Kip, het meest verwarrende stukje vlees

Plofkip is beter voor het klimaat omdat-ie korter leeft dan de diervriendelijker bio- of scharrelkip. Dat stelt consumenten voor een dilemma. Of niet? Op de cijfers valt nogal wat af te dingen.

MAC VAN DINTHER

Het zijn verwarrende tijden voor mensen die zowel de kip als het klimaat een warm hart toedragen. Als bewuste consument wil je niet meer betrapt worden met een plofkip, het toonbeeld van dieronvriendelijk gefokt vlees. Aan de andere kant schijnt de industrieel gehouden kip juist weer het beste te zijn voor het milieu. Of toch niet? Of toch wel? Supermarktdilemma's voor de moderne consument.

De plofkip zit in het verdomhoekje. Grote bedrijven als Unilever en Struik hebben het beest al in de ban gedaan. Salademaker Johma sloot zich daarbij aan. Supermarkten beloofden dat de plofkip binnen acht jaar uit het schap gaat. Als het aan Wakker Dier ligt, wordt dat vijf jaar eerder. 'Dat kan gemakkelijk', aldus woordvoerder Sjoerd van de Wouw van de club die de gangmaker is achter het verbannen van de plofkip.

Dat is goed nieuws voor de kip. Maar de vraag is of ook het klimaat, een andere zorg van de bewuste consument, daar wat mee opschiet. Het lijkt er niet op. In een onderzoek van ABN Amro van eind vorig jaar scoren diervriendelijke alternatieven voor de plofkip veel slechter op klimaatbelasting.

Voor de productie van een kilo biologisch kippenvlees wordt 5,2 kilo broeikasgas de lucht in gestoten. Veel meer dan voor de plofkip, die wegkomt met een uitstoot van 3,3 kilo per kilo vlees. De scharrelkip zit daar tussenin met 3,9 kilo.

Dat is een dilemma voor de consument die het goede wil doen. Het is kiezen tussen de Maldiven laten verzuipen of de kip onrecht doen.

Maar dat is een vals dilemma, beweert de onlangs gelanceerde SuperWijzer van Varkens in Nood, die het dierenwelzijn en de klimaatbelasting van alle soorten vlees op een rijtje heeft gezet. Hierop scoort de plofkip niet alleen het slechtst op dierenwelzijn, maar ook op klimaatbelasting. En steekt de biologische kip juist weer gunstig af.

Een kilo plofkip wordt in de SuperWijzer verantwoordelijkheid gesteld voor de uitstoot van 6 kilo broeikasgas. Veel meer dan in het onderzoek van ABN Amro. Bij de biologische kip ligt die uitstoot op 5,8 kilo broeikasgas. Hoe kan dat?

Bij het berekenen van de milieubelasting van een kilo kip wordt alles meegenomen dat een rol heeft gespeeld in de productie: de teelt van het voer, de manier van houden, de transportkosten, het slachten. Van zaadje tot karbonaadje, zoals dat heet.

Van al deze factoren weegt voer het zwaarst. Ongeveer de helft van de klimaatbelasting van een kilo kip is te herleiden tot wat het beest zelf eet. Dan is de rekensom snel gemaakt. Een plofkip groeit razendsnel, leeft korter en vreet dus veel minder dan een biologische kip. Minder voer is minder landbouw, dus minder CO2-uitstoot.

Maar bij die rekensom wordt vergeten dat het nogal uitmaakt wat voor voer je gebruikt, zegt René Houkema, klimaatadviseur van Varkens in Nood. Een deel van het plofkippenvoer bestaat uit soja. 'Daarvoor wordt in Brazilië regenwoud gekapt. En dat is niet goed voor het klimaat. Het effect daarvan op het klimaat nemen wij mee in onze berekeningen.'

En dan komt plofkip ineens veel slechter uit de vergelijking dan biologische kip, die vooral gecertificeerde soja eet die niet bijdraagt aan ontbossing.

Ontbossing

Dat ontbossing bijdraagt aan klimaatverandering is onomstreden. Maar de methoden om de effecten daarvan mee te nemen in de berekening van de milieubelasting van vlees zijn dat nog niet. 'Er zitten nogal wat aannamen in', bevestigt Geert Bergsma van CE Delft, het onderzoeksbureau dat de cijfers leverde voor de SuperWijzer.

'Hoeveel soja wordt er gegeten? Weten wij zeker dat alle soja voor plofkip uit Brazilië komt? Nee, dat weet niemand.' Maar CE Delft baseert zich volgens Bergsma op beredeneerde schattingen. 'Individuele bedrijven kunnen daarvan afwijken. Maar dat is nog geen reden om het helemaal uit je berekeningen weg te laten.'

Helemaal mee eens, zegt Hans Blonk van Blonk Milieu Advies. 'Maar je kunt de effecten van ontbossing er ook niet klakkeloos bij optellen.' Blonk calculeerde de CO2-uitstoot voor het ABN Amro-rapport en leverde tevens gegevens voor de VleesWijzer, de voorloper van de SuperWijzer. Daarin was plofkip nog wel klimaatvriendelijker.

Over het berekenen van de effecten van 'landconversie', zoals boskap is nog veel discussie, zegt Blonk. 'Als je daar vijf wetenschappers op loslaat, krijg je vijf uitkomsten. Daar is nog een enorme stammenstrijd over gaande.'

Muggenzifterij

Dat kan wel zijn, maar je kunt het effect van ontbossing toch niet weglaten, omdat het zo ingewikkeld uit te rekenen is? Daar zit wat in, geeft Blonk toe. 'Maar zoals CE Delft het doet, vind ik niet zorgvuldig. Laat die cijfers dan apart zien.' Dat gebeurt nu ook al af en toe in voetnoten, die zo'n ander beeld schetsen dat ze meer verwarring dan duidelijkheid scheppen.

Voor de goedwillende consument wordt het er al met al niet duidelijker op, beaamt Sytske de Waard van voorlichtingsorganisatie Milieu Centraal. Sommige onderzoekers suggereren volgens haar een nauwkeurigheid achter de komma die niet te verantwoorden is.

Van de andere kant: het is ook een beetje muggenzifterij. Kip heeft in vergelijking met andere dieren een relatief lage milieubelasting. De verschillen tussen kip en varken of kip en koe zijn veel groter dan de verschillen tussen kippen onderling. 'Wat ons betreft kies je dan voor een diervriendelijke kip.'

Voor Wakker Dier is de klimaatdiscussie geen reden de campagne tegen de plofkip bij te stellen, zegt woordvoerder Van de Wouw. De technische berekeningen verhullen volgens hem het werkelijke probleem.

'Dat is dat Nederland het meest kipdichte land ter wereld is. Jaarlijks fokken we hier 450 miljoen kippen. En als er dan een paar tussenzitten die iets langer doorademen, zijn ze ineens slechter voor het klimaat. Dat gaat toch nergens over.'

Uiterlijk 2020 is de plofkip zo goed als Nederland uit en zijn we massaal overgestapt op de scharrelkip, die volgens beide onderzoeksmethoden slechter is voor het klimaat dan de plofkip. Maar daar is tegen die tijd vast wel iets op gevonden, verwacht Van de Wouw.

Wie echt iets wil doen dat zoden aan de dijk zet voor dier en milieu, eet gewoon minder vlees, zegt De Waard van Milieu Centraal. Daar zijn alle onderzoekers het wél over eens.

De Beste Kip

De kip die het beste scoort in diervriendelijkheid en klimaatbelasting is de Label Rouge kip. Label Rouge is een Frans keurmerk voor scharrelkip die gehouden wordt op kleinschalige boerenbedrijven. De kippen hebben vrije uitloop en worden 12 tot 15 weken oud. De manier waarop de kippen worden gehouden, lijkt op biologisch, alleen is het voer niet biologisch. Label Rouge eten vooral (75 procent) granen. De kip wordt geproduceerd op een paar duizend Franse bedrijven, maar is in Nederland moeilijk verkrijgbaar.

Kip langs de meetlat:

Biologische kip

: Vrije uitloop, leeft 12 weken

Broeikasgasuitstoot:

SuperWijzer 5,8 kilo broeikasgas per kilo vlees.

Blonk/ABN Amro 5,2 kilo broeikasgas per kilo vlees.

Scharrelkip:

overdekte uitloop, twaalf kippen per vierkante meter. Leeft 8 weken.

Broeikasgasuitstoot:

SuperWijzer 6,4 kilo broeikasgas per kilo vlees.

Blonk/ABN Amro 3,96 kilo broeikasgas per kilo vlees.

Plofkip:

geen uitloop, 21 kippen per vierkante meter, leeft 6 weken

Broeikasgasuitstoot:

SuperWijzer 6 kilo broeikasgas per kilo vlees.

Blonk/ABN Amro 3,31 kilo broeikasgas per kilo vlees.

undefined

Meer over