Klein meesterwerk over zoektocht door Brazilië

De melodramatische roadmovie Central do Brasil, de derde speelfilm van de Braziliaan Walter Salles, opent met prachtige beelden van het Estaçao dom Pedro II, het centraal station van Rio de Janeiro....

In deze bizarre wereld zit Dora (Fernanda Montenegro), een voormalig onderwijzeres, dag in dag uit achter een klein tafeltje om brieven te schrijven voor ongeletterden. Voor een of twee real noteert ze hun hartsgeheimen, scheldkanonnades, dromen, liefdesbetuigingen en beledigingen.

Als ze om een woord verlegen zitten, vult Dora het zelf in; zij kent de mensen beter dan zij zichzelf, en weet na de eerste regel al waar hun verhaal naar toe gaat.

Aan het einde van de dag gaan alle brieven in een grote tas mee naar huis. Daar sorteert Dora de brieven met haar buurvrouw Irène.

De meeste verdwijnen in de prullenbak, een enkele wordt bewaard in een la. Dat is beter zo; de aanbeden geadresseerde is waarschijnlijk toch een zuipschuit die niet zal antwoorden. Het scheelt bovendien postzegels.

Op een dag vraagt een vrouw of Dora de brief aan haar ex-man, een timmerman genaamd Jisus, al heeft verstuurd. De vrouw is blij dat dat niet het geval is; de vorige keer was ze te hard voor hem. In een nieuwe brief vraagt Dora of Jisus zijn negenjarige zoon Josué wil komen opzoeken in Rio. De inkt is nog niet droog of de vrouw wordt voor het station overreden door een bus. Josué (Vinicius de Oliveira) blijft moederziel alleen achter.

Dora neemt de jongen mee naar huis en verkoopt hem de volgende dag aan een vaag adoptiebureau. Van het geld koopt ze een kleurentelevisie met afstandsbediening. Als ze hoort dat de kinderen niet naar rijke ouders in Europa gaan, maar worden vermoord en dat hun organen worden verhandeld, krijgt ze wroeging.

Ze haalt de jongen weg, en is vervolgens zelf haar leven niet meer zeker. Ze besluit Rio te verlaten en gaat met Josué op zoek naar zijn vader.

Uit nood, en zeker niet van harte. De zoektocht naar Jisus voert Dora en Josué door een ontwricht land. Door verlaten berglandschappen, langs vervallen dorpjes en wegrestaurants, met de brief met het adres van Josués vader als enig houvast.

Maar belangrijker nog dan de fysieke reis van de stad naar de binnenlanden is de emotionele zoektocht van de twee. Door het lot tot elkaar veroordeeld gaan de oude brievenschrijfster en de jonge wees gaandeweg, ondanks zichzelf, steeds meer om elkaar geven.

Samen gaan ze op zoek naar de wortels van hun bestaan, die hen de weg naar een gelukkiger toekomst moeten wijzen.

Vinicius de Oliveira, een tienjarige schoenlapper die door Salles van de straat werd geplukt, is zeer overtuigend als de eigengereide, maar kwetsbare Josué.

De drinkende, liegende en bedriegende Dora - zelf ook door haar vader verlaten en met de jaren wel vaker teleurgesteld in het leven - wordt prachtig gespeeld door de Braziliaanse ster Fernanda Montenegro. De ene keer cynisch en opportunistisch, dan weer kwetsbaar en vol mededogen, maar altijd geloofwaardig in haar vaak onnavolgbare keuzes.

Montenegro werd vorig jaar in Berlijn bekroond met een Zilveren Beer en is genomineerd voor een Oscar.

De film zelf is ook een succesnummer: Central do Brasil werd bekroond in Europa (met een Gouden Beer), in Amerika (met een Golden Globe en een Oscarnominatie voor beste niet-Engelstalige film). In eigen land werd het de best bezochte Braziliaanse film ooit.

Het is terechte erkenning. De diepgravende eenvoud van Central do Brasil, de veelkleurige beelden, de sfeervolle pianomuziek en vooral het spel maken Salles film tot een klein meesterwerk. Ontroerend, maar nooit sentimenteel.

Een verademing vergeleken met het Hollywoodgeweld, waarin echte mensen met een lampje gezocht moeten worden tussen de explosies.

Meer over