'Kind is soms wekenlang ontregeld'

Waar moet je terecht als ouder die wil weten of een film of een tv-programma schadelijk is voor kinderen? Bel een deskundige van het Media Expertise Centrum....

Zoon van 5 is nog een beetje bang, maar dochter van 7 wil graag naar Harry Potter deel 2. De Kijkwijzer, die sinds twee jaar films en televisieprogramma's voorziet van informatieve symbooltjes, gaf de film 'mg6' mee: meekijken gewenst voor kinderen onder de 6. Wat te doen als ouder? Cor Crans (53) van het Nederlands Film Instituut en Media Expertise Centrum (NFI-MEC) weet het wel: je belt met het MEC, waar een deskundige uitleg verschaft over kinderen en mediagebruik.

Crans: 'Weten ouders bijvoorbeeld wel dat die film ruim drie uur duurt? Niemand die je dat nu vertelt. Los van de inhoud weet elke ouder dat drie uur te lang is om een kind te boeien.' Hij bedoelt maar: er kan behoefte zijn aan informatie over films en over de invloed van het kijkgedrag op kinderen. Met Crans op de achtergrond vroegen vier ouderenorganisaties financiële steun (zes ton per jaar) voor de praktische uitwerking van een expertisecentrum voor ouders. Afgelopen maandag ging de politiek akkoord: volgend jaar gaat het ervan komen.

Het plan leidde de afgelopen weken tot een stevig gevecht in de media om de greep op het kind. Er is immers al het Nicam, dat met zijn Kijkwijzer films, tv-programma's en computerspellen indeelt in categorieën. Het leek een gevecht om autoriteit en deskundigheid: wie weet het best wat goed is voor een kind? Het Nicam en de ouderenorganisaties verweten elkaar bewust foutieve informatie te verspreiden. Het Nicam liet een onderzoek uitvoeren: 'Negentig procent van de ouders vindt de Kijkwijzer zinvol', luidde het persbericht.

Volgens het onderzoek wil het merendeel van de ouders zelf bepalen wat hun kinderen op televisie, video, dvd en in de bioscoop zien. Ook blijkt dat ouders 'genuanceerd denken' over de schadelijke invloed van media op kinderen.

Nicam-voorzitter Hedy d'Ancona liet weten fel tegen directe invloed van ouderenorganisaties op de classificatie te zijn. 'We gaan dan terug naar af, naar de oude filmkeuring, toen een groep mensen bepaalde wat de rest van Nederland mocht zien.'

Ze verweet de organisaties de afgelopen weken bewust verkeerde informatie over de Kijkwijzer te hebben rondgestrooid. Dat de Kijkwijzer minder streng zou zijn dan buitenlandse systemen, is onjuist, net als de vele klachten die in Nederland zouden zijn ingediend tegen de classificaties. In plaats van enkele honderden zijn dat er maar enkele tientallen, aldus d'Ancona.

De verwijzing naar de filmkeuring moet een steekje richting Cor Crans zijn geweest. Hij was jarenlang directeur van de Nederlandse Filmkeuring, totdat Paars II die ophief, om plaats te maken voor zelfregulering in de vorm van het Nicam en de Kijkwijzer.

Van rancune daarover is bij Crans geen sprake, zegt hij. 'Het is een politiek feit, dat niet verbaasde nadat sommige politici van PvdA en D66 jarenlang een klimaat schiepen waarin filmkeuring gelijk stond aan censuur.'

Tijden veranderen: het was de PvdA die in de jaren twintig aan de wieg stond van de filmkeuring, maar enkele jaren geleden hoorde PvdA'er Marjet van Zuilen tot de grootste tegenstanders. En, o ironie, in het comité van aanbeveling voor het MEC wist Crans mensen als PvdA'er Jeltje van Nieuwenhoven (al leek ze zich bij het debat weer te distantiëren) en Gerrit Jan Wolffensperger (D66'er en bestuursvoorzitter van de Publieke Omroep) te strikken. Inmiddels heeft een minister (Heinsbroek) gezegd dat de televisie de schuldige was van normvervaging onder de jeugd.

Zelf wist Crans dat allang. Vandaar dat hij, een dag per week is hij leraar maatschappijleer in Dordrecht, sinds jaar en dag pleit voor het vak 'kijkkunde' op scholen. In Nederland leek zijn rol met de opheffing van de filmkeuring uitgespeeld, maar met zijn voormalige Europese collega's bleef hij actief. Het leverde hem vorige week het Zilveren Erekruis van Verdienste op van de ambassadeur van Oostenrijk.

Maar waar haalt Crans zijn zekerheid vandaan? Er bestaat geen eenduidig onderzoek dat onomstotelijk een directe relatie aantoont tussen geweld onder de jeugd en mediagebruik. Crans: 'Het beeldscherm hééft invloed op jonge mensen. In welke mate, daarover kun je discussiëren. Als je internationaal de onderzoeken bekijkt, was er twintig jaar geleden al een meerderheid van onderzoeken die concluderen: er gebeurt wat met een kind dat veel kijkt. Dat het schadelijk zou kunnen zijn, staat vast. Maar voor politici blijft het makkelijker om te zeggen: er zit een knop op het toestel. Dan hoef je geen beleid te bedenken.'

Maar wat noemt hij precies schadelijk? 'Het komt voor dat een kind wekenlang is ontregeld door bepaalde beelden. Vergelijk het met zwemles: je gaat van badje naar badje, steeds verder, en dan afzwemmen. Als het gaat om televisie, gooien we een kind vanaf 2, 3 jaar meteen in het diepe, en laten het verdrinken in een zee van beelden, zonder toezicht. Een keer iets schokkends zien, is niet zo erg, wanneer de ouder een beschermende hand op de schouder legt. Maar in onze samenleving zijn ook veel impulsen terwijl ouders er niet bij zijn. Dan zou schade kunnen optreden. In Nederland is geen onderzoek gedaan naar de invloed van beeld op kinderen. Dat zou wel eens mogen, om met feiten de emoties in dit debat te vermijden.'

Over feiten gesproken: op een congres dat Crans vorige week zelf organiseerde, kwam Joop Daalmeijer, netmanager van Nederland 1, met ontnuchterende cijfers van de Dienst Kijk- en Luisteronderzoek. Veertig procent van de kijktijd van jonge kinderen bestaat uit het uiterst verantwoorde Z@ppelin en het commerciële Fox Kids, die - aldus Daalmeijer - geen geweld uitzenden. In de toptien van kinderen komt gewelddadigheid niet voor. Het valt allemaal dus wel mee.

Crans: 'Voor die conclusie moet je altijd uitkijken. Ik ken reacties van ouders die een andere richting op wijzen. Het totaalpakket van de publieke omroep is heel behoorlijk. Maar ik durf de stelling wel aan dat als we samen een middagje tv kijken, de conclusie anders moet zijn.

'Bijvoorbeeld een stukje reclame, gevolgd door een vooruitblik met een stukje uit Halloween, een film voor 16 jaar en ouder. Daarna komt Dragonbal Z, dat voor elk probleem de oplossing ziet in geweld en dat in Duitsland daarom pas 's avonds na zeven uur wordt uitgezonden. Als je daar elke keer naar kijkt, ontstaat een soort gewenningspatroon. Ik ken op mijn school leerlingen die dagelijks naar Goede Tijden, Slechte Tijden kijken. Die zijn stomverbaasd dat dat niet de werkelijkheid is. Geloof me of niet.'

Hoe nu? Is GTST niet gewoon een tamelijk onschuldig sprookje? Crans: 'Het gaat om het mensbeeld dat erachter schuilt. Jongeren leren ervan dat een relatie hetzelfde is als een gsm: je zet hem aan en je zet hem even makkelijk weer uit. En Joop Daalmeijer mag het dan onschuldig noemen, maar tussen die programma's door duikt wel een trailer op met Beau van Erven Dorens die voor een mevrouw met een minuscuul slipje staat. Moeten we dat onze kinderen 's middags voorschotelen?'

Waarom pleit Crans eigenlijk niet voor het afschaffen van reclame en trailers tot een bepaald tijstip? 'Het zal je teleurstellen, maar ik zal nooit pleiten voor verbieden of afschaffen van iets. Ik wil eerst feiten op tafel. Zelf ben ik al overtuigd van die schadelijkheid, onderzoek kan dat alleen maar staven. Ouders hebben ook behoefte aan feitelijke ondersteuning. Wanneer je merkt dat je kind voortdurend wordt achtervolgd door een oudere in een auto, dan kan dat te maken hebben met chatten op de computer. Je kind kan in alle onschuld zijn adres of telefoonnummer hebben gegeven. Als je zelf de vaardigheid niet hebt om er een vinger achter te krijgen, kan het MEC straks hulp geven, als een soort wegenwacht.'

Signalen dat er iets wringt, krijgt Crans genoeg: 'Vorige week hoorde ik van een directeur van een basisschool een verhaal over groep 1 en 2, waar men bezig was de hand te leren. Meer dan de helft van de klas kende die ene vinger wel, de fuck-you-vinger. Dat komt, neem ik aan, niet doordat de ouders ze dat haarfijn hebben uitgelegd, het moet uit de beeldcultuur voort komen. Op tv zie je nu bijvoorbeeld reclame van Delta Lloyd, met dat kleine, Ivanhoe-achtige riddertje dat boos wordt omdat er iets in zijn koffie wordt gedaan. Een omstander steekt zijn middelvinger op. Dat zien kinderen ook terwijl ze op hun favoriete programma zitten te wachten.'

Functioneert de Kijkwijzer van het Nicam dan niet naar behoren? Crans: 'Het Nicam is een prima instituut, maar wat ontbreekt, is een goede balans. Er is maar één persoon uit de branche die classificeert. We weten allemaal dat je ook wel eens met het verkeerde been uit bed stapt. In alle andere landen zijn het dan ook minstens twee deskundigen die een bepaald product bekijken.'

Jaarlijks krijgt het Nicam zo'n zeshonderd klachten, volgens Crans. 'De classificatie voor bioscoopfilms is het grootste probleem.

Een film als Tomb Raider met Lara Croft is op mg6 gezet, terwijl heel Europa 12 jaar en ouder hanteerde. Die film heeft twee maanden in de bioscoop gedraaid, duizenden kinderen zijn erheen gegaan. Hij kwam op video bij Bart Smit te liggen, met dezelfde classificatie. Toen de klacht eenmaal gegrond was verklaard, was de hype rond de film allang voorbij.

'Of neem de dames uit The Sweetest Thing. Een road-movie, vooral toegespitst op seksuele uitspattingen. Bij MTV worden er clips van vertoond met dames die roepen dat het mannelijk geslachtsdeel wel eens te groot kan zijn om ergens in te passen. Moet je dat als mg6-film promoten?'

Meer over