Kiezers Indiase deelstaten geven oordeel over Rao

De regionale verkiezingen in India hebben de allure van een nationaal referendum over het beleid van premier Narasimha Rao. De inwoners van de deelstaat Maharashtra kunnen deze week grote invloed uitoefenen op de koers van de regerende Congrespartij....

Van onze buitenlandredactie

AMSTERDAM

Maharastra is de eerste, tevens belangrijkste, van de zes deelstaten waar de komende weken nieuwe parlementen worden gekozen. Gujarat, Manipur, Arunachal Pradesh, Orissa en Bihar volgen. Pas aan het eind van de serie, half maart, worden de stemmen geteld.

De opkomst was hoog, rond 60 procent, wat volgens waarnemers gunstig is voor de regering. Ook het hoge aantal vrouwen dat kwam stemmen zou de Congrespartij tot voordeel strekken.

Als de uitslagen niet al te beroerd uitvallen voor de regerende Congrespartij (en meer dan dat zit er volgens waarnemers niet in), zal premier Rao waarschijnlijk zonder veel kleerscheuren kunnen doorregeren tot de nationale verkiezingen in mei volgend jaar. Maar een ernstig verlies kan leiden tot vervroegde verkiezingen en/of een wisseling in het partijleiderschap.

Het premierschap van Rao is ook in zijn eigen partij niet onomstreden. De kritiek betreft zijn zwakke presentatie en zijn besluiteloosheid op alle ander terreinen dan economisch beleid. Gevaar loopt de Congrespartij vooral doordat de economische liberalisering, waarmee Rao in juli 1991 bij zijn aantreden direct begon, nog weinig heeft opgeleverd voor pakweg 65 procent van de Indiërs aan de onderkant van de samenleving.

De Congres-leiding deed deze week een poging de eenheid in eigen kring te herstellen door Rao's rivaal Arjun Singh uit de partij te zetten. Singh had zich de laatste tijd geprofileerd als potentiële opvolger van Narasimha Rao. Twee weken geleden had de premier al besloten Singh in zijn partijfuncties te schorsen.

De disciplinaire commissie van de Congrespartij besloot tot de drastische maatregel geldt vanwege Singh's 'anti-partij-activiteiten'. Volgens commissievoorzitter V. B. Reddy kon het besluit met het oog op de serie deelstaatverkiezingen niet nog enkele weken worden uitgesteld, zoals was gesuggereerd. 'We moesten de discipline in de partij bewaren', aldus Reddy. 'Anders zouden we de verkiezingen niet kunnen winnen.'

De Congrespartij leed al gevoelige verliezen bij drie van de vier deelstaatverkiezingen die in november werden gehouden. Voor Arjun Singh, op dat moment minister van Werkgelegenheid in de Congres-regering, was dat aanleiding zijn interne oppositie tegen Rao te verhevigen. Eind december stapte hij uit het kabinet.

Sindsdien voert hij in het hele land campagne voor wijzigingen in het beleid van de regering-Rao. Singh zegt de economische hervormingen nog steeds te steunen, maar volgens hem ontbreekt een 'menselijk gezicht'. De armen, en in het bijzonder lage kasten en moslims, zouden niet de vruchten plukken van de liberalisering.

De kans op een splitsing in de Congrespartij is vergroot nu Singh uit de organisatie is gezet en zal bij een groot verlies bij de verkiezingen slechts toenemen. De 64-jarige jurist Singh was een van de gegadigden voor het partijleiderschap na de moord op Rajiv Gandhi in mei 1991. Andere kandidaten waren Narasimha Rao en Sharad Pawar.

Pawar werd minister van Defensie en is inmiddels minister-president van de deelstaat Maharashtra. Niet eerder is de Congrespartij hier uit de deelstaatregering gestemd, maar of die traditie zal worden voortgezet is hoogst onzeker. Volgens een recente peiling zal de partij 70 (was 141) van de 288 zetels winnen, tegenover 130 (was 94) voor de rechtse oppositie.

De rechtse hindoegroepering Bharatiya Janata Party (BJP) werkt in Maharashtra samen met Shiv Sena. Deze extreem-rechtse lokale groepering zou een groot aandeel hebben gehad in het geweld dat volgde op de vernieling door BJP-aanhangers van de Babar-moskee in december 1992. Vooral in Bombay werden moslims het slachtoffer van knokploegen.

De wraak van moslimzijde kwam drie maanden later, toen moslims uit de mafia van Bombay een serie bommen lieten ontploffen; 260 mensen kwamen om. De hindoepartijen in Maharashtra proberen nog steeds electoraal munt te slaan uit de bomaanslagen.

Van de traditionele band van de moslims (10 procent van het electoraat) met de Congrespartij lijkt weinig meer over. Premier Rao wordt verweten dat hij de Babar-moskee niet heeft beschermd (en niet heeft herbouwd). Sharad Pawar wordt slap optreden tegen de belagers van de moslims in Bombay verweten.

Een andere troef van de oppositie is de corruptie op regeringsniveau. Vrijdag benoemde premier Rao vijf nieuwe ministers; drie van de posten waren vacant geworden door corruptie-affaires. De belangrijkste benoeming was de overstap van Pranab Mukherjee van Handel naar Buitenlandse Zaken.

Ook Sharad Pawar werd vorig jaar beschuldigd van corruptie en mafia-connecties, beschuldigingen die hij fel van de hand wees. Hij kan wijzen op een succesvol economisch beleid. De deelstaat herbergt meer dan de helft van de honderd grootste bedrijven van het land. De buitenlandse investeringen, die sterk zijn toegenomen sinds Rao zijn hervormingen begon, zijn voor een aanzienlijk deel gedaan in Maharashtra. De deelstaat is goed voor 33 miljard dollar aan nieuwe investeringen.

Complimenten krijgt de Congrespartij vrijwel uitsluitend uit het zakenleven en het buitenland. Daar is het vertrouwen in Rao en zijn minister van Financiën, Manmohan Singh, groot. Donderdag kwam er een opsteker van de Wereldbank, die India een lening van 700 miljoen dollar geeft voor herstructurering van de staatsbanken en de wisselmarkt. 'Dit is de grootste lening die India ooit heeft gekregen en een van de grootste die enig land ooit heeft gekregen', aldus de Wereldbank.

In de deelstaat Manipur, waar de verkiezingen donderdag beginnen, is zaterdag de leider van de BJP, S. Modhumangal Sharma, voor zijn woning doodgeschoten door twee mannen op een motor. De voorzitter van de Volkspartij, Matun Deben Singh, die zaterdag was ontvoerd, is zondag door zijn ontvoerders gedood.

Meer over