Kleur rijk

Breng mijn rijk in beeld, beval de Russische tsaar Nicolaas II begin 20ste eeuw fotograaf Sergej Prokoedin-Gorski. Zo gebeurde. In kleur.

Nostalgie bestaat alleen in zwart-wit. Maar Sergej Prokoedin-Gorski heeft het verleden van Rusland in kleur achtergelaten. Van 1904 tot 1915 reisde de pionier van de Russische kleurenfotografie door Rusland, dat toen nog van Finland tot Vladivostok reikte, om de pracht van het rijk van de tsaar vast te leggen.

Wat hij met zijn camera vastlegde was het heden van toen: je ziet boeren op het land werken, een spoorbrug, een houtzagerij, de emir van Boechara in een turquoise gewaad met bloemen, maar vooral veel Russisch-orthodoxe kerken in een golvend groen landschap.

Toch moet er toen ook al nostalgie hebben doorgeklonken in zijn werk. Het is alsof de tijd stil staat. Het zijn vooral landschappen en als er mensen in voorkomen, poseren ze nadrukkelijk voor de fotograaf. Die statische vorm had met de techniek te maken: ieder beeld moest op drie glasplaten worden vastgelegd door diverse kleurenfilters.

Maar het weerspiegelde ook de opzet van Prokoedin-Gorski's opdrachtgever, tsaar Nicolaas II. Hij was onder de indruk geraakt van diens werk nadat hij een kleurenfoto had gezien die de fotograaf had gemaakt van de grote Russische schrijver Lev Tolstoj.

Prokoedin-Gorski moest de pracht en de macht van zijn enorme rijk vastleggen voor zijn onderdanen, van wie de meesten nog nooit een emir hadden gezien, laat staan een kameel die door de besneeuwde heuvels van Turkestan sjokt.

Met een brief van de tsaar op zak en een treinstel dat tot een donkere kamer was omgebouwd reisde Prokoedin-Gorski door het land, dat afstevende op de Eerste Wereldoorlog en de revolutie.

Het volk morde, in Turkestan braken herhaaldelijk opstanden uit tegen de Russische overheersing, maar daarvan is op de foto's van Prokoedin-Gorski niets te zien. De tsaar, die enkele jaren daarna voor een vuurpeloton van de bolsjewieken zou eindigen, wilde Rusland zien zoals het ooit was, niet zoals het zou worden. Nostalgie, maar dan in kleur.

Nostalgia. The Russian Empire of Czar Nicholas II. Uitgeverij Gestalten. 320 pagina's, ISBN 978-3-89955-439-7, €58,-

Leerboeken

De foto's die Prokoedin-Gorski maakte van het Russische rijk moesten in leerboeken verschijnen, maar zover is het nooit gekomen. Het drukken van kleurenfoto's bleek destijds te duur. Prokoedin-Gorski werd bovendien door de tijd ingehaald: eerst moest hij zijn reportagewerk staken na het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog, vervolgens brak de Russische Revolutie uit. Dat was voor de fotograaf, die uit een adellijke familie kwam, het signaal zijn land te verlaten. Als fotograaf voor de tsaar zag zijn toekomst er niet florissant uit onder de bolsjewieken. Hij vluchtte naar Noorwegen, met medeneming van duizenden glasplaten met negatieven. Sommige daarvan werden door de douane in beslaggenomen omdat het om foto's van 'strategische' objecten ging. Prokoedin-Gorski begon later een fotostudio in Parijs. Zijn zoons verkochten de collectie uiteindelijk aan het Amerikaanse Library of Congress.

undefined

Meer over