Bellen metSerena Frijters

‘Kijken naar de cijfers maakt niet blind voor de gevolgen in de samenleving’

Afgelopen dinsdag wilde premier Rutte nog niet op een zwaardere lockdown vooruitlopen, nog geen week later besluit het kabinet tot ingrijpende maatregelen. Waarom is het menens? We belden met datajournalist Serena Frijters.

Mark Rutte komt aan bij het Catshuis voor een extra corona-overleg. Aanleiding daarvoor is het stijgende aantal besmettingen met het coronavirus de afgelopen week.  Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Mark Rutte komt aan bij het Catshuis voor een extra corona-overleg. Aanleiding daarvoor is het stijgende aantal besmettingen met het coronavirus de afgelopen week.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Ha Serena, als datajournalist zit jij vol in de coronacijfers. Waar komt de urgentie van het kabinet vandaan?

‘De motivatie erachter weet ik natuurlijk niet zeker, maar je ziet het aantal besmettingen hard oplopen. Eerst werd gehoopt dat het ruimere testbeleid een belangrijke reden was voor die stijging. Maar vorige week dinsdag, eigenlijk net na het kabinetsberaad, bleek dat van de extra negenduizend besmettingen ten opzichte van de voorgaande week, er slechts 1.900 door meer testen kwamen. Er is dus meer aan de hand. Het RIVM gaf dit weekend ook al aan: er is een reële toename.’

Hoe gaat het in de ziekenhuizen?

‘Dat schommelt van dag tot dag, maar je ziet op weekbasis een stijging van de ziekenhuisbezetting. Er liggen nu honderd mensen meer in het ziekenhuis dan zeven dagen geleden. En de stijging van het aantal coronabesmettingen in de laatste dagen zit daar nog niet in, die komt er nog aan.’

Je hebt de cijfers nu twee keer uit de hand zien lopen. Wanneer is een stijging niet meer onder controle?

‘Uiteindelijk hebben we de vorige stijgingen ook, min of meer, onder controle gekregen. Maar je ziet nu wel dat er iets aan de hand is. De zevendaagse gemiddelden, de weekcijfers, stijgen harder dan in voorgaande weken. De laatste dagen worden anderhalf keer zo veel besmettingen gemeld als een week daarvoor. Die stijging was eerst veel kleiner.’

‘Ook belangrijk is het percentage positieve testen ten opzichte van het geheel. Al weken ligt dat percentage boven de tien procent, dat is veel. Dat komt elke week op dinsdag binnen. Het zou kunnen dat het kabinet de cijfers van deze week al heeft ingezien en op basis daarvan heeft besloten in te grijpen.

‘Wat je verder nu ziet, is dat de stijging verspreid is over het hele land. Het is niet te herleiden naar een kerk of een sportvereniging waar het is misgegaan, er is helemaal geen zicht meer op hoe de besmettingen overspringen. De eerste golf begon in Noord-Brabant en Limburg en drong binnen in verpleeghuizen, in september werden vooral jonge mensen in grote steden besmet. Maar nu hebben we elke week een andere brandhaard en loopt het in elke leeftijdsgroep op. Dat is zorgwekkend.’

Groningen en Friesland lijken op dit moment zachter geraakt dan andere provincies. Kan je die niet buiten schot laten bij een verzwaring?

‘De situatie is inderdaad minder erg in Groningen en Friesland. Als je die ‘routekaart’ van het kabinet in ogenschouw neemt, zou je in deze provincies minder maatregelen kunnen nemen. Ze zitten op niveau ‘ernstig’, niet op ‘zeer ernstig’, zoals de rest van het land. Puur cijfermatig kan je zeggen: daar kun je iets minder streng zijn.

‘Aan de andere kant stijgt het aantal besmettingen ook in deze provincies. In Groningen iets meer dan in Friesland, maar in beide is een toename te zien. Ik kan mij voorstellen dat je niet alleen de winkels in het noorden open wilt laten. Dan krijg je toch dat mensen uit Zwolle naar Groningen gaan rijden om daar naar de Ikea te gaan.’

Hebben omringende landen de pandemie beter onder controle, zoals dit kaartje impliceert?

‘Op dit moment is het aantal gemelde besmettingen in Nederland relatief twee keer zo hoog als in België, Frankrijk en Duitsland. Toch is het lastig om te zeggen dat zij het beter onder controle hebben, want in bijvoorbeeld België is de piek veel hoger geweest. In oktober had het relatief drie keer zo veel besmettingen als Nederland. Welk land het dan beter doet, wie zal het zeggen...

‘Bovendien kun je een daling of stijging niet volledig aan bepaalde maatregelen toeschrijven. In Nederland speelt het ruimere testbeleid ook een rol. Luxemburg heeft bijvoorbeeld heel veel mensen laten testen, om een beeld te krijgen van waar het virus zit. Dan kleur je veel roder op dat kaartje.’

Als datajournalist zie je nu dagelijks de coronacijfers een verkeerde kant op bewegen. Hoe gevoelig ben jij nog voor het sentiment dat rond verzwaring van de maatregelen leeft, dat maatregelen voor sommigen een onmenselijk karakter hebben?

‘Kijken naar de cijfers maakt niet blind voor de gevolgen in de samenleving. Puur cijfermatig zou je willen dat iedereen zich een maand opsluit in eigen huis. Maar dat kan niet. Ik zie ook cijfers van de economische gevolgen, of de gevolgen voor kinderen als de scholen sluiten. Het vinden van een balans tussen menselijkheid en het controleren van het virus is een hele moeilijke taak.’

‘In Spanje mochten de kinderen wekenlang niet buiten spelen. Als daarmee het virus helemaal verdween, zou je het nut daarvan kunnen inzien. Juist doordat strenge maatregelen ook niet altijd helpen, wordt het nog lastiger te zeggen wat er nu nodig is.’

Lees verder

In Duitsland gaan de scholen dicht vanwege de oplopende coronabesmettingen. Ook in Nederland leven er zorgen over uitbraken in klassen, zowel op de middelbare scholen als op de basisscholen. Zijn de scholen dan toch de achilleshiel van het coronabeleid?

Alle landen in de wereld publiceren dagelijks cijfers over de uitbraak van het coronavirus. Maar in elk land zijn de problemen weer anders en bevindt de crisis zich in een andere fase. Hoe moeten we de statistieken met elkaar vergelijken?

Meer over