'Kinderlozen zijn niet zielig'

'Zorg dat je wat te vertellen hebt', raadt onderzoekster Pearl Dykstra alleenstaande bejaarden zonder kinderen aan. Een vriendenkring heb je nodig, maar daar moet je wel wat voor doen....

Onderzoekster Pearl Dykstra van het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut (NIDI), gespecialiseerd in kinderloze ouderen, helpt direct een misverstand uit de wereld: kinderlozen zijn niet zielig.

'Kinderloosheid is absoluut geen probleem, behalve als je lang ziek of heel krakkemikkig bent. Maar welk deel van je leven ben je dat? De meeste ouderen leven lang in relatief goede gezondheid.

'Alleenstaanden zijn goed in staat sociale netwerken om zich heen te bouwen van vrienden, broers en zussen, neven en nichten. Maar het zijn fragiele steunpilaren. Als er ernstige of langdurige problemen zijn, geeft zo'n netwerk minder dan een partner of kinderen. Alleenstaande kinderlozen doen vaker een beroep op betaalde hulp en komen eerder in een verzorgingshuis.'

Kinderlozen zijn niet over een kam te scheren. Paren zonder kinderen hebben vaak een hechte band en leven als sociale eenheid. 'Zij hebben veel aan elkaar. Maar als de een wegvalt, is de achterblijver vaak geïsoleerder dan een weduwe of weduwnaar met kinderen.'

Kinderlozen die altijd alleenstaand waren, doen het volgens Dykstra beter. Althans, de vrouwen. 'Die vrouwen hebben hun hele leven gewerkt, zijn gewend aan een eigen inkomen, aan zelf beslissingen nemen. De vrouwen die nu tussen de 60 en 80 zijn, zijn heel flink. Dat zijn de oud-directrices van verzorgingshuizen, de nonnen, de vrouwen die in het onderwijs hebben gewerkt. Zij hebben een zelfstandig bestaan opgebouwd, terwijl mannen van die leeftijd vaak lang bij hun ouders woonden of worden verzorgd door een zus.'

Nu ouderen steeds ouder worden, ontstaat er een nieuwe groep kinderlozen: ouders die hun kinderen overleven. Dat overkomt ongeveer 1 procent van de 55-plussers, maar die groep wordt groter naarmate de gezinnen kleiner worden, verwacht Dykstra. Daarnaast zijn er ouderen die een slechte band hebben met hun kinderen en niets van hen te verwachten hebben. Om welke aantallen dat gaat is onbekend.

Kinderlozen hebben vaak een nauwere band met hun familie dan andere broers en zussen. 'Ze zijn meer geïnvolveerd in de brede familie en zijn vaak actief als tante. Maar als het eropaan komt, krijgen ze niet de steun die ouders krijgen.'

Kinderloosheid op de oude dag wil niet zeggen eenzaamheid, wél het ontbreken van vanzelfsprekende zorg. Maar of de groei van het aantal alleenstaanden de enige reden is waarom er meer beroep wordt gedaan op betaalde hulp, betwijfelt Dykstra. 'Dat kan ook komen door de tendens tot individualisering of omdat ouders hun kinderen overleven.'

Je zou ook verwachten dat ouders met kleine gezinnen ook in de knel komen, maar dat is niet het geval. Kinderen in kleine gezinnen geven gewoon meer hulp, blijkt uit Dykstra's onderzoek.

Toch zijn er ook alleenstaanden die aan het eind van hun leven door vrienden of buren worden verzorgd. Dykstra: 'Dat zijn uitzonderlijke situaties. Ik denk dat dat vooral heel bijzondere mensen overkomt. Het is zonder meer duidelijk dat alleenstaanden die veel aandacht willen, zichzelf aantrekkelijk moeten maken. Je moet iets te vertellen hebben, je moet actief en creatief zijn. Iedereen kent ze wel, die oude dametjes die echt te gek zijn.'

Meer over