AnalyseVERKIEZINGSDEBAT EENVANDAAG

Klaver probeert Kaag van glans te ontdoen, Rutte vs. Wilders levert weinig nieuws op

De eindsprint van de verkiezingscampagne is maandag ingezet met het EenVandaag-verkiezingsdebat. Links-progressieve partijen strijden volop om de zwevende kiezer, terwijl Mark Rutte bijna wanhopig probeert om zijn strijd met Geert Wilders leven in te blazen.

Hilariteit tussen Kaag (D66) en Rutte (VVD) na afloop van het verkiezingsdebat. Beeld ANP
Hilariteit tussen Kaag (D66) en Rutte (VVD) na afloop van het verkiezingsdebat.Beeld ANP

Met de stembussen al open en nog zo’n twee etmalen te gaan tot de eerste exitpolls, kregen zes lijsttrekkers bij EenVandaag één van de laatste kansen om de campagne nog een duw in hun richting te geven. Zeker bij de directe confrontatie tussen Jesse Klaver en Sigrid Kaag – in de debat-opzet namen steeds twee partijleiders het tegen elkaar op – stonden heel wat zwevende zetels op het spel. Ongeveer een kwart van de GroenLinks-kiezers overweegt nog op D66 te stemmen. Omgekeerd geldt ongeveer hetzelfde, blijkt uit het laatste onderzoek van I&O Research.

Klaver slaagde erin om Kaag een moeilijk moment te bezorgen door haar te vragen naar twee omstreden dossiers: de opening van vliegveld Lelystad en de verbreding van de A27 bij Amelisweerd in Utrecht - niet toevallig een stad waar D66 en GroenLinks al langer om de hegemonie strijden. Over Lelystad zei Kaag dat opening ‘nu helemaal niet aan de orde is’, maar bij Amelisweerd leek de D66-leider niet helemaal op de hoogte van de details. ‘Ik weet niet welke kant het dobbeltje op valt’, zei ze na aandringen van Klaver over het al dan niet doorgaan van de bomenkap.

Kaag presenteerde zich op haar beurt als de leider van een partij die anders dan GroenLinks wél regeringsverantwoordelijkheid heeft genomen en een realistischere kijk heeft op de economie. ‘U moet wel meedoen en niet aan de zijkant blijven staan’, zei ze meerdere keren tegen Klaver.

Kaag hekelde de weigering van de GroenLinks-leider om handelsakkoorden te steunen en sprak hem aan op zijn kijk op ondernemers. ‘Klaver heeft het altijd over multinationals, maar hij vergeet de 350.000 MKB-bedrijven. Die voelen zich weggezet door de taal, houding en voorstellen van GroenLinks,’ aldus de D66-leider.

Zeker voor Klaver was het debat een balanceeract tussen aanvallen en bruggenbouwen richting de komende formatie. GroenLinks is erop gebrand om mee te doen aan een volgend kabinet en is daarbij waarschijnlijk mede afhankelijk van D66. Tegelijkertijd moet de GroenLinks-leider iets zien af te halen van de glans van Kaag, die goede kritieken krijgt in deze campagne. Helemaal gerust zal zijn partij er ook na maandag nog niet op zijn.

PvdA-leider Lilianne Ploumen stond voor een nog moeilijkere taak. Ook zij concurreert met D66 en GroenLinks om zetels, maar EenVandaag had haar tegenover CDA-voorman Wopke Hoekstra gezet. Tussen CDA en PvdA is er amper electorale overlap. Ploumen, die eerder niet mocht meedoen aan de goed bekeken debatten van RTL en Het Jeugdjournaal, moest daardoor via een omweg proberen linkse en progressieve kiezers te verleiden op haar partij te stemmen.

Ploumen verweet CDA-leider Hoekstra asociale plannen te hebben. De PvdA-leider werd daarop opnieuw geconfronteerd met het aandeel van haar partij in het kabinet-Rutte II. Beeld ANP
Ploumen verweet CDA-leider Hoekstra asociale plannen te hebben. De PvdA-leider werd daarop opnieuw geconfronteerd met het aandeel van haar partij in het kabinet-Rutte II.Beeld ANP

Hoekstra drukt op Ploumens pijnlijke plek

Ploumen deed dat door Hoekstra weg te zetten als iemand die het CDA naar rechts trekt. Ze wees naar zijn plannen om de duur van de WW in te perken en om mensen een eigen bijdrage te laten betalen voor zorg buiten kantooruren. ‘Het zijn asociale voorstellen’, aldus de PvdA-leider, die er terloops op wees dat ook D66 eigen bijdragen wil in de zorg.

Voor Ploumen hing er veel af van het debat. Sinds het plotselinge vertrek van Asscher in januari schommelt PvdA tussen een schamele 11 en 13 zetels in de Peilingwijzer, het gewogen gemiddelde van de grootste peilingen. Ploumen zei maandag keer op keer dat ze ‘pal’ staat achter de huidige linkse koers van haar partij, maar Hoekstra besloot juist weer te drukken op haar pijnlijkste plek: het beleid van het kabinet-Rutte II.

‘De afgelopen vier jaar waren voor de PvdA één lange sorry-tour’, aldus Hoekstra, die nog even enkele grote bezuinigen van het kabinet-Rutte II opsomde. ‘Dát was asociaal.’

Een confrontatie tussen Geert Wilders en Mark Rutte vormde het sluitstuk van het debat. Veel nieuws leverde dat niet op. Rutte presenteerde zich weer als de staatsman die moeilijke beslissingen neemt; Wilders verweet de demissionair premier opnieuw dat hij niks doet tegen immigratie.

Bijna wanhopig probeerde Rutte desondanks om toch nog een spannende twist te geven aan het debat, dat dinsdag in het NOS-slotdebat ook weer op het programma staat. Hij hield de kijkers voor dat de kans bestaat dat de PVV de grootste wordt. ‘Stem VVD als u dat wilt voorkomen.’

Het kwam gekunsteld over. Geen enkele peiling wijst op grote winst van de PVV. De VVD staat nog steeds op kop. Rutte heeft er alles aan heeft gedaan om de campagne zo onderkoeld mogelijk te houden, maar dat begint een probleem te worden. De VVD, die al weken geleden tot de gedoodverfde winnaar is uitgeroepen, verliest langzaam terrein. Bij gebrek aan een tweestrijd zwermen de kiezers alle kanten op. Vier, misschien zelf vijf nieuwe partijen – Volt, JA21, Bij1, de Boerburgerbeweging en Code Oranje – maken kans om in de Tweede Kamer te komen.

Hyperfragmentatie dreigt. Ook als Rutte wint, zal het regeren er voor hem dan niet makkelijker op worden.

Meer over