Klaargestoomd voor de brandstapel

In Mexico is elke president traditioneel veroordeeld tot de brandstapel. Vijf van de zes jaren van zijn ambtstermijn blijft de kritiek op hem grotendeels onderhuids, maar wanneer het einde in zicht komt barst dat verborgen reservoir met veel lawaai open....

Cees Zoon

Op zich is het dus niet vreemd dat Vicente Fox nu heftig onder vuur ligt. De eerste president in ruim zeventig jaar die niet behoort tot de Partij van de Institutionele Revolutie (PRI), wordt weliswaar niet beschuldigd van persoonlijke verrijking (al zijn er wel aanklachten tegen zijn tweede vrouw en zijn stiefkinderen), maar als het op incompetentie aankomt dreigt hij alle records te gaan slaan. Zelfs als we de clichés van de rituele slachtpartij even terzijde laten, hangt Fox een vernietigend vonnis boven het hoofd: zijn erfenis is een bijna volledig onbestuurd en onbestuurbaar land.

Heeft Mexico een regering? En: waar is Fox? Het zijn de twee voor de hand liggende vragen in de chaotische dagen die Mexico doormaakt. Het land staat aan alle kanten in brand, maar de president en zijn regering schitteren door onzichtbaarheid. Als hij zijn mond al open doet, dan is dat voor een bagatelliserende kwinkslag.

De drugsoorlog die tientallen slachtoffers per dag maakt? ‘Geen probleem voor de nationale veiligheid.’ Het centrum van een van de grootste steden ter wereld al een maand bezet door demonstranten? ‘Dat probleem is beperkt tot één enkele straat, de rest van het land is rustig.’

Het is moeilijk kiezen welk van de problemen de Mexicaanse staat het ernstigst bedreigt. Zeker is dat ze bij elkaar opgeteld een groeiend gevoel van onbestuurbaarheid oproepen in Foxilandia, zoals Mexico bij het aantreden van de voormalige Coca-Cola-directeur schertsend werd genoemd.

De open oorlog tussen de drugskartels bevestigt het onvermogen of de afwezigheid van de staat. De gewelddadige strijd, die wordt uitgevochten met tot de tanden bewapende privélegers, heeft zich inmiddels uitgebreid over het hele land. Dit jaar alleen al zijn bijna 1200 mensen ‘geëxecuteerd’. Nadat het toeristencentrum Acapulco al veroverd was door de narcomafia’s, lijkt nu ook de streek rond Cancún aan de beurt: politiecommissaris met genadeschot afgemaakt, bomaanslag op kantoor OM, granaataanvallen op twee kranten.

Een politiek conflict heeft een andere toeristenstad, Oaxaca, zo goed als van de buitenwereld afgesneden. Wat begon als een protest van onderwijzers is uitgemond in een totale confrontatie met als doel het afzetten van de gouverneur. De hele binnenstad is geblokkeerd, de gouverneur is ondergedoken, het parlement van de staat uit zijn gebouw gezet en avond na avond vinden er schietpartijen plaats. Het OM van Oaxaca spreekt zelfs van een stadsguerrilla.

En dan hebben we natuurlijk het post-verkiezingsconflict, zoals het eufemistisch wordt genoemd. De aanhangers van de linkse kandidaat López Obrador zijn niet van plan het centrum van Mexico-Stad weer vrij te geven. Uit de woorden van de kandidaat zelf moeten we afleiden dat Mexico aan de vooravond van een nieuwe revolutie staat.

Een cruciale dag is 16 december, de dag van De Schreeuw. Dan volgt de president het voorbeeld van de onafhankelijkheidsstrijders van 200 jaar geleden en ‘schreeuwt’ hij ‘onafhankelijkheid!’ Dat doet hij normaal gesproken vanaf het balkon van het presidentiële paleis, maar het plein daaronder is al een maand bezet door de oppositie. En die dreigt op dezelfde dag tijdens een ‘Nationale Democratische Conventie’ López Obrador tot president te kiezen.

Als zijn rechtse opponent Felipe Calderón tegen die tijd tot winnaar van de verkiezingen is uitgeroepen, heeft Mexico vanaf dat moment twee presidenten: een ‘van de machthebbers’ en een ‘van de straat’.

President Fox weet zich geen raad met de situatie. Een parlementslid van zijn partij van Nationale Actie suggereerde afgelopen weekeinde de hulp van internationale bemiddelaars in te roepen, mannen als de Spaanse ex-premier Felipe González of Bill Clinton. De mogelijkheid tot een dialoog zou definitief voorbij zijn: ‘In Mexico zijn geen brandweermannen meer.’ Fox zou de opperwachtmeester moeten zijn, maar hij manifesteert zich meer als een pyromaan. Dat hij daarmee in zijn onhandigheid het vuur onder zijn eigen brandstapel aansteekt, schijnt hem niet te deren.

Cees Zoon

Meer over