Keurige krantjes

Sinds de teloorgang van News of the World, en uit angst voor strengere regels, gedragen de Britse tabloids zich verantwoordelijker.

PATRICK VAN IJZENDOORN

DANNII MINOGUE ZWANGER! Deze primeur over de aantrekkelijke X-Factor-presentatrice stond dit najaar in The Sun noch in één van de andere Engelse tabloids. Daarentegen trakteerde Engelands grootste krant haar miljoenen lezers op een undercoververhaal over leden van de British National Party die een neonazi-festival in Hongarije bezochten.

'De nieuwskeuze is sinds de zomer veranderd,' zo beweert Financial Times-journalist en Fleet Street-kenner John Lloyd. 'Sinds het afluisterschandaal proberen de boulevardkranten te bewijzen dat ze in dienst staan van het maatschappelijk belang. Met een schuin oog houden ze het onderzoek van rechter Brian Leveson naar de persethiek in de gaten.'

Sinds de teloorgang van News of the World als gevolg van het afluisterschandaal zit de schrik er goed in bij de tabloids. Dat geldt met name voor The Sun. De zusterkrant van News of the World heeft zich ontwikkeld tot het enfant terrible van de Britse journalistiek. Grotendeels verantwoordelijk daarvoor was Kelvin MacKenzie, die de krant tussen 1981 en 1994 als een dolle stier leidde. Respect voor privacy was er niet, over het voetbaldrama in Hillsborough verspreidde de krant leugens en na het tot zinken brengen van het Argentijnse oorlogsschip Belgrano kopte het triomfantelijk 'Gotcha!', hebbes. 'De huidige hoofdredacteur is iets voorzichtiger. We leven ook in een andere wereld,' constateerde MacKenzie, een van Rupert Murdochs trouwste vazallen, tijdens het Leveson-onderzoek.

Zich aansluitend bij de woorden van zijn roemruchte voorganger schilderde hoofdredacteur Dominic Mohan 'zijn' Sun af als een nette, hooguit wat stoute krant die 124 miljoen pond (150 miljoen euro) bijeenbrengt voor oorlogsveteranen, paparazzi verruilt voor potentiële winnaars van de World Press Photo en Buckingham Palace netjes inlicht over gestolen foto's van prins Williams schoonzus Pippa in plaats van deze verspreid over tien pagina's te publiceren. Hoewel ze in volle glorie te bewonderen zijn bij de anatomische les waarop The Sun haar lezers dagelijks trakteert, drukt de krant het woord 'tits' netjes af als 't...'.

De trend van maatschappelijk verantwoord journalistiek bedrijven is niet ongemerkt voorbijgegaan aan Max Clifford. Deze nieuwsmakelaar beweerde tijdens het genoemde onderzoek dat hij smeuïge verhalen, die hij tot voor kort nog bij opbod veilde, niet meer kwijt kan aan de kranten, ook al zijn ze op legale wijze verkregen. 'Ze denken 'Wat zou Leveson hiervan vinden?' in plaats van 'Wauw, laten we dit zo snel mogelijk in de krant zetten.'

Net als de bankiers in The City beseffen de broodschrijvers van Fleet Street dat de anything goes-jaren voorbij zijn. Volgens Clifford zijn lezers zich er nu meer van bewust hoe kranten aan verhalen komen. 'Journalisten vrezen dat verhalen die tot voor kort zorgden voor een hogere losse verkoop nu juist een negatief effect teweegbrengen.'

Volgens Clifford heeft het onderzoek het aangezicht van tabloidjournalistiek veranderd. 'De kranten gedragen zich verantwoordelijker.' Volgens John Lloyd, die in zijn boek What the media are doing to our politics enkele jaren geleden forse kritiek uitte op zijn collega's, heeft 2011 voor een reinigend effect gezorgd. 'Het is evenwel jammer dat News of the World niet meer bestaat. De krant kon verschrikkelijk slecht zijn, maar soms ook heel goed. Zo kwam de 'Fake Sheikh', de journalist Mazher Mamood die zich als Arabische vorst voordeed, soms met belangwekkende onthullingen. Nu zit hij bij The Sunday Times, waar hij een aanwinst is. Meer in het algemeen letten de kranten er extra goed op of alles ook daadwerkelijk klopt.'

Het beschavingsoffensief lijkt succes te hebben. 'Fleet Street' had het geluk dat gelijktijdig met 'Leveson' in een ander Londens gerechtsgebouw het Stephen Lawrence-proces diende. In deze racistische moordzaak, waarbij de politie het aanvankelijk had laten afweten, had The Daily Mail een belangrijke rol gespeeld door foto's van de vijf verdachten op de voorpagina te plaatsen met de kop 'MURDERERS', plus een uitnodiging om de krant aan te klagen als het niet zo was. De krant kreeg van vriend en vijand lof toebedeeld.

Met zulke bijdragen aan de maatschappij in het achterhoofd heeft rechter Leveson al laten doorschemeren dat hij weinig voelt voor regulering van overheidswege. Bij een tussentijdse evaluatie van zijn onderzoek noemde hij een vrije pers een fundamentele pijler van de maatschappij. 'Het zou me verbazen wanneer regulering van overheidswege ooit in mijn hoofd opkomt,' zei hij.

Levesons voorkeur gaat uit naar een sterkere waakhond en een arbitragecommissie. Sterker, hij wil het afluisteren van telefoons legaal maken mits het een hoger belang dient. Dat moet goed zijn gevallen bij oud-hoofdredacteur MacKenzie, die had geklaagd dat 'wanneer The Sun met een onthulling over Tony Blair komt waarbij er een telefoongesprek is afgeluisterd, dat leidt tot zes maanden cel, terwijl een Guardian-journalist de Pulitzer zou ontvangen'.

De terughoudendheid van Leveson is een teleurstelling voor beroemdheden en politici. De pers had zich geen betere vijanden kunnen wensen. Bekende Engelsen als Hugh Grant en Steve Coogan, de voormannen van de Hacked Off!-campagne, kregen het verwijt het Leveson-onderzoek te hebben gekaapt. Op medelijden van de krantenlezers hoeven zij niet te rekenen. Datzelfde geldt voor politici, die de verdenking op zich hebben geladen wraak te willen nemen na de onthullingen over hun gesjoemel met onkosten. Het voorstel van Labour-politicus Ivan Lewis om van journalistiek een beschermde beroepsgroep te maken, was een schot in eigen doel.

Journalistiek Engeland lijkt, al met al, met de schrik te zijn vrijgekomen. De journo's hebben bewezen het onderscheid te kunnen maken tussen de 'public interest' en hetgeen hun publiek interesseert.

Het openbare onderzoek naar het Britse mediaschandaal werd uitgevoerd door een commissie onder leiding van een rechter, Brian Leveson. De commissie-Leveson nam op verzoek van premier Cameron na de onthullingen over News of the World de media-ethiek en de regulering van de pers in Engeland onder de loep. Er werden getuigenissen afgelegd door onder anderen mediatycoon Rupert Murdoch en zijn zoon James, acteur Hugh Grant, schrijfster van de Harry Potter-reeks Joanne K. Rowling, ex-Formule 1-baas Max Mosley en Gerry McCann, de vader van het in Portugal vermiste meisje Maddie.

The Guardian zegt drie keer sorry tegen tabloids

1) Een subplot bij het onderzoek van rechter Leveson naar de ethiek van de pers is de vete tussen The Guardian en The Sun. Deze begon in de zomer toen The Guardian het bericht moest rectificeren dat The Sun illegaal toegang had verkregen tot het medisch dossier van het zieke zoontje van oud-premier Gordon Brown. Saillant detail: in het najaar van 2009 heeft Brown tegen Rupert Murdoch gezegd dat hij diens media-imperium zou willen vernietigen. Dit nadat The Sun had aangekondigd de Conservatieven te steunen.

2) The Guardian moest zich een paar maanden geleden ook verontschuldigen bij News of the World. Gebleken was immers dat de voicemailberichten van het vermoorde meisje Milly Dowler hoogstwaarschijnlijk automatisch gewist waren, en niet door een privédetective van News of the World. Juist die beschuldiging had begin juli het proces in gang gezet dat leidde tot het einde van de 168 jaar oude News of the World.

3) Onlangs zei The Guardian voor de derde keer 'sorry' nadat columniste Marina Hyde ten onrechte had beweerd dat een journalist van The Sun een advocaat uit de commissie-Leveson stalkt. The Suns zakelijk directeur Richard Caseby liet vervolgens een toiletrol bezorgen bij The Guardians hoofdredacteur Alan Rusbridger. 'Ik hoorde dat Marina Hydes drol op jouw bureau is geland. Hiermee kun je haar kont afvegen.'

undefined

Meer over