ANALYSE

Kernenergie is een oplossing voor het klimaatprobleem, maar niet voor het Nederlandse klimaatprobleem

Krijgt Nederland een nieuwe kerncentrale om het klimaatprobleem te helpen oplossen? Premier Rutte zette de discussie op scherp door afgelopen zondag tijdens het RTL-lijsttrekkersdebat ook al een mogelijke locatie te noemen: Groningen. Niet eerder leek de komst van een nieuwe centrale dichterbij dan nu.

Delfzijl, Groningen. De provincie is niet gecharmeerd van het idee van een kerncentrale.  Beeld Freek van den Bergh / De Volkskrant
Delfzijl, Groningen. De provincie is niet gecharmeerd van het idee van een kerncentrale.Beeld Freek van den Bergh / De Volkskrant

Hoe komt het dat kernenergie, sinds de rampen in Tsjernobyl en Fukushima politiek onbespreekbaar, nu in Nederland weer de wind in de zeilen lijkt te hebben? Het korte antwoord: dankzij de energietransitie. Nederland moet naar een CO2-arme stroomproductie en kernenergie kan helpen dit doel te bereiken.

Naast een paar evidente nadelen heeft nucleaire stroom twee belangrijke voordelen: ten eerste levert een kerncentrale een enorme bak constant vermogen. Daarmee kan zo’n centrale de rol van sudderplaatje onder de elektriciteitsvoorziening vervullen. Zon en wind zijn wispelturig. Kernenergie is er bijna altijd, dat geeft zekerheid.

Het tweede pluspunt: de opgewekte elektriciteit is CO2-arm, want bij kernsplijting komt geen kooldioxide vrij (bij de winning van uranium wel, maar de balans is gunstig, zeker vergeleken met kolen of gas).

Als het om CO2 gaat, zijn zon en wind natuurlijk nog veel gunstiger. Uitgaande van de plannen in het Klimaatakkoord, komen hiervan de komende jaren ook nog eens grote hoeveelheden beschikbaar. In 2030 is op papier een vermogen van bijna 50 gigawatt beschikbaar, terwijl de maximale stroomvraag tegen die tijd door netbeheerder Tennet op 21 gigawatt wordt geschat.

Stevige bries

Er is dus stroom zat, zolang er een stevige bries staat en de zon volop schijnt. Iedereen weet dat dit lang niet altijd het geval is, zeker niet in de winter, als de nachten lang zijn. Op dagen dat het niet waait en de zon verscholen is achter een wolkendek, blijft er van die 50 gigawatt misschien maar 10 over, zeggen experts. Daar kan de BV Nederland niet op draaien, en onze miljoenen oled-televisies, koelkasten en ledlampen evenmin.

Groene stroom stelt ons dus voor uitdagingen. Zeker als tegen 2030 kolenstroom taboe is. Daarnaast worden ook veel andere centrales – op gas en biomassa – uit bedrijf genomen. De komende jaren verdwijnt in Nederland alleen al voor 8 gigawatt aan zogenoemd thermisch vermogen, oftewel acht ferme kerncentrales. Zou het een idee zijn dit gat deels te vullen met een of twee nieuwe nucleaire installaties? Dan voorkomen we dat we in tijden van stroomkrapte in de kou zitten, zoals de Amerikaanse staat Texas onlangs pijnlijk moest ondervinden.

In theorie is kernenergie een mooie oplossing, en een noodzakelijke in de strijd tegen klimaatverandering. Het internationale klimaatpanel IPCC stelde twee jaar geleden dat de doelstelling van 1,5 graad Celsius opwarming zonder nucleaire elektriciteit niet haalbaar is. Bijna 60 procent meer kernenergie in 2030 is minimaal nodig, aldus het panel.

Overbelast net

Dat meer nucleaire energie onvermijdelijk is, zoals het IPCC stelt, is vermoedelijk waar. Maar daarmee is kernenergie voor Nederland niet meteen de beste oplossing.

Ten eerste duurt de bouw van een kerncentrale lang; minimaal een jaar of acht. Om de Klimaatdoelen van 2030 te halen met kernenergie, moet Nederland bij wijze van spreken morgen beginnen met bouwen. Zulke plannen zijn er niet.

Stel dat het toch op tijd lukt, dan heeft nucleaire energie nog een ander belangrijk nadeel: een kerncentrale kan niet zomaar worden uitgeschakeld als er een groot aanbod van duurzame stroom is. Dit betekent dat in tijden van overvloed de kerncentrale blijft leveren, terwijl duurzame bronnen misschien moeten worden stilgelegd om te voorkomen dat het stroomnet overbelast raakt.

Dit dreigt nu al te gebeuren bij het nieuwe windpark Borssele 1 & 2 voor de Zeeuwse kust. Tennet heeft de aansluiting daarvan op het land nog niet volledig gereed, maar de kans bestaat dat binnenkort bij veel zon en wind delen van de windturbines stilgelegd moeten worden, terwijl de naburige kerncentrale van Borssele vrolijk door draait. Hoewel duurzame energie in principe voorrang krijgt op het net, duwt stormram kernenergie groen dus soms van de baan.

Dit heeft gevolgen voor investeringen. Als er te vaak overschotten ontstaan, en stroom dus bijna niets oplevert of producenten zelfs moeten betalen om te kunnen leveren, zullen die zich wel twee keer bedenken voor ze nog een windpark bouwen. Als er nog een kerncentrale bij komt, verergert dit probleem.

Nog meer minpunten. Kernenergie levert radioactief afval waarvoor geen duurzame oplossingen bestaan. Bovendien is kernenergie duur. Stroom van een nieuwe nucleaire installatie kost, wanneer alles wordt meegeteld (de bouw, personeel, brandstof, maar ook de ontmanteling aan het einde van de levensduur), nu zo’n vier keer meer dan stroom uit wind en zon. Zon en wind zijn spotgoedkoop, ook zonder subsidies.

Groene waterstof

Maar dan moet er wel zon en wind zijn. Voorstanders van kernenergie zeggen: laat die centrale, als er te veel elektriciteit is, lekker groene waterstof produceren van het teveel aan kernstroom. Sla de waterstof op en gebruik die om elektriciteit van te maken in tijden van stroomkrapte. Dan is de prijs hoog en wordt er flink verdiend aan elke kilowattuur, waardoor de uiteindelijke kosten van de centrale lager uitvallen.

Ook waar. Maar het is een complexe oplossing. Nederland heeft bovendien alternatieven. Er staan flink wat energiecentrales op gas. Het grote voordeel van gascentrales is dat ze makkelijk te regelen zijn: als er veel wind en zon is, kunnen ze snel op een laag pitje worden gezet en als er tekorten zijn, gaan ze vol open. Gascentrales zijn ideaal om het stroomnet in balans te houden bij een sterk wisselend duurzaam aanbod. En ze kunnen prima tekorten ’s nachts en in de winter aanvullen.

Maar gascentrales stoten CO2 uit. Ondergrondse of onderzeese CO2-opslag is daarvoor een optie. Deze technologie, CCS, kan tijdelijk helpen bij het halen van de klimaatdoelstellingen, terwijl we profiteren van de flexibiliteit die gas biedt. Helaas is gas evenmin ideaal: door de sluiting van de Groningse gasvelden, wordt Nederland steeds afhankelijker van de import van gas, onder meer uit Rusland.

Welke optie de beste is, is een politieke keuze. Maar dat kernenergie dé oplossing is voor het klimaatprobleem, is helaas niet zo – in elk geval niet voor het Nederlandse klimaatprobeem.

Correctie: In bovenstaand artikel staat dat het internationale klimaatpanel IPCC stelt dat de doelstelling van 1,5 graad Celsius opwarming zonder nucleaire elektriciteit niet haalbaar is. Dit is niet correct: het IPCC doet geen uitspraken over de eventuele noodzaak van kernenergie voor het oplossen van het klimaatprobleem, maar schetst louter scenario’s over de effecten van het gebruik van nucleaire energie.

Meer over