Klaar met Oranje, klaar voor Oranje

Natuurlijk wordt er bij slecht spel of verlies gekankerd op Oranje. Maar dat zou net zo goed op diepe betrokkenheid kunnen duiden....

tekst Bert Wagendorp

1 Over de groeiende kloof tussen het Nederlands elftal en de Oran je fans.

'Tante Wies van de overkant zegt dus na Tsjechië-Nederland, ze zegt: laat die jongens daar maar blijven. Keihard. Laat ze maar schoenpoetser worden of zoiets, zegt tante Wies nog.

'Tante Wies was er dus even hélemaal klaar mee, met Oranje. Die is kritisch, hoor. Dat komt, tante Wies mag dan 75 wezen, ze heeft wel kijk op voetbal. Als het niet deugt, pakt ze de borrelnootjes erbij om uit te leggen wat er mankeert aan het tactisch concept. Met die borrelnootjes. En tegen de Tsje chen leek het nergens op, volgens tante Wies.

'Ja, van tante Wies kan het Nederlands elftal even de bietenbrug op. D'r staan ook te veel van die ouwe gebakkies in de ploeg, volgens tante Wies.

2 Over de Oranjestraat EK 2000

Tante Wies woont in de Trompstraat in Alkmaar. Een echte gezellige straat, die in 2000 door sbs6 werd uitgeroepen tot de Oran je straat van Nederland. Geweldig feest is dat toen nog geworden, ondanks alle penalty-ellende tegen de Italianen, met twee biertaps en een grote barbecue. Piet Pau lus ma himself stond 's avonds het weer te voorspellen, in de Trompstraat.

Er hangt op de hoek nog altijd een straat naambord: 'De Oranjestraat ek 2000'. Al een paar keer is de gemeente langsgeweest om het bord te verwijderen, aangezien het tot verwarring kan leiden bij postbodes, besteldiensten en de brandweer. Maar dat bord blijft hangen. D'r moet niemand aan dat bord komen. Als zo'n ambtenaar het weer eens wil komen losschroeven, staan er zo een man of wat omheen, en die verklaren dan beleefd doch dringend dat het bord moet blijven hangen. En dan blijft het ook hangen.

Ze zijn er trots op, in de Trompstraat, dat ze de Oranjestraat zijn. En de voorbereidingen voor het ek van 2004 zijn in volle gang, want adel verplicht. Volgende week nog even de Schotten afstraffen, dan kunnen er definitieve plannen worden gesmeed.

Maar oranje wordt ie, de Trompstraat. Zo oranje als een kilo winterwortels in een emmer jus d'orange. Daarvoor staat Dora van der Ham (54) hoogstpersoonlijk garant. Ze heeft dat niet, die kritische instelling van tante Wies aan de overkant. Dat komt: ze snapt geen bal van voetbal. Ze houdt ook helemaal niet van voetbal. Behalve wanneer Oranje speelt. Dan is er twee keer drie kwartier niets belangrijkers op de wereld.

Dora van der Ham zegt: 'Van Oranje moeten ze afblijven.'

3 Over Heel Holland Helpt

Die reclamejongens van Heine ken, met hun Heel Holland Helpt-gedoe en hun opgefokte reclamespotjes en overdreven Oranje-ve rering, slaan die de plank helemaal mis of voelen ze de stemming onder het publiek juist perfect aan?

Het laatste, denkt Matty Verkamman, tot het ek 2000 in dienst van dagblad Trouw een van Nederlands toonaangevende voetbal jour nalisten. Verkamman houdt zich tegenwoordig vooral bezig met wat zijn magnum opus moet worden: een vijftiendelige geschiedschrijving van Oranje. Binnenkort verschijnt deel drie van Oranje toen en nu.

Verkamman vermoedt dat de negatieve houding jegens Oranje vooral een media-kwestie is. En hij kan het weten, want hij sabelde in zijn wekelijkse column in Trouw coach en spelers ook een aantal malen genadeloos neer.

Maar uit niets blijkt dat het grote publiek de ploeg ook zat is. Natuurlijk, er wordt gekankerd na verlies of bedroevend spel, maar dat kun je ook zien als een bewijs van grote betrokkenheid. Vroeger kankerde het volk niet op Oranje. Kon het volk wat schelen, Oran je. De club, daar ging het om. Te veel Ajacieden in Oranje, te veel Feye noor ders, te veel psv'ers.

Nu schreeuwt Ruud van der Ham (55), de man van Dora, weleens heel hard en gepassioneerd naar het scherm. 'Ver-jóngen!!', schreeuwt Ruud dan bijvoorbeeld. Dat moet niet als kritiek worden gezien, maar als opbouwend advies vanuit een diepe betrokkenheid. Dat geldt ook voor: 'Kluivert, eikel!'

4 Over Holland-België

Na de vriendschappelijke interland tegen België, in augustus, brak de pleuris uit. En niet eens vanwege de uitslag (1-1). Maar dat die verwende krengen met het vliegtuig naar Brussel gingen was de bloody limit. Dat ze in het stadion ook nog eens overduidelijk helemaal geen zin hadden in de wedstrijd en met de verveling diep in de ogen over het veld sjokten, was een schande: de typering 'de verwende miljonairs' was geboren.

'Allemaal observaties van de media', zegt Verkamman. De kloof tussen Oranje en het volk is vooral een kloof in de media. De volgende wedstrijd gaf hem gelijk. Om het echie tegen Oostenrijk was het stadion gewoon weer een oranje zee vol deinende en hossende fans die de wave inzetten en onze jongens hartelijk toejuichten.

'Geen wonder dat die spelers in de war raken', zegt Verkamman. 'Die jongens lezen in de krant hoe ze worden uitgekotst, en komen vervolgens in een stadion dat overloopt van enthousiasme en aanhankelijkheid. Die begrijpen het niet meer, die denken echt dat ze in een soort schimmenwereld terecht zijn gekomen.'

5 Over het magische jaar 1974

We gaan terug naar het magische jaar 1974. Voor het eerst in de na-oorlogse voetbalgeschiedenis heeft het Nederlands elf tal zich geplaatst voor het wk. Is in Ne der land sprake van een wk-koorts? Ab soluut niet. Ne derland heeft zich met mazzel gekwalificeerd, er zijn maar weinig mensen die het team veel kansen toedichten ondanks de aanwezigheid van enkele van de beste spelers van de wereld.

Op 5 juni speelt het elftal een laatste oefenwedstrijd in de Kuip, tegen Roemenië. Het stadion zit voor ongeveer een derde vol. Die toeschouwers honen onze jongens na de 0-0 met een striemend fluitconcert van het veld af. Vernederd door de eigen fans vertrekken de helden naar West-Duitsland, waar tien dagen later tegen Uruguay de weg naar de finale wordt ingeslagen.

Die speelt Nederland op 7 juli.

Op 9 oktober speelt de vice-wereldkampioen weer voor het eerst een thuiswedstrijd, andermaal in Rotterdam, tegen Zwitserland. Driekwart van het stadion is leeg.

6 Over de liefde voor Oranje

De voetballers, de voetballiefhebbers, de clubs en het Nederlands elftal: het was heel lang een gecompliceerd kwartet vol wederzijds wantrouwen. Feyenoord zowel als Ajax hadden regelmatig grote moeite met het afstaan van hun spelers aan de bondscoach omdat ze het Europa Cup-toernooi veel belangrijker vonden én omdat het bij de knvb in vergelijking met de clubs een amateuristische bedoening was.

Johan Cruijff ging naar Italië om inkopen te doen voor zijn juist geopende shoetique en zegde daarvoor een interland af. Ne der land werd keer op keer uitgeschakeld voor het wk, maar eigenlijk lag niemand daar echt van wakker. Wat had Nederland op een wk te zoeken?

Het duurde tot 1970 voor de ogen opengingen. Het wk in Mexico het mooiste ooit gespeeld maakte ook in Nederland grote indruk. Verkamman: 'En opeens besefte ook Johan Cruijff dat een wk belangrijker was dan een Europa Cup. Dat de impact veel groter was.' Nederland realiseerde zich plotseling dat het over een generatie voetballers beschikte die in Mexico ver had kunnen komen die ook vier jaar later nog ver zou kunnen komen.

De eerste kwalificatiewedstrijd voor het wk in West-Duitsland, in november 1972, markeerde een verandering. Neder land won met 9-0 van Noorwegen. Je zou het de feestelijke geboorte van het Oranje-gevoel kunnen noemen. Maar dat moest nog wel groeien, ook bij de spelers.

Johan Cruijff was in 1978 pas 31 jaar en nog steeds de beste speler ter wereld. Hij zegde niettemin gewoon af voor het wk, alsof hij al drie titels op zak had.

Tegenwoordig zou zelfs Patrick Kluivert het ondanks alle op hem gerichte kritiek niet in zijn hoofd halen om een wedstrijd van het Ne derlands elftal te laten lopen. Misschien zijn het verwende miljonairs, de spelers van nu, maar ze komen altijd, ook in augustus voor een onbenullige partij tegen België. Spe lers verruilen van club, om maar in aanmerking te blijven komen voor Oranje. Ne der land heeft eindelijk wat andere landen al lang hadden: een speler met meer dan honderd interlands.

7 Over het blad Aanvalluh!

De Supporters Club Oranje heeft ongeveer 36 duizend leden. Die betalen jaarlijks 22,70 euro, waarvoor zij vier maal per jaar het tijdschrift Aanvalluh! ontvangen, één keer gratis naar binnen mogen in het recentelijk geopende Oranje mu seum in Am sterdam (hoek Muntplein-Kal verstraat) én voorrang hebben bij de kaart verkoop voor interlands tickets voor uitduels zijn zelfs uitsluítend verkrijgbaar via de Supporters Club.

Samen met de Oranjefans die hun ticket hebben gekregen via een van de sponsors van het Nederlands elftal, zorgen de leden van de Supporters Club Oranje ervoor dat tegenwoordig elke thuiswedstrijd van het Ne derlands elftal binnen de kortste keren is uitverkocht. Ook wanneer het een wedstrijd om de baard van de keizer is. Dat is niet altijd zo geweest. In de jaren tachtig moest de knvb regelmatig uitwijken naar 'de provincie' om Oranje in een enigszins gevuld stadion te laten spelen. Dus speelde de ploeg in 1983 de ek-kwalificatiewedstrijd tegen IJs land in het Groningse Oosterpark dat trouwens met zevenduizend toeschouwers niet eens voor de helft was bezet.

Mede dankzij de Supporters Club Oranje is een bezoek aan een wedstrijd van Oranje tegenwoordig een risicoloze aangelegenheid. Onder 'harde kern' verstaan ze bij de Sup por ters Club geen gevaarlijke hooligans, maar trouwe fans die élke wedstrijd volgen. De Supporters Club Oranje is zo'n geweldig succes, dat de Belgische, Duitse en Finse bond al zijn langsgeweest, om te kijken of ze het concept kunnen overnemen.

Matty Verkamman: 'Door de sponsorkaartjes en Supporters Club zijn thuiswedstrijden van Oranje uit de hand gelopen personeelsfeestjes geworden. Het is één ju be len de massa, ook bij Nederland-An dorra waar niks meer op het spel staat. Daar kun je lullig over doen, maar die mensen komen voor een feestje, dus die maken er hoe dan ook een feestje van. Het is een soort hockeypubliek, tegenwoordig, bij de interlandwedstrijden. Per soonlijk vind ik dat niet erg. Het is zelfs verre te prefereren boven alle gewelddadigheid uit het verleden. Niet dan?'

8 Over de kleur oranje

Op zolder staan de zakken met oranje spullen klaar, zegt Ruud van der Ham. Ze staan pal achter de kerstspullen. In de zakken zitten oranje vlaggetjes, oranje ballonnen, oranje electriciteitsbuizen, oranje bloemen, minstens vijftig oranje caps en verder nog verschillende andere attributen, allemaal oranje. Er zit ook een oranje laken in met daarop de namen van diverse spelers, alsmede diverse oranje T-shirts. Terwijl Dora van der Ham zich voor de wedstrijd geheel in oranje hult, trekt Ruud alleen zijn oranje klompen aan, doet hij een oranje stropdas voor en zet een oranje pet op. Tij dens belangrijke toernooien slaat de winkelier in de wijk veel oranje spullen in. Want hij weet dat er veel vraag naar is. Als hij Dora en tante Wies ziet aankomen, dan weet hij al hoe laat het is.

Een oranje Trompstraat helemaal oranje, dat doet pijn aan de ogen: te veel van dat helle, schelle oranje. Maar ja, wat doe je eraan. Het is nu eenmaal oranje, Oranje.

9 Over het magische jaar 1988

Bij Matty Verkamman in de boekenkast staan alle publicaties over het wereldkampioenschap van 1978 in Argentinië, waar Nederland andermaal de finale haalde, en verloor. 'Als je ziet wat er destijds uitkwam en dat vergelijkt met wat er tegenwoordig wordt gepubliceerd voor en tijdens een groot toernooi, dan valt het je pas op hoe bescheiden het in 1978 nog allemaal was.'

Na 1978 zakte de belangstelling rond Oranje weer in. Het ek van 1980 was een bloedeloos toernooi en de drie daaropvolgende grote toernooien ontbrak Oranje. Maar toen kwam 1988 en het ek in Duits land. Inclusief de halve finale tegen Duits land de gewónnen halve finale en de gewonnen finale tegen Rusland.

'We deden altijd al wat, hier in de straat', zegt Ruud van der Ham, 'maar toen is het écht begonnen. De hype, zeg maar.'

'In 1988 brak de gekte los', zegt Matty Verkamman. In 1988 juichte Nederland om het oranje stoplicht en om wegwerkers in oranje hesjes. Het jaar 1988 bepaalde voor de jaren erna de houding van het Nederlandse volk jegens Oranje. Die houding was: groot enthousiasme, nog eens extra aangevuurd door bedrijven en media die in de gaten kregen dat het commercieel bijzonder interessant was, de liefde voor het Nederlands elftal, en die daarom elk volgend toernooi voor meer spektakel zorgden.

10 Over de koningin

Zodra het Wilhelmus weerklinkt voor onze jongens, staat ook Dora van der Ham fier overeind naast haar stoel en grijpt de ontroering haar bij de keel. Soms moet zij zelfs een traan wegpinken.

Dora van der Ham vermoedt dat er een verband bestaat tussen haar grote liefde voor het koningshuis en haar eeuwige trouw aan Oranje. Haar man Ruud weet dit wel zeker.

Trouwens, als de Trompstraat straks oranje aangekleed moet worden, staat tante Wies als eerste bij de familie Van der Ham op de stoep om te helpen. Tante Wies mag dan de harde kritiek niet schuwen, ook haar Oranjeliefde is, als het erop aankomt, onvoorwaardelijk.

Tijdens het ek 2000 stond in het voortuintje van tante Wies een grote plastic dug-out. 'Koots', hadden ze erop geschreven.

11 Over Schotland

Volgens Matty Verkamman zal Neder land de Schotten op eenvoudige wijze aan de kant schuiven. Daarna zal de Oranjegekte weer in volle hevigheid losbarsten en het hoeft ons, meent Ver kam man, helemaal niet te verbazen wanneer deze generatie voetballers in Portugal alsnog zijn laatste kans zal pakken en Euro pees kampioen wordt.

Volgens Dora van der Ham is het natuurlijk niet zo dat het Nederlands elftal straks tegen een paar chocolademannetjes voetbalt.

De tegenstand wordt gevormd door echte voetballers. Dat mogen we niet vergeten. Ook tante Wies heeft zich al in soortgelijke bewoordingen uitgelaten, onderschatting kan dodelijk zijn.

Bij de Supporters Club Oranje zit manager Wendy Bakker al klaar om de verwachte gi-gan-tische stroom aanvragen voor ek-kaartjes in goede banen te leiden.

Maar als Oranje het niet haalt, als de Schotten volgend jaar naar Portugal gaan wat God verhoede en wat eigenlijk een totaal onvoorstelbaar scenario is, zeg maar gerust een nachtmerrie, maar goed, remember Ire land ls de ramp zich andermaal voltrekt en we er dus toch weer uitvliegen, dan is Ruud van der Ham enige tijd totaal, maar dan ook helemaal en honderd procent van slag.

Maar de kans dat het zover komt is minimaal, denkt Ruud. Het wordt gewoon een zomer vol oranje.

Meer over