Kiezersregistratie VS is zo lek als een mandje: miljoenen kiezers stemmen twee keer

Nu het onderzoek niet langer over de 'illegale' stemmen op Clinton gaat, heeft Trump een punt: de stembusgang in de VS is zo lek als een mandje.

Michael Persson
Een aanhanger van Clinton roept mensen op te registreren om zo te mogen stemmen. Beeld epa
Een aanhanger van Clinton roept mensen op te registreren om zo te mogen stemmen.Beeld epa

De Amerikaanse president Donald Trump heeft de insteek van zijn onderzoek naar stemfraude flink afgezwakt. Tegen Fox News zei hij dat het niet meer zou gaan over de drie- tot vijf miljoen stemmen die volgens zijn eerdere beweringen illegaal zouden zijn uitgebracht op Hillary Clinton, maar alleen over verkeerde registraties. Dan heeft hij wel degelijk een punt.

Trump, die aankondigde dat vice-president Mike Pence het onderzoek moet gaan leiden, zei zondag dat het hem niet meer gaat om de verkiezingsuitslag. 'Vergeet dat', zei hij tegen interviewer Bill O'Reilly. 'Kijk gewoon naar de registraties. Daar gaan we wat aan doen. Daar gaan we heel goed naar kijken.'

Daarmee heeft Trump het uit de lucht gegrepen probleem van grootscheepse verkiezingsfraude in zijn nadeel teruggebracht tot het reëele probleem van theoretische verkiezingsfraude die elke kant op kan gaan. Dat is een onderzoek waard.

Lek als een mandje

De Amerikaanse stembusgang is zo lek als een mandje. Zeker voor Nederlanders, die gewend zijn aan gecentraliseerde systemen, is het onbegrijpelijk dat kiezers zich in sommige staten niet hoeven te identificeren, dat kiezers na verhuizing op twee plekken kunnen stemmen, dat kiezers überhaupt niet automatisch staan geregistreerd en dat kiezers wekenlang kunnen stemmen. Voor Nederlanders is het stemmen essentieel voor de democratie. Het systeem moet daarom waterdicht zijn.

Voor Amerikanen ligt dat anders. Hier hebben vijftig staten vijftig regels en wordt elke poging van rechts om een (theoretisch) lek te dichten door links gezien als belemmering. Voor hen is het stemmen zo essentieel voor de democratie, dat het systeem zo toegankelijk mogelijk moet zijn.

Daarom zijn maatregelen om stemfraude tegen te gaan altijd politiek. Verbeteringen in het systeem zijn vaak verslechteringen van de toegankelijkheid. Minder (theoretische) fraude betekent in de praktijk dat minder zwarte Amerikanen naar de stembus gaan. En dus moet je je bij elke maatregel afvragen: welk probleem lost dit op? En welk probleem creëert dit?

Illegaal stemmen

Amerika heeft geen bevolkingsregister. Amerikanen zitten niet in een systeem dat hen van geboorte tot dood volgt, zoals in Nederland (dat betekent bijvoorbeeld dat Amerikanen hun geboortebewijs moeten laten zien als ze een paspoort aanvragen; in feite zit het register verspreid bij de bevolking). Nederlanders krijgen vanzelf een oproepkaart als er verkiezingen zijn; Amerikanen moeten zich eerst registreren.

De staten bewaren die registraties wel, zodat je je niet steeds opnieuw hoeft te registreren. Maar wie verhuist naar een andere staat en vergeet zijn registratie te laten schrappen, staat op twee plekken als kiezer in de boeken. Volgens een onderzoek van Pew Research over 2012 waren er 2,75 miljoen dubbelingen (en 1,8 miljoen dode kiezers), op een totaal van 120 miljoen geregistreerde kiezers. Bij de laatste verkiezingen stonden onder meer Trumps dochter Tiffany, schoonzoon Jared Kushner, adviseur Steve Bannon en woordvoerder Sean Spicer in twee staten geregistreerd.

En dus kun je dan op twee plekken stemmen. Je kunt ervoor tussen de twee staten heen en weer rijden, in een van de staten per post stemmen of, als je toch illegaal bezig bent, iemand anders namens jou in de andere staat laten stemmen. Dat is niet moeilijk, omdat veel staten bij het stemmen geen identificatie of identificatie met pasfoto vereisen.

Sinds 2000 zijn er 31 gevallen geweest, schreef Justin Levitt, hoogleraar aan de Loyola Law School in Los Angeles in 2014. Voorstanders van extra maatregelen zeggen dat veel meer gevallen onzichtbaar zijn: het aantal bekeuringen is ook geen maat voor het aantal hardrijders. Daar staat weer tegenover dat de individuele kosten-batenanalyse van een illegale stem niet zo gunstig is: één extra stem levert weinig op, terwijl de straf hoog is (tot vijf jaar cel, 10 duizend dollar boete). Daarom is dit 'bijzonder zeldzaam', aldus het Brennan Center for Justice, de denktank op verkiezingsgebied.

Minderheden

Het Interstate Voter Registration Crosscheck Program, waar 28 staten aan meedoen of hebben meegedaan, probeert alle namen te verwijderen die in twee staten voorkomen. Maar naar geboortedata, middelnamen en social-securitynummers werd meestal niet gekeken, bleek uit een analyse van onderzoeksjournalist Greg Palast vorig jaar. 'Wee je gebeente als je voornaam Jose Garcia is', zei Mark Swedlund, een geraadpleegde database-expert. 'Dan denken ze waarschijnlijk dat je in 27 staten hebt gestemd.'

Verdachten krijgen van sommige staten een kaartje waarop ze moeten antwoorden; anders wordt hun registratie geschrapt. Dat treft minder draagkrachtige en gekleurde Amerikanen meer dan witte. 'Ik weet niet wat de bedoeling van dit systeem was, maar het resultaat is discriminatie van minderheden', aldus Swedlund.

Identificatie bij het stemmen heeft hetzelfde effect. Vroeger hoefde dat helemaal niet, wat uitgebreide fraude in de hand werkte. Sinds 2002 moeten nieuwe kiezers zich identificeren (bij registratie) en zijn de eisen aangescherpt, meestal op aandringen van Republikeinen. In 32 staten moeten kiezers een identificatiebewijs bij het stembureau laten zien; in zeven staten moet dat een paspoort of rijbewijs zijn. Dat zijn documenten die niet iedereen heeft: zo'n 25 procent van de zwarte kiezers heeft dat niet en 8 procent van de witte kiezers.

Is dat om fraude te voorkomen? Royal Masset, een Republikeinse voorman uit Texas, dacht in 2007 hardop toen hij zei dat foto-identificatie het aantal Democratische stemmen met 3 procent laat dalen. Verschillende rechters hebben de maatregel verboden wegens het discriminatoire effect.

Lees ook

Waar haalt Trump zijn (onjuiste) kiesfraude-claim vandaan?
Hebben er werkelijk miljoenen illegalen meegestemd bij de verkiezingen en waar haalt Trump zijn bewering vandaan? (+)

Meer over