Klaargestoomd voor tekenen participatieverklaring

Minister Asscher wil alle nieuwkomers na een begeleidingstraject een participatieverklaring laten tekenen. Zoetermeer begint alvast.

Asielzoekers in de bibliotheek van Zoetermeer Beeld Marcel van den Bergh
Asielzoekers in de bibliotheek van ZoetermeerBeeld Marcel van den Bergh

'De politie in Nederland is er voor iedereen', zegt vrijwilliger Bart de Jong van VluchtelingenWerk. 'Je hoeft hier voor de politie dus niet bang te zijn.' Een groepje Syrische vluchtelingen staat in de hal van het politiebureau Zoetermeer. Even later legt een baliemedewerkster uit dat aangifte doen alleen kan op afspraak, of via internet.

'En als iemand mij op straat in elkaar probeert te slaan? Moet ik dan ook eerst met mijn telefoon het internet op om de politie te bereiken?', vraagt Mohammed Khattab (28) verbaasd via de tolk Asmaa Yassine. Nee, klinkt het, dan is er altijd nog 112. Khattab knikt gerustgesteld.

Nederlandse kernwaarden

Dit groepje van vers gearriveerde Syriërs doet vandaag het 'Rondje Zoetermeer', langs de belangrijkste nuttige plekken in de stad. Het is onderdeel van het zogenoemde participatieverklaringstraject waarmee Zoetermeer al is begonnen, in aanloop naar een nieuwe wet die mogelijk in 2017 van kracht wordt. Vanaf 1 juli wil minister Asscher (Sociale Zaken) elke nieuwkomer verplicht een verklaring laten tekenen waarin hij of zij de belangrijkste Nederlandse kernwaarden onderschrijft.

Het krabbelen van het papiertje is niet het doel op zich. Elke gemeente krijgt per persoon 2.370 euro voor maatschappelijke begeleiding en daarbij hoort ook dat zij statushouders kennis laten maken met de Nederlandse samenleving en waarden en normen. Hoe? Dat mag iedere gemeente zelf weten. Zoetermeer heeft een programma opgesteld van acht te volgen workshops. Wie op zijn presentiekaart achter elk onderdeel een krulletje heeft staan, is volgens de gemeente klaar om de participatieverklaring te tekenen. Dit vindt idealiter allemaal nog plaats vóór de inburgeringscursus begint en zo snel mogelijk nadat een asielzoeker een huis heeft gekregen.

Lees ook

Er is ook veel kritiek op het laten ondertekenen van een participatieverklaring. Critici spreken van een 'nutteloze verklaring.'

Kritiek

Op de participatieverklaring is nogal wat kritiek. Wat heeft het voor zin om migranten op straf van boete een handtekening te laten zetten onder de Nederlandse 'kernwaarden', vraagt onder meer de VVD zich af. Dat je een krabbel zet, zegt immers niets over het naleven van die waarden. VluchtelingenWerk en onder meer D66 vinden het bovendien onrechtvaardig om van vreemdelingen te verlangen dat zij een dergelijke verklaring tekenen, terwijl er ook Nederlanders zijn die de 'kernwaarden' niet onderschrijven of naleven.

Ondanks die kritiek levert VluchtelingenWerk in onder andere Zoetermeer wel een bijdrage aan het traject dat voorafgaat aan de ondertekening. Want praktische voorlichting over hoe de Nederlandse samenleving werkt, vindt de organisatie wél nuttig.

De Syriërs die vandaag achter vrijwilliger De Jong door Zoetermeer wandelen, wonen er tussen de twee weken en twee maanden. 'Misschien dat sommigen van jullie hier al zijn geweest?', vraagt De Jong als hij halt houdt bij tussenstop nummer twee, de kringloopwinkel. 'We gaan zo naar binnen om te kijken, maar het is niet de bedoeling dat jullie nu dingen gaan kopen.'

Minister Asscher kijkt tevreden toe hoe een nieuwe Nederlander de participatieverklaring ondertekent Beeld Guus Dubbelman
Minister Asscher kijkt tevreden toe hoe een nieuwe Nederlander de participatieverklaring ondertekentBeeld Guus Dubbelman

Tour door Zoetermeer

Binnen banen de Syriërs zich een weg door de op kleur gesorteerde kerstdecoraties, blikjes, hondenbeeldjes, dvd's en glazen (50 cent per stuk). Een medewerkster legt uit dat ze bij Kringloop Mania altijd vrijwilligers kunnen gebruiken en dat er ook genoeg te doen is voor wie nog niet veel Nederlands spreekt. 'Wc's schoonmaken, de winkel afstoffen en netjes houden.'

Terwijl ze vertelt, inspecteert Mohammed Khattab met bijzondere belangstelling een tweedehands groene waterpijp. Anas grabbelt intussen in de keukenbenodigdheden. Hij zoekt een specifiek groentemes, legt hij uit, maar er zit niet bij wat hij zoekt. Hij werkte in Syrië in een banketbakkerij. 'Ik zou graag weer gaan werken, bijvoorbeeld als kok in een restaurant.'

De tour gaat verder langs de bibliotheek, waar de Syriërs te horen krijgen dat ze met de ZoetermeerPas gratis lid kunnen worden. Er is een aparte hoek met materiaal om Nederlands te leren, vertelt Sandra van het Taalhuis, een onderdeel van de bibliotheek.

Vrijwilligerswerk

Elias Shalhet (21) bladert gretig door de mappen met oefenexamens inburgering. De Syrische student is sinds een jaar in Nederland en heeft zichzelf de taal al grotendeels eigengemaakt zonder les te hebben gevolgd. Hij is de enige van de groep die al hele gesprekken kan voeren in het Nederlands.

'Nederlandse vrienden maken en gewoon goed luisteren naar hoe de mensen praten', legt Shalhet zijn methode uit. Binnenkort gaat hij aan de Universiteit Leiden een taalcursus volgen in voorbereiding op het staatsexamen - een hoger niveau dan het inburgeringsexamen - en daarna wil hij gaan studeren.

De tour gaat verder langs het centrale punt VIP voor vrijwilligers, waar ene Marijke uitlegt dat er vierhonderd vacatures zijn in Zoetermeer. 'We kunnen een individuele afspraak maken waarin we spreken over wat zou je leuk vinden, wat kun je?' Ze deelt een informatievel uit waarop wordt uitgelegd voor welke doelgroepen er vrijwilligerswerk wordt gedaan - mensen met een handicap, ouderen. 'O, vrouwen', wijst Shalhet met een grijns op het papier. 'Kan ik daar ook voor vrijwilligen?'

De tour komt ook langs de bibliotheek van Zoetermeer Beeld Marcel van den Bergh
De tour komt ook langs de bibliotheek van ZoetermeerBeeld Marcel van den Bergh

Krabbel op de aftekenkaart

Bij het Werkplein van het UWV krijgt het groepje vervolgens door klantmanager Ahmed in razende vaart uitgelegd hoe het hier werkt met contactpersonen en afspraken maken bij de balie. Op tijd komen is essentieel, benadrukt hij nog maar eens. Dankzij zijn Marokkaanse achtergrond kan hij zijn verhaal doen in het Arabisch. De Syriërs grinniken om zijn accent. 'Hij praat zoals in de kinderprogramma's die wij vroeger op tv zagen', zegt Abdullatif Barikhan.

Buiten zet tolk Asmaa Yassine krabbels op de aftekenkaart van de deelnemers. Daarop staan bijvoorbeeld ook een workshop financiën en een dagdeel geschiedenis en cultuur van Nederland en Zoetermeer. 'Bedankt', zegt Shalhet in het Nederlands als ze zijn kaart tekent. 'Was gezellig.'

Vrijwilliger De Jong had de groep graag nog meegenomen naar het wat verder weg gelegen ziekenhuis, vertelt hij, maar dat is lastig omdat niet iedereen een fiets bij zich heeft. Dat is het volgende puntje voor de inburgering.

Ritueel

Elke gemeente mag zelf een traject bedenken dat voorafgaat aan het tekenen van de participatieverklaring. Minimaal moet er één dagdeel voorlichting worden gegeven over de Nederlandse 'kernwaarden'. Stichting Pro Demos ontwikkelde een workshop, maar het traject is vaak uitgebreider dan dat en heeft soms een lokaal tintje. Zo organiseert de gemeente Sittard-Geleen een busexcursie door de Westelijke Mijnstreek. In Oss wordt het tekenen van de verklaring gecombineerd met een kennismaking met het sportaanbod in de gemeente. Het ondertekenen van de participatieverklaring wordt doorgaans met enig ritueel omgeven. 'Daar maken we een mooie ceremonie van, met hapjes en aanwezigheid van de wethouder en de burgemeester', is bijvoorbeeld het voornemen van de gemeente Houten.

Meer over