunnen hun werk niet meer doen.’

De persoonlijke levenssfeer van agenten wordt in toenemende mate bedreigd, zegt politiewoordvoerder Helma Huizing namens de korpsleiding. ‘Onlangs ontplofte een zware vuurwerkbom voor de deur van een van onze agenten, terwijl binnen kinderen waren. Korpschef Henk van Essen noemt het verspreiden van filmpjes en het gericht tonen van agenten met daarbij opruiende teksten ‘verwerpelijk’. ‘We doen alles om deze bedreigers aan te pakken. Strafrechtelijk, civielrechtelijk, alles wat nodig is. Niet alleen onze mensen, maar ook hun families worden hierdoor getroffen. Deze intimidatie gaat een grens over.’

Dat ook de sociale omgeving van Romeo’s de filmpjes ziet, weet Jos van der Velden uit eigen ervaring. ‘Ik ben 53, ik doe dit werk al 22 jaar, maar deze week kreeg ik na een avond vol rellen voor het eerst een appje van mijn moeder: ben je veilig thuisgekomen? Het kan toch niet zo zijn dat een mensje van over de 80 zich zorgen om mij maakt? Waar zijn we dan mee bezig?’

Meer over