Keurige Britse was topspion KGB

Britten zijn wel een en ander gewend als het op spionageschandalen aankomt. Maar dat een grijze overgrootmoeder van 87 uit de oerbrave Londense buitenwijk Bexleyheath een topspion van de KGB blijkt te zijn geweest, had zelfs John le Carré niet kunnen bedenken....

'Hola', heette ze in de KGB-archieven, die in 1992 door voormalig KGB-archivaris Mitrokhin naar Groot-Brittannië werden gesmokkeld. Inlichtingendienst MI5 wist dat 'Hola' als Melita Norwood nog in leven was, maar achtte het niet in het 'algemeen belang' dat openbaar te maken.

Speurwerk van academicus Christopher Andrew, die de Mitrokhin-archieven onderzoekt, en BBC-journalist David Rose leidde, 62 jaar nadat zij door de KGB was gerecruteerd, tot de publieke ontmaskering van Hola. Zij zal vermoedelijk niet gerechtelijk worden vervolgd.

Melita Norwood werd door de KGB belangrijker geacht dan beroemde Britse spionnen als Philby, Burges, Maclean of Blunt. Ze werkte veertig jaar als secretaresse bij de British Non-Ferrous Metals Research Association, van waaruit na de Tweede Wereldoorlog het Britse atoomonderzoek werd gecoördineerd. Niemand vermoedde dat de even keurige als onopvallende secretaresse al het supergeheime materiaal dat haar bureau passeerde fotografeerde.

Haar finest moment kwam in 1945, toen zij de Russen de blauwdruk in handen speelde van de eerste Britse atoombom. Binnen een jaar had Moskou die exact nagebouwd en in 1949, veel eerder dan de westerse mogendheden voor mogelijk hadden gehouden, beschikte de Sovjet-Unie over haar eigen atoomwapen.

Norwood bleef tot haar pensionering in 1972 actief voor de KGB. In 1958 ontving ze de hoogste KGB-onderscheiding, de Orde van de Rode Banier. Vanaf 1960 kreeg ze een KGB-pensioentje van twintig pond per maand. Haar inmiddels overleden man Hilary was de enige die op de hoogte was.

'Ik heb het nooit vanwege het geld gedaan', zei Norwood zaterdag, staande in haar tuintje, tegen de verzamelde pers. 'Ik deed het om de nederlaag van een nieuw systeem te voorkomen.' Norwood was vanaf het begin van de jaren dertig in het geheim lid van de communistische partij. Ze is nog steeds een overtuigd communiste en zei geen spijt te hebben van haar spionage-activiteiten.

Meer over