Kiezer staat buitenspel in provincie

De kiezer bleef bij de provinciale verkiezingen van 3 maart massaal weg. Maar is het gek dat de stembus wordt gemeden als de samenstelling van de colleges van gedeputeerde staten niet strookt met de verkiezingsuitslag?...

Even werd er wat kabaal gemaakt in politiek Nederland. Per slot van rekening moest de kiezer ertoe worden verleid naar de stembus te gaan. Maar de kiezer doorzag dat het inhoudsloze ketelmuziek was en bleef op 3 maart massaal weg bij de provinciale-statenverkiezingen.

Zo werd wederom een historisch dieptepunt bereikt: slechts 45,7 procent van de stemgerechtigden bracht zijn stem uit. Een kleine 5 procent minder dan in 1995, wat toen ook al lager was dan ooit.

Het ach en wee was niet van de lucht. Ook dat was een herhaling van vier jaar geleden. Hoe krijgen we de kiezer ooit weer wél geïnteresseerd in de provincie?, vroeg iedereen zich opnieuw af. En net als in 1995 buitelden de oplossingen voor het probleem over elkaar heen.

Voer de stemplicht opnieuw in! Laat de provinciale-statenverkiezingen samenvallen met de gemeenteraadsverkiezingen, dat scheelt één gang naar de stembus! Maak dat er in de provincie een politiek debat ontstaat door het bestuur dualistisch te maken! Schaf de provincies af als er toch geen belangstelling voor die overheden is! Het zijn stuk voor stuk oplossingen die wetswijzigingen vergen.

Maar net als vier jaar geleden is ook deze discussie snel verstomd. In de provincies is men overgegaan tot de orde van de dag: het vormen van nieuwe colleges van gedeputeerde staten.

Het is een gezelschapsspel waar de gewone kiezer niet alleen buiten staat, maar waar zijn stem ook geen enkele invloed op lijkt te hebben als je de uitkomsten ervan op een rijtje zet.

Elf van de twaalf provincies worden vanaf vandaag bestuurd door CDA, PvdA en VVD. Slechts in drie provincies is er iets veranderd. Bij twee van de drie moet je dan nog zeggen dat er alleen een partij minder in het college zit en de grote drie gewoon zonder D66 verdergaan.

Alleen in Zuid-Holland doet een van de grote drie, de VVD, niet meer mee in het college. De liberalen zijn vervangen door GroenLinks en de kleine christelijke partijen.

Kun je het met zo'n uitkomst van de collegeonderhandelingen de kiezer kwalijk nemen dat hij niet enthousiast naar de stembus rent voor de provinciale-statenverkiezingen? Als je je stem uitbrengt, wil je tenslotte dat die stem ertoe doet.

Elke keer als de opkomst tegenvalt, huilen de politici krokodillentranen. Vertwijfeld vragen ze zich af waar het aan ligt. Allemaal komen ze dan tot de conclusie dat de provinciale politiek in ieder geval spannender moet worden. Dat er meer debat moet zijn. Dat de kiezer de idee moet krijgen dat er ook daadwerkelijk wat te kiezen valt.

Als de politici dat menen, dan hadden ze daarvoor bij de afgelopen collegeonderhandelingen een eerste stap kunnen zetten. Zonder dat daarvoor grote ingrepen of wetswijzigingen nodig waren geweest.

Neem de provincie Noord-Brabant. Daar gaan CDA, VVD en PvdA gewoon weer met elkaar verder. Wie zijn stem op 3 maart bij de Brabantse VVD heeft weggehaald, ziet dat hij daar niks mee is opgeschoten. Degenen die GroenLinks aan vier zetels winst hielpen, zien evenmin resultaat.

Hadden CDA en PvdA het gewild, dan was met GroenLinks een ander beleid mogelijk geweest. Met meer aandacht voor het openbaar vervoer bijvoorbeeld. Of voor de Brabantse natuur.

Het had gekund. CDA, PvdA en GroenLinks hebben in deze provincie tenslotte een ruime meerderheid. Met de VVD, als grote oppositiepartij, had dat zeker tot meer debat geleid in de provinciale staten.

Wat voor Brabant geldt, gaat ook op voor andere provincies. Zo hebben in Limburg de twee grootste, CDA en VVD, geen andere partij nodig voor een meerderheid. En voor een breder draagvlak hadden ze in plaats van met de PvdA ook met de Partij Nieuw Limburg in zee kunnen gaan.

Navraag in deze provincie over hoe de onderhandelingen verliepen, leverde een veelzeggende reactie op. De vraag werd niet eens gesnapt: gedeputeerde staten gaan toch gewoon verder?

Meer over