Nieuwsformatie

Kloof tussen CDA en GroenLinks slinkt, die tussen CU en D66 groeit

Een doorbraak is het nog lang niet. Toch is er een toenadering tussen de voormalige rivalen Wopke Hoekstra en Jesse Klaver. Tegelijk groeit de kloof tussen Sigrid Kaag en Gert-Jan Segers. En dus zijn alle ogen weer gericht op een coalitie van VVD, D66, CDA, PvdA en GroenLinks. Voor Mark Rutte één linkse partij te veel.

Partijleider Sigrid Kaag (D66) keert terug van besprekingen met informateur Mariëtte Hamer, die haar donderdag had uitgenodigd voor een duo-geprek met partijleider Gert-Jan Segers van de ChristenUnie.  Beeld ANP
Partijleider Sigrid Kaag (D66) keert terug van besprekingen met informateur Mariëtte Hamer, die haar donderdag had uitgenodigd voor een duo-geprek met partijleider Gert-Jan Segers van de ChristenUnie.Beeld ANP

Dat bleek donderdag na afloop van de duo-gesprekken onder leiding van informateur Mariëtte Hamer. Op de 85ste dag na de verkiezingen voerde de informateur de druk op door de duo’s Klaver-Hoekstra, Kaag-Segers en Rutte-Ploumen tegenover elkaar te zetten, in de hoop de partijen in beweging te krijgen.

Kijkend naar welke partijen elkaar niet hard hebben uitgesloten, behoren VVD, D66, CDA, PvdA, GroenLinks en ChristenUnie tot de meest serieuze gesprekspartners. Tegelijkertijd werpen deze partijen nog blokkades op. VVD en CDA willen niet met PvdA én GroenLinks, terwijl de twee linkse partijen vastberaden zijn elkaar vast te houden. D66 en ChristenUnie werkten in het vorige kabinet goed samen, maar in het volgend kabinet willen de liberalen geen christelijke handrem op de laatste medisch-ethische ontwikkelingen.

‘Dit is een nieuwe ronde’

Een herstart van de huidige coalitie ziet Kaag dan ook niet gebeuren. ‘We hebben in vier jaar veel met elkaar bereikt, maar op medisch-ethisch gebied heeft alles stilgestaan.’ Nu D66 als een van de grote winnaars uit de verkiezingen is gekomen, is de situatie anders dan vier jaar geleden, toen Alexander Pechtold er wel samen met Segers uitkwam. ‘Dit is een nieuwe ronde en we hebben 24 zetels.’ De winst moet volgens Kaag vertaald worden in een nieuw regeerakkoord.

Dat lijkt niet te kunnen met de ChristenUnie, ziet ook Segers. ‘We hebben goed samengewerkt, maar er zijn ook forse verschillen.’ Hoewel de beide partijen elkaar niet hard uitsluiten, neemt nu ook D66 duidelijker stelling. Het kan vergeleken worden met de blokkade die Rutte en Hoekstra vorige week opwierpen: over een kabinet met D66 en één linkse partij kan gesproken worden, maar PvdA én GroenLinks zien zij niet zitten.

Wopke Hoekstra (CDA) (links) en Jesse Klaver (GroenLinks) na afloop van hun gesprek met informateur Mariëtte Hamer. Beeld Freek van den Bergh
Wopke Hoekstra (CDA) (links) en Jesse Klaver (GroenLinks) na afloop van hun gesprek met informateur Mariëtte Hamer.Beeld Freek van den Bergh

Toenadering CDA-GroenLinks

Hoekstra en Klaver waren beduidend positiever over hun onderhoud. Het duo had vorige week geen goed woord voor de ander over, donderdag waren er ineens wederzijdse complimenten. ‘Dit was een heel voorzichtig stapje, maar praten over de inhoud smaakt naar meer’, aldus Klaver. Hoekstra: ‘Klaver en ik hebben al veel langer een heel goede en stabiele onderlinge verstandhouding.’

Terwijl achter de schermen tot nu toe viel te horen dat de voorkeur van de christen-democraten uitging naar de PvdA, omdat er twijfels zouden zijn over de stabiliteit van GroenLinks als regeringspartij, heeft het CDA opvallend genoeg niet langer een voorkeur. ‘De verschillen met GroenLinks zijn zeer fors en tegelijkertijd heb ik nooit gezegd dat we dit in geen enkel geval met GroenLinks als vierde partij zouden gaan doen’, zei Hoekstra donderdag. Zijn boodschap, niet met twéé linkse partijen samenwerken, blijft onveranderd.

Ook Rutte ziet nu niets in een vijfpartijencombinatie. Na zijn gesprek met Ploumen herhaalde hij een voorkeur te hebben voor vier partijen.

Klaver erkent dat er op dit punt wat hem betreft geen beweging is. ‘Een kabinet waar GroenLinks in zit, daar zit ook de PvdA in’, herhaalde hij donderdag stellig. Ook PvdA-leider Ploumen is beslist van plan vast te houden aan haar linkse partner. ‘Dat is een belofte die ik in de verkiezing gedaan heb en ik ga die niet breken.’

De blokkade door Rutte en Hoekstra hoeft volgens Klaver geen probleem te zijn, zolang de partijen met elkaar in gesprek blijven. ‘Als je niet met elkaar praat, weet je ook niet of je er met elkaar uitkomt. Je moet met elkaar over de inhoud praten, in plaats van te zeggen: ik mot die twee partijen niet.’

Opponenten in gesprek

Met het uitnodigen van de tweetallen lijkt informateur Hamer de duimschroeven aan te draaien. Hamer kondigde vorige week aan meer tijd nodig te hebben voor een advies over welke partijen met elkaar een eerste formatiepoging moeten doen.

Dat de duo-gesprekken de impasse in de formatie doorbreken, lijkt niet aannemelijk. Het is niet de verwachting dat partijen die lijnrecht tegenover elkaar lijken te staan elkaar na één gesprek in de armen vallen.

Hamer zei eerder al wel dat de partijen binnenskamers inhoudelijk op grote lijnen niet zover van elkaar af staan. Wanneer zij met haar eindrapport en aanbeveling komt, is nog niet bekend.

Meer over