Nieuws

Kleine groep Nederlanders geëvacueerd uit Kabul, achterblijvers zijn de ‘wanhoop nabij’

Dertien Nederlandse Afghanen zijn donderdag met een evacuatievlucht vertrokken uit Kabul. Sommige landgenoten zitten niet in het toestel omdat hun gezinsleden zonder Nederlands paspoort niet mee mogen.

Het vliegveld in Kabul. Beeld AFP
Het vliegveld in Kabul.Beeld AFP

De kleine groep evacués zit in een toestel van Qatar Airways en is onderweg naar de Qatarese hoofdstad Doha. Daar worden ze opgevangen door Nederlandse diplomaten die hen helpen om zelf via lijnvluchten verder te reizen naar Nederland, zo bevestigt Buitenlandse Zaken.

In totaal zitten ongeveer tweehonderd Afghanen met een dubbele nationaliteit aan boord. ‘Iedereen hier heeft een Europees paspoort, of een pas uit Canada of Amerika’, vertelt een inzittende aan de Volkskrant.

Het gaat om de eerste evacuatievlucht sinds de Amerikanen op 31 augustus na twintig jaar bezetting vertrokken uit Afghanistan. Sindsdien zitten honderden buitenlandse paspoorthouders die graag weg willen nog vast in Kabul. Onder hen zit een flink aantal Nederlanders, al weet niemand precies hoeveel.

Volgens Buitenlandse Zaken is ‘een deel van de Nederlanders die mee kon en mee wilde, er niet in geslaagd om zich op tijd bij de anderen te voegen’. Ook zouden ‘25 andere Nederlanders in Afghanistan hebben aangegeven op dit moment geen gebruik te willen maken van deze optie. Zij zijn nog in het land en wachten op andere mogelijkheden om te vertrekken.’ Het kabinet blijft zich naar eigen zeggen voor hen inzetten en contact met hen onderhouden.

Alleen Nederlandse paspoorthouders

Deze informatie strookt niet met het verhaal van een Nederlandse man die met zijn gezin vastzit in Kabul en dolgraag weg wil. ‘Ik heb geen uitnodiging gekregen voor de vlucht’, zegt de man die niet met zijn naam in de krant wil.

Hij vermoedt dat hij niet is uitgenodigd omdat zijn vrouw en kinderen – die nog geen Nederlands paspoort hebben – niet mee mogen. De voorwaarde van Buitenlandse Zaken is dat alleen Nederlandse paspoorthouders mee mogen, omdat de Taliban alleen houders van internationale paspoorten zouden doorlaten. Het is onduidelijk of dit klopt. Eerder hebben de Taliban gezegd dat mensen met een geldig buitenlands paspoort of Afghanen met geldige reispapieren weg mogen, maar tot nu ontbraken de vluchten om te vertrekken.

In een verklaring stelt Buitenlandse Zaken dat de evacuatievlucht ‘met het oog op de veiligheid, alleen toegankelijk was voor Nederlandse paspoorthouders’. Het was volgens het departement ‘op dit moment helaas niet mogelijk om mensen met een Nederlandse verblijfsvergunning of Afghanen die op een Nederlandse lijst staan via deze weg te helpen Afghanistan te verlaten.’ Nederland werkt naar eigen zeggen ‘samen met internationale partners hard om ook deze mensen bij te staan en in veiligheid te brengen.’

Hartverscheurend afscheid

‘Ik ben de wanhoop nabij’, zegt de Nederlandse man vanuit zijn schuilplaats in Kabul. ‘Ik wil weg, maar ik wil mijn gezin niet achterlaten.’ De man had zich een tijd terug weer in Afghanistan gevestigd en wilde daar zijn leven weer opbouwen. Maar nu het te gevaarlijk is geworden voor de leden van zijn stam (de Pansjiri’s staan op voet van oorlog met de Taliban), wil hij vertrekken met zijn vrouw en vijf kinderen.

Het gezin stond twee weken geleden nog in zijn geheel op de Nederlandse evacuatielijst, maar miste de vlucht destijds, omdat Nederlandse militairen de toegangspoort op het vliegveld plotseling sloten na een terreurdreiging. Het hele gezin stond tevergeefs te roepen voor de deur.

De strenge voorwaarden om te mogen reizen, leidden donderdag tot hartverscheurende taferelen. Een Nederlandse vrouw, die ook niet met haar naam in de krant wil, stapte met haar 4-jarige Nederlandse kind op het vliegtuig, maar moest haar Afghaanse zusje (10) en broertje (12) achterlaten. Hun ouders zijn meegenomen door de Taliban, ze weten niet waar ze zijn. De twee minderjarige kinderen mochten niet mee op de vlucht omdat ze geen Nederlands paspoort hadden. Het viertal staat wel in zijn geheel op de Nederlandse evacuatielijst.

‘Ik zit nu in het vliegtuig!’, zegt de Nederlandse vrouw net voor vertrek met overslaande stem vanuit Kabul. ‘Maar mijn broertje en zusje heb ik moeten achterlaten bij buren die ik nauwelijks ken.’ Zorgen om haar 4-jarige zoontje, dat ernstig ziek is geworden, gaven de doorslag om toch te vertrekken. Zijn Afghaanse medicijnen slaan niet aan. Opgelucht om het vertrek is ze niet: ‘Ik vind dit zo erg, maar dit is de enige manier om te zorgen dat mijn zoontje het redt.’

Wanhopige Afghanen

Daarnaast zijn er nog duizenden Afghanen die een verzoek hebben ingediend bij Buitenlandse Zaken om te worden geëvacueerd naar Nederland omdat zij voor Nederlandse militairen, hulpverleners of journalisten zodanig werk hebben verricht dat zij in levensgevaar verkeren. Velen wachten tevergeefs op antwoord van Buitenlandse Zaken. Het departement ontving naar eigen zeggen ruim 21.500 mails met vragen, maar heeft geen idee om hoeveel evacuatieverzoeken dat gaat. Sommige wanhopige Afghanen hebben wel tien keer gemaild, Andere mailen niet alleen voor zichzelf, maar voor een hele groep mensen.

Achter de schermen doen diverse landen verwoede pogingen om alsnog mensen te evacueren uit het land. Pogingen om vanuit het vliegveld van Mazar-i-Sharif dergelijke evacuatievluchten te organiseren mislukten de afgelopen dagen. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Blinken bevestigde eerder dat er contact met de Taliban was om de vluchten mogelijk te maken, maar dat er ‘moeilijkheden’ waren gerezen over de reisdocumenten van sommige passagiers.

Volgens Buitenlandse Zaken is de evacuatie donderdag vanuit Kabul mogelijk geweest door samen te werken met de Qatarese autoriteiten. Daarvoor is het kabinet Qatar zeer dankbaar. Minister Kaag van Buitenlandse Zaken: ‘Ik ben heel blij dat we deze Nederlanders in veiligheid hebben kunnen brengen. We zijn de Qatarese autoriteiten heel dankbaar dat zij deze exercitie mogelijk hebben gemaakt. Tegelijk zijn er nog veel mensen in Afghanistan die willen vertrekken. Nederland blijft zich inspannen om ook hen te helpen.’

Kaag benadrukt dat voor deze vlucht een beperkt aantal stoelen beschikbaar was. Het proces ging gepaard met ‘tijdsdruk, veiligheidsrisico’s, onzekerheden, passage langs Taliban checkpoints en vereiste toestemming van betrokkenen om hun persoonsgegevens te delen met de Qatarese overheid’. Het is onduidelijk of er nog meer evacuatievluchten komen.

Meer over