ProfielJosé Antonio Kast

‘KKK Kast’, een rechtse houwdegen zoals Chili die sinds dictator Pinochet niet meer heeft gehad

Als José Antonio Kast op 19 december de tweede ronde van de verkiezingen wint, krijgt Chili een extreem-rechtse president. Zo een die liefst uit de ‘te linkse’ VN zou stappen en een slotgracht wil graven om illegalen buiten de deur te houden.

Jarl van der Ploeg
De Chileense presidentskandidaat José Antonio Kast op een campagnebijeenkomst in de Chileense hoofdstad Santiago.  Beeld Marcelo Hernandez / Getty Images
De Chileense presidentskandidaat José Antonio Kast op een campagnebijeenkomst in de Chileense hoofdstad Santiago.Beeld Marcelo Hernandez / Getty Images

Volgens het ene deel van de Chilenen is José Antonio Kast een klassieke sterke man die de orde in hun land eindelijk weer zal herstellen, volgens het andere deel is hij een extreem-rechtse populist die al zijn hele leven standvastig weigert te deugen. De vraag die rest is: welk deel van de Chileense bevolking is het grootst? Afgelopen zondag won Kast in elk geval de eerste ronde van de Chileense presidentsverkiezingen met 28 procent van de stemmen, waardoor hij het op 19 december zal opnemen tegen zijn enig overgebleven rivaal, de radicaal linkse Gabriel Boric, die in de eerste ronde 26 procent van de stemmen kreeg.

Eigenlijk was het leven van José Antonio Kast al controversieel voor het goed en wel begonnen was. Zijn beide ouders werden geboren in Duitsland, alwaar zijn vader, Michael Kast, als luitenant diende onder de nazi’s. Na de oorlog vluchtte de familie met hulp van het Vaticaan via Argentinië naar Chili, waar een van hun zoons, Miguel, de oudere broer van José Antonio, in de jaren tachtig eerst minister van Arbeid werd onder dictator Augusto Pinochet en vervolgens president van de Centrale Bank.

De jongste telg moet het nu opnemen tegen iemand die geldt als zijn absolute tegenpool: Boric, een 35-jarige voormalige studentenleider wiens armen vol tatoeages zitten en die een alliantie van sociale bewegingen en linkse partijen aanvoert, waaronder de Chileense Communistische Partij. Hij wil de belastingen voor superrijken verhogen, de vrije markt beteugelen en de privatisering van onder meer het pensioenstelsel terugdraaien. Hij belooft bovendien de inheemse bevolking te beschermen, net als het klimaat, en hij wil abortus legaliseren, net als het homohuwelijk.

Lagere belastingen, kleinere overheid

Kast daarentegen, is een ultraconservatieve politicus die feilloos aanvoelt dat het electoraat zich zorgen maakt over veiligheid, en die daarom continu belooft de eenheid met harde hand te zullen herstellen en criminelen en ordeverstoorders harder aan te pakken. Hij wil een lagere belasting heffen, de overheid inkrimpen en het gevangeniswezen uitbreiden. Hij riep al eens dat Chili de Verenigde Naties moet verlaten omdat die club te links is, en zijn harde opmerkingen over migranten – hij stelde ooit voor een slotgracht te graven tussen Chili en Bolivia om zoveel mogelijk illegalen buiten de deur te houden – leverden hem in sommige kringen al de bijnaam KKK Kast op.

Het zijn dergelijke opmerkingen waardoor Kast, die al sinds 2001 politiek actief is en in 2017 ook al eens een gooi deed naar het presidentschap, langzaamaan uitgroeit tot de zoveelste Latijns-Amerikaanse politicus zich spiegelt aan de rechts-populistische stoomwals Jair Bolsonaro. Net als de Braziliaan Bolsonaro hamert ook Kast, als overtuigd katholiek en vader van negen kinderen, continu op het belang van traditionele gezinswaarden. Hij is faliekant tegen abortus en beloofde hij al in meerdere toespraken de invloed van de zogenoemde ‘homolobby’ in te perken.

Militaire dictatuur

Ook heeft Kast, net als Bolsonaro, zijn sympathie voor de vroegere militaire dictatuur in zijn land nooit onder stoelen of banken gestoken. Dat tijdens Pinochets bewind (1973-1990) duizenden linkse militanten werden opgepakt, gemarteld en vermoord, brengt hij nooit ter sprake. Wel dat onder Pinochet de economie van Chili bloeide.

Hoewel Chili lange tijd als het meest stabiele land in Latijns-Amerika gold, lijkt Kast te profiteren van de groeiende onrust die het land sinds 2019 in haar greep heeft. Eerst braken er hevige rellen uit vanwege de structurele onvrede over de gapende kloof tussen arm en rijk. Onder druk van de demonstranten werd besloten een nieuwe grondwet te schrijven. Vorige maand ontsnapte de scheidende president Sebastián Piñera bovendien ternauwernood aan een impeachment, nadat zijn familienaam was opgedoken in de Pandora Papers. En halverwege oktober riep diezelfde Piñera de noodtoestand uit en stuurde hij zijn leger naar het zuiden van het land om de almaar gewelddadiger wordende protesten van de inheemse bevolkingsgroep de Mapuches de kop in te drukken.

Tot overmaat van ramp werd Chili begin vorig jaar, zoals ieder land ter wereld, hard getroffen door het coronavirus, een pandemie die bestaande ongelijkheden blootlegt en politiseert.

Spannendste race sinds 1990

En zo kan het gebeuren dat Chili op 19 december een van de spannendste, meest gepolariseerde en misschien wel belangrijkste verkiezingsdagen beleeft sinds het herstel van de democratie in 1990. De voorbije jaren wisselden centrum-links en centrum-rechts elkaar netjes af. Ditmaal gaat de race opeens tussen twee extremen.

‘Ik wil niet dat extreem-links straks wint in Chili’, aldus de centrum-rechtse presidentskandidaat Sebastián Sichel, die zondag met 12 procent van de stemmen sneuvelde in de eerste ronde. Yasna Provoste, de centrum-linkse presidentskandidaat die zondag eveneens eindigde op 12 procent van de stemmen, formuleerde het als volgt: ‘Een totalitaire, fascistische geest, dat is waar het kandidaatschap van José Antonio Kast voor staat’.

Chili is zondag onmiskenbaar een nieuwe weg ingeslagen, maar pas op 19 december wordt duidelijk waar die weg precies eindigt; helemaal aan de linkerkant van het spectrum, of juist uiterst rechts, aan de zijde van José Antonio Kast.

Drie keer Kast

José Antonio Kast wist volgens politiek analisten een groot deel van de middenklasse aan zich te binden omdat hij uitgesproken tegenstander is van de nieuwe grondwet die momenteel door een speciale commissie van 155 burgers wordt opgesteld. Kast waarschuwde alvast voor de meest ­‘woke’ grondwet ter wereld.

Waar zijn tegenstander Boric de ­ontkenning van de mensenrechtenschendingen onder Pinochet strafbaar wil maken, kwam Kast juist met een voorstel om gevangenen die ouder zijn dan 80 en worstelen met hun gezondheid een algeheel pardon te geven, inclusief alle gevangenen die veroordeeld zijn wegens mensenrechtenschendingen.

Kast wordt vaak de Chileense Bolsonaro genoemd, niet in de laatste plaats omdat Kast in 2018 openlijk zijn steun uitsprak voor de verkiezing van Bolsonaro tot president van Brazilië. Beide mannen pleiten voor minder belasting, minder migratie en minder feminisme, ze zijn beiden tegen abortus en in eigen land opvallend populair onder ex-militairen.

Meer over