AnalyseThuiswerken

Kinderen mogen niet naar school om ouders thuis te houden: kon dat niet anders?

Het is rustig op de kruising van de A4 en de N206 bij Leiden. Beeld
Het is rustig op de kruising van de A4 en de N206 bij Leiden.

De sluiting van de basisscholen is mede ingezet om ouders te stimuleren om thuis te werken, zo gaf minister van Volksgezondheid Hugo de Jonge maandagavond toe. Waarom gaven werknemers en werkgevers geen gehoor aan eerdere oproepen?

Kinderen als ‘levende enkelband’ om werkende ouders thuis te houden. In de Tweede Kamer werd deze week wat besmuikt gelachen om die metafoor van D66-fractieleider Rob Jetten. Maar scholen, kinderrechtenorganisaties en werkgevers konden de afgelopen dagen allerminst lachen om de schoolsluiting die mede als doel heeft het gedrag van ouders te corrigeren. Om in Haagse metaforen te spreken: hier werd een sloophamer gehanteerd.

Basisschoolkinderen lijken nauwelijks een rol te spelen in de verspreiding van het coronavirus, terwijl zij wel de grootste pijn voelen van de schoolsluiting. Volgens onderzoek van de Universiteit van Oxford leerden kinderen tweederde minder tot helemaal niets tijdens het thuisonderwijs dit voorjaar. Een achterstand die ze niet zomaar inhalen. Bovendien worden alle kinderen en hun ouders door de maatregel geraakt, terwijl pakweg de helft van de werkenden helemaal niet thuis kán werken.

Daarbij gaat het lang niet altijd om mensen met een zogenoemd ‘cruciaal beroep’, die hun kinderen kunnen onderbrengen bij de noodopvang. Volgens een analyse van economenblad ESB heeft meer dan 30 procent van de werkenden een niet-vitaal beroep waarbij ze ook niet kunnen thuiswerken. Onder laagopgeleiden is dit meer dan de helft.

Precies de kinderen van die laatste groep liepen tijdens de vorige lockdown de meeste onderwijsachterstanden op, zegt socioloog Thijs Bol, die hier voor de Universiteit van Amsterdam onderzoek naar deed. ‘Dat er nu twee weken bovenop de acht weken komen die al zijn gemist, is echt een paardemiddel.’

Forensen

Het geeft te denken of het kabinet andere mogelijkheden had om in te grijpen op de werkvloer. De werksituatie is, na de thuissituatie en (familie)bezoek, de plek waartoe de meeste besmettingen te herleiden zijn. En toch werd de afgelopen weken veel minder thuisgewerkt dan aan het begin van de crisis. Dit voorjaar nam het woon-werkverkeer met 48 procent af, terwijl er vorige week ‘slechts’ 18 procent minder forensenverkeer was dan voor de pandemie.

Een deel daarvan zal wellicht te verklaren zijn doordat dit najaar weer meer sectoren open waren dan in het voorjaar. Maar het lijdt geen twijfel dat er ook werknemers zijn geweest die wel thuis konden werken maar dat niet deden. En dat is volgens hoogleraar psychologie Mark van Vugt ook niet zo verwonderlijk. ‘Fulltime thuiswerken gaat voorbij aan wat werk intrinsiek motiverend maakt’, zegt hij. ‘Samenwerken met andere mensen om doelen te verwezenlijken. Dat is een eeuwenoude behoefte.’

Van het enthousiasme waarmee de kantoortuin aan het begin van deze crisis werd doodverklaard, was dit najaar dan ook nog maar weinig over. De mentale vermoeidheid nam toe. Arbodiensten noteerden een hoger psychisch verzuim, en vooral jongeren en alleenstaanden voelden zich eenzaam. Ook werkgevers zagen steeds meer nadelen van het thuiswerken en zetten hun medewerkers soms onder druk om weer op kantoor te verschijnen. De Inspectie SZW kreeg hierover zeker 382 meldingen.

6.448 meldingen kwamen er tot dusver binnen bij het coronameldpunt van de Inspectie SZW. De meeste daarvan gingen over werkplekken waar onvoldoende afstand werd gehouden of waar zieke collega’s aan het werk waren.

Besmettingshaarden

Waar andere besmettingshaarden, zoals de horeca en sportclubs, konden worden gesloten, mag het kabinet dat bij kantoren niet zomaar doen, zegt een woordvoerder van Sociale Zaken. Het zijn namelijk ‘besloten plaatsen’, net zoals woningen. Alleen bij ‘serieuze’ besmettingen, zoals die bij vleesverwerker Vion, kan de veiligheidsregio een bedrijf sluiten. Maar dat kwam tot dusver nauwelijks voor.

Dus probeerde het kabinet het met dringende adviezen. Het adagium ‘werk zoveel mogelijk thuis’ werd gewijzigd in ‘werk thuis tenzij’. Werkgeversorganisaties en vakbonden probeerden met initiatieven, zoals een website vol ‘tips en tricks’, druk uit te oefenen op hun achterban. Maar de wegen en treinen raakten voller en voller.

‘In plaats van hameren op thuiswerken als strikte norm, had het kabinet moeten nadenken over manieren om veilig terug te keren naar kantoor’, vindt Van Vugt. ‘Nu werd het helemaal overgelaten aan individuele werkgevers.’ Die beklaagden zich er deze zomer al over dat het soms moeilijk uit te leggen was dat werknemers wel naar de kroeg mochten, maar niet naar het werk. Het noopte sommigen ertoe de de deur op een kier te zetten voor werknemers die terugverlangden naar collega’s en automatenkoffie.

De Denktank Coronacrisis deed deze zomer al een voorzetje voor het thuiswerkbeleid. Met één kantoordag per week zou de druk op het openbaar vervoer beheersbaar blijven en tegelijkertijd worden voorkomen dat werknemers vereenzamen. Ook pleitte de denktank voor ‘satellietkantoren’ in bibliotheken of lege kantoren in de buurt waar collega’s elkaar zouden kunnen ontmoeten.

Die aanbeveling lijkt in een diepe la te zijn beland, of in ieder geval niet op de persconferentie. In plaats daarvan bleef het kabinet ‘dringend adviseren’ tot het deze week onder druk van de besmettingscijfers ‘vol in de remmen’ moest. ‘Daardoor voelt deze schoolsluiting een beetje als Amerika dat plotseling en onder valse voorwendselen Irak binnenvalt’, vindt Van Vugt. Het mag duidelijk zijn wie in dit geval kind van de rekening is.

Verder lezen

Wat betekent langdurig thuiswerken voor de BV Nederland? De Volkskrant zocht het uit.

Eenzaamheid in coronatijd dreef jongeren dit najaar terug naar kantoor, zag onze verslaggever in de spits.

De terugkeer naar kantoor was niet altijd vrijwillig. Bij de arbeidsinspectie kwamen tientallen meldingen binnen van werknemers die gedwongen werden op het werk te verschijnen.

Thuiswerken is een marathon zonder eindstreep geworden, zo bleek dinsdag tijdens de laatste persconferentie. Dit zijn de uitdagingen nu we nog langer aan de keukentafel zitten.

Meer over