Kerry versus Bush...

Als de Europeanen mochten meestemmen in de Amerikaanse verkiezingen, zou er geen twijfel bestaan over de uitkomst: uitdager John Kerry wordt de grote winnaar...

De huidige bewoner van het Witte Huis is buiten de Amerikaanse landsgrenzen zeer impopulair. In de meeste landen scoort hij in de tweestrijd met Kerry amper boven de 20 procent. Alleen in bijzondere oorden als Israël en Singapore blijft hij zijn Democratische rivaal voor.

Nu is George W. Bush bepaald niet de eerste Amerikaanse leider die het bij het Europese publiek heeft verbruid. Johnson, Nixon, Reagan, Bush senior, ja zelfs de brave Carter en de innemende Clinton – allemaal kregen ze hun portie demonstraties en verwensingen uit het bevriende Europa.

Vooral Ronald Reagan moest het in de jaren tachtig ontgelden. Met zijn bewapeningsprogramma joeg hij de linkse vredesbeweging tegen zich in het harnas en als voormalig B-acteur voedde hij het aloude clichébeeld van het oppervlakkige Amerika dat de politieke verfijning van het wereldwijze Europa mist.

Maar het misnoegen over Bush gaat nog een stuk dieper en heeft ook bezit genomen van een groot deel van de politieke klasse in de verschillende Europese landen. Een parlementariër van de Franse regeringspartij UMP verzuchtte onlangs dat hij in zijn fractie nog de enige is die geen voorkeur voor Kerry heeft. Zelfs de Britse Tories, bij wie vanouds de nodige verwantschap met het Republikeinse conservatisme bestaat, houden afstand.

De huidige president is dan ook een ander soort Republikein dan zijn naoorlogse voorgangers, met inbegrip van zijn vader, voor wie stabiliteit een centrale waarde was. Bush junior is een man met een missie, of hij is het althans geworden onder invloed van de terroristische aanslagen op New York en Washington.

En zijn minister van Defensie Donald Rumsfeld heeft er een scherpe kant aan toegevoegd door te verklaren dat 'de missie de coalitie bepaalt en niet andersom'. Deze stelregel heeft in de Irak-oorlog haar uitwerking op het Amerikaans-Europees bondgenootschap niet gemist: deze 'oude' coalitie, vijftig jaar lang aan beide zijden van de Atlantische Oceaan een hoeksteen van de buitenlandse politiek, raakte hevig gespleten.

Dat was nog geen ramp geweest als de oorlog min of meer de beoogde nieuwe orde had opgeleverd. Effectiviteit creëert vaak haar eigen legitimiteit.

Maar de toestand in Irak is zeer zorgwekkend. In plaats van democratische proeftuin is het land een politieke jungle geworden, waar extremisme en terrorisme welig tieren. Zo oppermachtig als Amerika zich op het slagveld toonde, zo slecht was het geëquipeerd voor wat daarna kwam. Duurzame pacificatie van een kruitvat als Irak blijkt een operatie die ook Washington niet kan volbrengen zonder brede steun.

Bij deze constatering is leedvermaak een slechte raadgever. Want de instabiliteit in het Midden-Oosten en het islamitisch terrorisme vormen in hoge mate ook een bedreiging voor Europa. Hechte samenwerking met de VS is geboden om die bedreiging het hoofd te bieden, zeker zolang Europa niet bereid en in staat is om zijn politieke en militaire slagkracht te vergroten.

Maar net zoals in de Koude Oorlog heeft die samenwerking een Amerikaans leiderschap nodig dat ook in Europa resoneert. Het is moeilijk voorstelbaar dat Bush in een tweede termijn zijn ideologische eenzelvigheid (die ook de binnenlandse politiek sterk heeft gepolariseerd) afwerpt en een bindende rol gaat spelen.

Kerry moet daartoe beter in staat worden geacht. Hij zou een denktrant en een stijl naar het Witte Huis brengen die Europeanen meer vertrouwen inboezemen.

Dat wil niet zeggen dat van Kerry een grote bocht in de Amerikaanse beleidsvoering is te verwachten. De aanslagen van 11/9 hebben het land – en de wereld – ingrijpend veranderd.

Kerry verwijt Bush misleiding en beschouwt de invasie van Irak als een 'verkeerde afslag' in de strijd tegen het terrorisme, maar hij wekt niet de indruk er tussenuit te willen knijpen.

Hij zou de Europeanen zelfs wel eens nadrukkelijker kunnen aanspreken op hun medeverantwoordelijkheid voor een deugdelijke exit-strategie. Mocht het zover komen, dan is te hopen dat met name Fransen en Duitsers niet plotseling gaan terugverlangen naar die goede oude tijd toen ze nog mooi weer konden spelen en die ongepolijste cowboy uit Texas van alles de schuld konden geven.

...na het eerste debat

Voorlopig is dit slechts een luchtspiegeling, want zoals de zaken er in de verkiezingscampagne momenteel voor staan, is de kans dat George Bush nog vier jaar in het Witte Huis blijft, duidelijk groter dan die op een machtswisseling. Ook na het eerste debat tussen de twee kandidaten, dat wellicht iets te strak was gereglementeerd, maar qua niveau bepaald niet tegenviel.

John Kerry kwam goed voor de dag en etaleerde een doelgerichtheid waaraan het in zijn toespraken nogal eens ontbreekt. Blijkens de eerste peilingen mag hij zich de winnaar van het debat noemen. Maar het was hoogstens een zege op punten.

Bush liet zich niet uit het veld slaan en maakte geen grote fout. Hoewel geen begenadigd spreker, noch een flitsend debater, toonde de president eens te meer dat hij als campagnevoerder niet mag worden onderschat. Hij is gedisciplineerd en concentreert zich op een aantal heldere hoofdpunten.

Voor, tijdens en na de Democratische conventie heeft Kerry zich vooral beijverd om de kiezers ervan te overtuigen dat hij, gezien zijn gevechtservaring, een betrouwbare commander-in-chief is.

Niet onbegrijpelijk, maar het gevolg was dat de campagne deels wegzakte in een niet altijd even verheffende woordenstrijd over de Vietnam-tijd. In plaats van het heden en de toekomst werd het verleden het grote strijdpunt.

De laatste twee weken heeft het Democratische kamp de bakens duidelijk verzet. Kerry neemt het Irak-beleid scherper onder vuur en vice-presidentskandidaat John Edwards komt weer meer in beeld.

Maar kan de achterstand nog worden weggewerkt? Zal de offensievere toon bij uitstek aanslaan bij de (niet al te grote) groep weifelende kiezers? Vooralsnog lijkt dit adagium nog steeds van kracht: Kerry kan niet winnen, maar Bush kan wel verliezen.

Meer over