Kleine rederijen vrezen ondergang door Amsterdams lotingsysteem: ‘Niemand heeft last van dit salonbootje’

Amsterdam mag van de rechter het aantal rondvaartboten beperken om de leefbaarheid op en langs de grachten te verbeteren. Vooral kleine reders lijken de dupe. ‘Mijn bestaanszekerheid is in één klap weg.’

Noël van Bemmel
Tommy van Riet vaart met zijn salon boot de Ivresse door de Amsterdamse grachten. Beeld Raymond Rutting /de Volkskrant
Tommy van Riet vaart met zijn salon boot de Ivresse door de Amsterdamse grachten.Beeld Raymond Rutting /de Volkskrant

De Amsterdamse grachten zijn rimpelloos als schipper Tommy van Riet met zijn ruim honderd jaar oude salonboot Ivresse door de stad glijdt. De ochtendzon doet het koper blinken en het gelakte teakhout glimmen, en de nieuwe elektrische motor laat het vaartuig geluidloos door het water snijden. Toch is de kapitein niet blij. Eerder wanhopig. ‘Onmenselijk’, moppert hij. ‘Hoe kan de gemeente ons dit aandoen?’

De rechtbank in Amsterdam stelde dinsdag de gemeente in het gelijk: de stad mag het aantal vergunningen voor rondvaartboten beperken en om de twee jaar een loting organiseren. Daardoor verliezen sommige schepen hun vergunning en andere winnen. Zo wil de hoofdstad overlast op het water bestrijden, terwijl nieuwe ondernemers toch een kans krijgen. Rederijen en gemeente procederen al tien jaar over dat nieuwe stelsel en ook nu weer stappen de schippers naar de Raad van State.

Van Riet wijst naar het art-deco interieur van de negen meter lange Ivresse. ‘Zo’n bootje kost een half miljoen euro om te kopen en te restaureren, de ombouw naar elektrisch kostte nog eens 100 duizend euro extra, en dan is er nog het jaarlijkse onderhoud van 30- tot 40 duizend euro. Dat verdien je niet in een paar jaar terug.’

De Ivresse kan in 2026 zijn vergunning verliezen. ‘De stad zegt: dan verkoop je dat schip toch gewoon, of je gaat ergens anders varen. Maar dat is niet realistisch.’ Van Riet heeft vijf salonboten aan een gehuurde steiger met kantoor, vijf man in dienst en twintig vaste freelancers. Als voorzitter van de branchevereniging vertegenwoordigt hij 43 kleine rederijen.

Spookschepen

Volgens Van Riet zijn de kleine rederijen, vaak met maar één schip, de klos. ‘Die hebben geen mogelijkheid om een berg extra lootjes te kopen, zoals de grote rondvaartbedrijven.’ Een aanvrager moet namelijk bewijzen dat ze voor iedere vergunning een schip hebben. Dat mag ook aan de hand van bouwplannen en bankgaranties. ‘Zo ontstaan spookschepen; wie het meeste geld heeft, krijgt de meeste lootjes in de pot.’ Bij de eerste loting in 2020 kwamen 750 aanvragen binnen voor 150 vergunningen. Van Riet: ‘Ik had puur geluk, de kans twee schepen te verliezen was veel groter.’

Sommige schippers hadden geen geluk en verloren in een klap hun hele of halve vloot. Zij hadden gehoopt dat de rechter hun deze week te hulp zou schieten. ‘Ik heb leden zien huilen. Eén kan het mentaal niet meer aan, een ander neemt zijn telefoon niet meer op.’ Zij verliezen volgens Van Riet niet alleen hun inkomen, maar vaak ook hun pensioen. ‘Dat zit in onze schepen. Wat zijn die nog waard zonder vergunning? Mijn bestaanszekerheid is in één klap weg.’

Amsterdam beperkt het aantal vergunningen op het water sinds 2018 tot 550. Dat past volgens wethouder Egbert de Vries (Verkeer en Vervoer, Water en Luchtkwaliteit) binnen het beleid om de leefbaarheid van de stad te verbeteren. ‘De stad wil minder drukte vanwege de bezoekerseconomie en daar horen de rondvaartboten en feestsloepen bij.’ Loting is volgens De Vries geen perfecte verdelingsmethode, maar wel relatief eerlijk.

‘We stellen een maximum, maar we moeten – volgens een Europese richtlijn – ook ruimte bieden aan nieuwkomers. Daarom zijn nieuwe vergunningen maar zes tot tien jaar geldig.’ Uit een evaluatie bleek inderdaad, stelt De Vries, dat overinschrijving voorkwam. ‘Ik kan het kapitalisme niet zomaar verslaan.’ Amsterdam probeert volgens hem wel te sturen via categorieën. ‘Historische schepen krijgen al een relatief groot aandeel. Dat zouden we nog verder kunnen verhogen.’ Die afweging laat De Vries na de verkiezingen volgende maand graag over aan zijn opvolger.

Cowboys van de grachten

De drukte op de grachten is vooral te merken op de Wallen en bij het Anne Frank Huis. Daar proberen nieuwe reders de aandacht te trekken van de miljoenen toeristen die daar langslopen. Een kwart van alle bezoekers in Amsterdam maakt een rondvaart. Proppers op de kade spreken voorbijgangers aan of zwaaien met prijsborden (15 euro met drankje) vanuit open sloepen die zich verdringen rond enkele publieke aanlegsteigers. Van Riet: ‘De cowboys van de grachten.’

Toch wordt de meeste overlast volgens hem veroorzaakt door illegale feestboten met geluidsinstallaties (naar schatting 300) en door de pleziervaart (circa 7.000 bootjes). Traditionele rondvaartboten van reders als Kooij en Lovers hebben hun eigen steigers en houden zich volgens hem wel aan de regels. ‘Leefbaarheid is een kwestie van handhaving. Niemand heeft last van dit salonbootje. Bewoners zijn juist blij met ons!’

Op het Rokin liggen al een eeuw de grote rondvaartboten van de familie Kooij. Die investeert momenteel miljoenen euro’s in de elektrificatie van de vloot: dertig overdekte schepen waar zestig passagiers in passen. ‘We hebben de eerste loting goed overleefd, maar dat was geluk’, zegt een woordvoerder. Hij is teleurgesteld in de uitspraak van de rechter. ‘Iedere twee jaar staan zeven of acht van onze schepen ter discussie. Zo belanden we als familiebedrijf in een permanente rechtsonzekerheid.’ De woordvoerder erkent dat er soms overlast is op de grachten, maar die los je volgens hem niet op met vergunningen.

Amsterdam maakte de afgelopen jaren meer werk van handhaving op het water, stelt wethouder De Vries. Het aantal handhavers verdubbelde naar 30 fte, de eisen voor het schipperen en voor het schenken van drank stegen, particuliere bootjes mogen niet niet meer dan twaalf passagiers meenemen, websites voor illegale boekingen worden vervolgd, vaarpatronen worden elektronisch geanalyseerd en het gebruik van publieke steigers gaat geld kosten. ‘Beperking van het aantal vergunningen hoort daarbij. Al begrijp ik dat zo’n loting – bovenop twee jaar corona – zwaar valt.’

Meer over