interviewdonald pols

‘Klimaatgeld is prima, maar wel met harde voorwaarden’

Bedrijven die veel CO2 uitstoten moeten bij wet verplicht worden hun activiteiten in lijn te brengen met de klimaatdoelstellingen van Parijs. Milieudefensie wil een wetsvoorstel van ChristenUnie, GroenLinks, PvdA en SP over internationaal maatschappelijk verantwoord ondernemen uitbreiden met een ‘klimaatplicht’. Donald Pols van Milieudefensie: ‘Tata Steel laat zien dat het kan.’

Donald Pols, directeur Milieudefensie: 'Vrijwillig komen de ceo’s niet in actie, daar is de wetgever voor nodig, of de rechter.' Beeld Kiki Groot
Donald Pols, directeur Milieudefensie: 'Vrijwillig komen de ceo’s niet in actie, daar is de wetgever voor nodig, of de rechter.'Beeld Kiki Groot

Bij de campagne die dinsdag begint, is een video gemaakt van een fictieve boardroom meeting met ceo’s van grote multinationals. Daarin kondigt Shell-topman Ben van Beurden (net als de andere ‘ceo’s’ gespeeld door een acteur) aan dat de oliemaatschappij ‘vanochtend gestopt is met het oppompen van olie’. Na aanvankelijk ongeloof volgen de overige ceo’s Van Beurdens voorbeeld, en beloven ze ook klimaatneutraal te worden.

Eind goed al goed. Wanneer denkt u dat dit scenario werkelijkheid wordt?

‘Binnen vijf jaar. Dan moeten vervuilende bedrijven geloofwaardig inzetten op het stoppen met CO2-uitstoot. Natuurlijk krijgt de kijker bij deze video het gevoel: dit kan helemaal niet. Dat is ook de bedoeling. Wat dit filmpje uitbeeldt, zou de werkelijkheid moeten zijn. Maar iedereen weet: dat is het niet. En dat is het probleem. Vrijwillig komen de ceo’s niet in actie, daar is de wetgever voor nodig, of de rechter. ’

Het is inderdaad vrij onrealistisch.

‘En toch: Tata Steel illustreert hoe realistisch de werkelijkheid kan zijn. In de video zegt het staalconcern te stoppen met CO2-uitstoot. Het staalbedrijf heeft dit besluit onlangs echt genomen, maar toen hadden we de video al opgenomen. De werkelijkheid heeft ons dus ingehaald. We konden het filmpje niet meer veranderen. Zo onwerkelijk is het dus niet.’

De gevolgen van zo'n besluit kunnen groot zijn. Burgers zien hun energierekening nu al exploderen door gastekorten. Er is energiearmoede bij veel Nederlanders. Je wilt niet weten wat er gebeurt als Shell van de ene dag op de andere stopt met het oppompen van olie.

‘Dat hoeft ook niet. Shell moet een besluit nemen om te stoppen. Net als Tata. Wat wij vragen is super eenvoudig: er moet een wettelijke plicht komen waardoor alle grote vervuilers in Nederland zich moeten committeren aan een plan dat in overeenstemming is met het klimaatakkoord van Parijs. Net zoals de rechter heeft geoordeeld in de klimaatzaak tegen Shell.’

U wilt dit in een wet vastleggen omdat bijna geen enkel bedrijf vanzelf beweegt?

‘De rechter heeft in haar Shell-uitspraak gezegd dat deze in principe voor alle bedrijven geldt. We kunnen wachten tot ze dit vrijwillig uitvoeren. We zouden rechtszaken kunnen aanspannen, maar daar hebben we de tijd niet voor. Een juridische procedure vergt vijf jaar. We hebben maar acht jaar om gevaarlijke klimaatverandering te voorkomen.

De dag na de uitspraak tegen Shell had u brieven klaar liggen voor andere bedrijven. Waarom verstuurt u die niet?

‘Dat gebeurt misschien nog. We kiezen nu om te kijken of het per wet kan. Shell zegt: het is oneerlijk dat alleen wij worden aangepakt. Dat vinden we een goed punt. Alle bedrijven moeten veranderen.’

Wat moet er in die wet staan?

‘Mark Rutte heeft gezegd dat hij 7 miljard euro wil uitgeven aan nieuw klimaatbeleid. En dat dit nog maar het begin is. Wij zeggen: klimaatgeld is prima. Maar dan wel met harde voorwaarden. In de dertig jaar dat ik meedraai zie je telkens dat het geld hard is, maar de voorwaarden boterzacht. Dat blijkt; de industrie stoot nog evenveel CO2 uit als in 1992.’

De overheid houdt zich niet eens aan haar eigen wetten. Zie de Urgenda-zaak, waarbij ze rechterlijke uitspraken jarenlang aan haar laars lapte. Wat voor zin heeft weer een wet?

‘Er zijn nu geen sancties voor falend beleid. Worden de doelen niet gehaald? Who cares. Urgenda wordt niet uitgevoerd. Partijen stappen uit het kabinet en stappen er weer in. Daarom willen we harde doelen. Heb je die niet als bedrijf? Dan geen subsidie. Niet alleen harde voorwaarden stellen, maar ook harde consequenties.’

Straks kan een bedrijf harde doelstellingen formuleren, subsidie innen en vervolgens zijn eigen doelen niet halen. Daar schiet het klimaat nog niets mee op.

‘Het mooie is dat bedrijven jaarlijks worden gecontroleerd door de accountant en door aandeelhouders. Als een concern incorrecte informatie verschaft aan zijn aandeelhouders, is dat strafbaar. We laten dus de accountants met ons meewerken om gevaarlijke klimaatverandering tegen te gaan.’

Reacties op oproep wettelijke klimaatplicht van Milieudefensie:

De grote bedrijven:

Alle benaderde bedrijven zeggen dat verduurzaming topprioriteit is, maar het wisselt hoe concreet de doelstellingen zijn. Energiebedrijf RWE, dat ernaar streeft om zijn kolencentrales op biomassa te laten draaien en de CO2-uitstoot ondergronds op te bergen, zegt het meest concrete verduurzamingsplan te hebben. Het meldt op koers te liggen om om de klimaatdoelen van Parijs te halen. Ook KLM laat weten dat zij hard werkt aan de invulling van een Europees maatregelenpakket om 55 procent minder CO2 uit te stoten in 2030 en in 2050 klimaatneutraal te vliegen. Het concern zegt dit te willen bereiken door zuiniger te vliegen, door fossiele brandstof te vervangen door synthetische of biobrandstof en door CO2-uitstoot te compenseren. FrieslandCampina noemt geen concrete doelstelling, maar zegt in een korte reactie: ‘We werken hard aan het verminderen van onze uitstoot.’ Levensmiddelenbedrijf Vion, dat vooral vlees levert, verwijst naar de stappen die het eerder maakte op duurzaamheidsgebied. Pensioenfonds ABP benadrukt de belangrijke rol die de overheid moet spelen in de CO2-reductie. ‘Heldere kaders en langjarig en consistent beleid vanuit de overheid zijn nodig voor de energietransitie en de versnelling daarvan.’

De hoogleraar:

Gerrit van der Veen, bijzonder hoogleraar milieurecht aan de Rijksuniversiteit Groningen, vindt het een begrijpelijke keuze van Milieudefensie om de politiek te benaderen. Maar of de wetgever zo ver durft te gaan, betwijfelt hij. ‘De politiek maakt een afweging tussen allerhande belangen, zij moet bijvoorbeeld ook rekening houden met economische en andere zaken.’ Bovendien is het een uitdaging voor de politiek om de lijn van het Shell-vonnis te vertalen in een wetsvoorstel. Van der Veen: ‘Je kunt alle grote bedrijven niet zomaar over één kam scheren. De rechtbank nam in zijn overwegingen allerlei kenmerken van Shell mee: doelstellingen, marktpositie, eigen energieverbruik. Dat verschilt per bedrijf.’

Meer over